CS

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy związku chemicznego. Zobacz też: artykuł na temat gry komputerowej Counter Strike.
CS
CS CS
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C10H5ClN2
Masa molowa 188,61 g/mol
Wygląd białe kryształy lub jasnobeżowy proszek o zapachu pieprzu[1]
Identyfikacja
Numer CAS 2698-41-1
PubChem 17604[4]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

CS (o-chlorobenzylidenomalononitryl) – organiczny związek chemiczny stosowany jako drażniący bojowy środek trujący[5] (lakrymator[5] i sternit). Oznaczenie wojskowe USA – CS, Francja – CB. Rzadziej spotykane oznaczenia to OSBM, OCBM oraz CBM.

Własności fizykochemiczne[edytuj | edytuj kod]

CS jest to w temperaturze pokojowej biała krystaliczna substancja, nierozpuszczalna w wodzie, rozpuszcza się w acetonie, benzenie, chloroformie, słabiej w eterze dietylowym i etanolu.

Hydrolizę tego związku (do 2-chlorobenzaldehydu i malononitrylu) przyspiesza środowisko zasadowe[2], z tego też względu poleca się poszkodowanym przemywanie błon śluzowych i skóry słabym roztworem sody oczyszczonej. Stosowanie odkażalników na bazie podchlorynów wzmacnia działanie substancji CS.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Metoda syntezy CS opisana została przez Corsona i Stoughtona w 1928 roku[6] (stąd akronim „CS”). Polega ona na kondensacji Knoevenagla 2-chlorobenzaldehydu z malononitrylem:

CS-chemical-synthesis

Reakcja katalizowana jest zasadami, np. piperydyną (przyspieszenie ok. 100-krotne w stosunku do reakcji w nieobecności piperydyny)[6].

Działanie[edytuj | edytuj kod]

Działanie CS polega na silnym drażnieniu błon śluzowych oczu, górnych dróg oddechowych powodującym silne łzawienie, kaszel, ślinotok oraz kichanie. Działa również przez skórę, szczególnie w miejscach wilgotnych od potu i łez, powodując uczucie dotkliwego pieczenia. Przy dużych skażeniach może doprowadzić do powstania na skórze ofiar podrażnień oraz pęcherzy. Działanie tego środka chemicznego może być odczuwalne przez poszkodowanych nawet do kilku godzin. W terenie zachowuje zdolność do rażenia nawet powyżej 14 dni.

Obszerny raport dotyczący działania i toksyczności CS sporządzony został po użyciu go podczas opanowywania farmy sekty Gałąź Dawidowa w Waco (Teksas) w roku 1993. Z raportu wynika, że CS użyty w pomieszczeniach zamkniętych może przyczynić się lub być główną przyczyną śmierci ludzi, o ile nie mają oni możliwości opuszczenia pomieszczenia[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Polska wyrzutnia granatów łzawiących

CS został otrzymany w 1928 roku w USA. W 1954 roku został przyjęty do uzbrojenia amerykańskich sił zbrojnych. W latach 19631972 był stosowany bojowo podczas wojny wietnamskiej. Obecnie stosowany głównie przez policję. Najczęściej służy do eleboracji granatów dymnych w postaci mieszaniny termosublimacyjnej (pirotechnicznej) o zawartości 40–50% CS wraz ze stabilizatorami dymu (talkiem, silikażelem). W wyniku spalania tej mieszaniny powstaje toksyczny aerozol. Stosuje się ją również w ręcznych miotaczach gazu (w postaci roztworu) i amunicji broni gazowej.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 CS (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-07-10].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Uwe Heinrich: Possible lethal effects of CS tear gas on Branch Davidians during the FBI raid on the Mount Carmel compound near Waco, Texas April 19, 1993. Hannover, Niemcy: wrzesień 2000. [dostęp 2010-11-22].
  3. 3,0 3,1 CS (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine.
  4. CS – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  5. 5,0 5,1 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 78-79. ISBN 8371832400.
  6. 6,0 6,1 Corson BB, Stoughton RW. Reactions of Alpha, Betha-Unsaturated Dinitriles. „J Am Chem Soc”. 50, s. 2825–2837, 1928. doi:10.1021/ja01397a037.