Californication (album)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy albumu muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Californication
Album studyjny grupy Red Hot Chili Peppers
Wydany 8 czerwca 1999
Nagrywany grudzień 1998 - marzec 1999 w Cello Studios w Los Angeles w Kalifornii
Gatunek rock alternatywny, funk rock
Długość 56:24
Wytwórnia Warner Bros. Records
Producent Rick Rubin
Oceny
Album po albumie
Single z albumu Californication
  1. Scar Tissue
    Wydany: 25 maja 1999
  2. Around the World
    Wydany: 14 września 1999
  3. Otherside
    Wydany: 11 stycznia 2000
  4. Californication
    Wydany: 19 czerwca 2000
  5. Road Trippin'
    Wydany: 2000

Californication – siódmy album studyjny Red Hot Chili Peppers wydany 8 czerwca 1999 za pośrednictwem Warner Bros. Records, którego producentem jest Rick Rubin. W nagraniu albumu wziął udział – po ośmioletniej przerwie związanej z problemami narkotykowymi – John Frusciante (wcześniej nagrał z zespołem dwie płyty: Mother's Milk i Blood Sugar Sex Magik), który zastąpił Dave'a Navarro. Powrót Frusciante spowodował zmianę brzmienia grupy. Album był odejściem od stylu, jaki narzucił zespołowi Navarro. Temat albumu opierał się na seksualnych podtekstach i przesłankach (związanych z członkami zespołu) i poruszał kwestie pożądania, śmierci, samobójstwa i narkotyków.

Z albumu pochodzi kilka singli, m.in.: "Around the World", "Otherside", "Californication" i zwycięzca Nagrody Grammy w kategorii "Najlepszy Utwór Rockowy" w 2000, "Scar Tissue". Album uplasował się na 3. miejscu listy Billboard Top 200. Californication jest dotychczas największym sukcesem komercyjnym formacji – do lutego 2009 sprzedano na całym świecie ponad 15 milionów kopii albumu[7]. Album stymulował zmianę stylu zespołu – Greg Tate napisał: podczas gdy wszystkie dotychczasowe albumy Red Hot Chili Peppers były wysoce uduchowione, to ten album jest uduchowiony i w nadzwyczajny sposób przemawiający do wyobraźni słuchacza[8].

Kontekst[edytuj | edytuj kod]

Gitarzysta John Frusciante opuścił zespół w połowie 1992, w trakcie trasy koncertowej promującej album Blood Sugar Sex Magik[9]. Przez ponad rok zespół szukał gitarzysty - w 1993 roku do grupy dołączył Dave Navarro, były gitarzysta zespołu Jane's Addiction po tym, jak z zespołu został wydalony Arik Marshall (tuż po dokończeniu trasy koncertowej)[10]. Navarro zaadoptował do muzyki zespołu wiele nurtów zaczerpniętych z takich stylów jak heavy metal czy rock psychodeliczny[11], z czym zespół nigdy nie eksperymentował. One Hot Minute okazał się komercyjnym sukcesem, sprzedając się w nakładzie pięciu milionów egzemplarzy (chociaż jest to niemal połowa wielkości sprzedaży Blood Sugar Sex Magik)[12]. Album został jednak skrytykowany przez ekspertów jako słaby i nagrany bezmyślnie, bez koncentracji i wyczucia[11][13]. Krótko po wydaniu albumu Navarro odszedł z zespołu za powód podając różnice co do kierunku rozwoju zespołu[14].

W trakcie nieobecności w Red Hot Chili Peppers, Frusciante uzależnił się od heroiny oraz niemal umarł z powodu głodu i skażenia krwi[15]. Muzyk udał się na kurację odwykową w styczniu 1998[16]. W kwietniu 1998 Flea odwiedził miejsce zamieszkania Frusciante i zaprosił go do zespołu, na co gitarzysta wyraził zgodę. W ciągu tygodnia zespół w składzie sprzed wydania Blood Sugar Sex Magik zaczął przygotowywania do nagrania nowej płyty[17].

Pisanie i nagrywanie[edytuj | edytuj kod]

Większość piosenek z albumu została nagrana w mieszkaniach członków zespołu latem 1998. Kiedis i Frusciante spędzili niejednokrotnie kilka dni w celu przedyskutowania kwestii kompozycji utworu, riffów gitarowych i treści tekstów. Gra gitary basowej i perkusji została uzgodniona i nagrana podczas indywidualnych spotkań i nagrań Balzary'ego i Smitha[18].

Teksty umieszczone na albumie napisał Anthony Kiedis - były one bazowane na jego osobistych przeżyciach i pomysłach. Utwór "Porcelain" został napisany po spotkaniu Kiedisa z pewną młodą matką w YMCA, która próbowała pokonać swój nałóg alkoholowy w czasie opieki nad niemowlęciem[19]. Wokalista zespołu bazował piosenkę na sarkazmie, na podstawie którego napisał większość swoich dotychczasowych piosenek. Jedną z jego inspiracji został Dave Navarro, którego Kiedis uważał za "Króla sarkazmu"[20]. Frusciante ułożył swoją grę na gitarze w utworze "Scar Tissue" tak, by wykorzystać nuty, które gra na dalszym planie, a jednocześnie stworzyć "fajny rytm"[21]. Muzyk wykorzystał technikę nabytą w czasie nagrywania pierwszego solowego albumu, Niandra Lades and Usually Just a T-Shirt (1994). Frusciante stwierdził, że "Scar Tissue" jest "przykładem łatwej do wyuczenia techniki, brzmi jednak dokładnie tak, jak ja. Jest to styl, który mi odpowiada". W celu wykonania dwóch partii solowych na potrzeby tego utworu, muzyk użył dwóch gitar typu slide[21].

"Get On Top", klasyczny przykład użycia wah-wah, została nagrana po sesji nagraniowej, krótko po tym, jak Frusciante zapoznał się z muzyką zespołu Public Enemy. Muzyk w jednym z wywiadów powiedział:

Quote-alpha.png
Właściwy rytm dla tej piosenki osiągnąłem na zasadzie prób - po prostu naciskałem nogą z całej siły[21].)

Partia solowa, która pojawia się nieszablonowo w środku utworu, została uwidoczniona w sposób wyraźny (według Frusciante, który zagrał skrzeczące, głośne solo). Gitarzysta zaczął zmieniać swój pogląd na temat partii solowej do tego utworu po wysłuchaniu gry gitarowej Steve'a Howe z zespołu Yes do piosenki "Siberian Khatru".

Frusciante powiedział:

Quote-alpha.png
Zespół wzniósł się na wyżyny - był naprawdę wielki. I grał bardzo szybko. I wtedy to czyste gitarowe solo na koniec. Jest to naprawdę piękne, jest na właściwej półce, po właściwej stronie. Ma to sens. W 'Get On Top' chciałem zagrać coś, co kontrastowałoby z moją grą i całą resztą, całym tłem.[21])

"Savior", piosenka napisana jako ostatnia, zawiera wiele przyspieszeń i przejść z jednego rytmu w drugi oraz wiele efektów granych na Electro-Harmonix Micro Synth z 16 - sekundowym opóźnieniem[21]. Frusciante utrzymuje, że:

Quote-alpha.png
Kompozycja utworu jest zainspirowana grą Erica Claptona w zespole Cream. Jeśli ostrożnie posłuchasz nut i riffów, przypominają solo Claptona. Nie brzmią tak tylko ze względu na zastosowane efekty[21].)

Utwór "Around the World", będący powrotem do stylu z wcześniejszego etapu działalności zespołu (nurty funkowe) został skonstruowany przez Frusciante w jego własnym domu. Rytm i brzmienie są skomplikowane - zmusiło to gitarzystę do wykonywania piosenki z resztą zespołu po to, by "zespół lepiej ją zrozumiał"[21]. Gra basowa została ułożona w "mniej więcej 15 minut", jak powiedział Frusciante.

Quote-alpha.png
Flea to najlepszy gitarzysta basowy na świecie. Jego wyczucie rytmu, zdolność synchronizacji z resztą zespołu oraz sposób myślenia są zwariowane[21].)

Tytułowy utwór z albumu był zdaniem członków zespołu najtrudniejszy do ukończenia. Frusciante starał się ułożyć odpowiedni styl grania na gitarze dla tej piosenki tak, by podkreślała znaczenie tekstu i jednocześnie nie byłą trudna do zagrania[22]. Prace nad utworem wolno posuwały się naprzód i zespół rozważał zaprzestanie konstruowania piosenki[21]. Frusciante ukończył komponowanie piosenki dwa dni przed rozpoczęciem nagrań, inspirację zaczerpnął z piosenki The Cure pt. "Carnage Visors"[21][22]. Tekst "Californication" mówi o stylu życia mieszkańców Kalifornii i obala mity na ten temat, które są szczególnie popularne w Hollywood. Utwór odwołuje się do twórczości kilku muzyków rockowych (np. Kurt Cobain) i stara się zakryć ewokatywną naturę mieszkańców Kalifornii[22].

Album zmienił styl zespołu, zwłaszcza w porównaniu z One Hot Minute, który zawierał elementy hard rocka i rocka psychodelicznego. Chociaż Californication w dalszym ciągu zawiera charakterystyczne dla zespołu nurty funkowe (widoczne na utworach "Purple Stain", "Get On Top", "I Like Dirt", "Around the World" i "Right on Time"), to skupia się na melodyjnych riffach gitarowych ("Scar Tissue" i "Otherside") i poukładanej strukturze utworów[23].

Wydanie i promocja[edytuj | edytuj kod]

Pomimo tego, że Rick Rubin wyprodukował dwa poprzednie albumy zespołu, Red Hot Chili Peppers szukali innych producentów do wydania Californication[24]. Projektem zainteresował się David Bowie i zapytał zespół o pozwolenie na produkcję albumu, zespół jednak postanowił w dalszym ciągu współpracować z Rubinem[24]. Rubin w przeszłości dawał dużą dozę swobody zespołowi, jeśli chodzi o dobór i formę materiału przeznaczonego na album (zespół twierdził, że to z tego powodu ich albumy są wyjątkowe i taki stan rzeczy może trwać tylko wtedy, gdy Rubin ponownie zajmie się produkcją ich nowego albumu)[25]. Album nagrano w Cello Studios w Los Angeles. Po zakończeniu procesu nagrywania, zespół zagrał dla Rubina i jego współpracowników "Scar Tissue", "Otherside", i "Californication" - zdecydowano, że "Scar Tissue" będzie pierwszym singlem promującym album[26]. W celu wypromowania albumu i swojego nowego składu, zespół zagrał kilka niewielkich koncertów w USA[26]. Na czas trwania tej niewielkiej trasy koncertowej zespół zorganizował konkurs dla fanów polegający na napisaniu wypracowania na temat: "Co można zrobić, by szkoły stały miejscem bezpieczniejszym, radośniejszym, lepszym tak, by uczniowie nie chodzili do szkoły wystraszeni[26]." Każdy kto napisał esej, dostawał darmowy bilet na koncert[26].

Californication został wydany 8 czerwca 1999, debiutując na 5. miejscu na liście Billboard 200. W Europie album uplasował się na 5. miejscu na liście UK Top 40, na 1. miejscu w Finlandii, Austrii, Nowej Zelandii i Szwecji oraz na drugim miejscu we Francji. Album osiągnął status złotej płyty nieco ponad miesiąc po wydaniu (22 lipca 1999) - ostatecznie album osiągnął pięciokrotnie status multiplatynowej, sprzedając się w nakładzie ponad 15 milionów na całym świecie[27][28]. W marcu 2006 wszystkie albumy Red Hot Chili Reppers zostały udostępnione w sklepie internetowym iTunes Store[29]. Albumy dostępne w tym serwisie zawierają niewydane na wersji tradycyjnej utwory ("Fat Dance", "Over Funk" i "Quixoticelixer").

Przyjęcie przez krytykę[edytuj | edytuj kod]

Californication zebrał pozytywne oceny od krytyków muzycznych w odróżnieniu od poprzedniego albumu zespołu, One Hot Minute i odniósł większy sukces na arenie międzynarodowej[30]. Rolling Stone zwrócił uwagę na zmianę w śpiewie Kiedisa:

Quote-alpha.png
Jego styl i jakość śpiewania był z reguły słaby ze względu na kurację odwykową. Teraz wrócił jednak z niebywałym wyczuciem rytmu i umiejętnością pokazywania uczuć[8])

Piosenki "Otherside" i "Porcelain" były uznawane za naśladownictwo stylu zespołu The Smashing Pumpkins, podczas gdy album w całości był "wyjątkowy i niezapomniany"[8]. Greg Tate napisał:

Quote-alpha.png
Przyjaciele z Red Hot Chili Peppers serwują słuchaczowi podobną mieszankę jak Graal: słone połączenie ezoterycznej mitologii, mistyki i niezaspokojonej, nieprzepartej muzykalności. Połączenie to sprawia, że album łączy pokolenia i społeczności, którym trudno jest się pogodzić[8].)

Część krytyków uzasadniała sukces albumu powrotem Frusciante do zespołu. Greg Prato z serwisu Allmusic napisał:

Quote-alpha.png
Oczywistym powodem reaktywacji RHCP i ich wielkiego sukcesu jest powrót do formacji Johna Frusciante. Jest on kluczową postacią i niezbędnym gitarzystą. Stanowi kwintesencję muzyki i wizerunku grupy. «Californication» jest klasycznym albumem zespołu podsumowującym ich twórczość[31]..)

Magazyn Entertainment Weekly łączy postać Frusciante ze zmianą stylu grania zespołu na "bardziej zrelaksowany, mniej szablonowy, co uczyniło Californication najbardziej introspekcyjnym albumem zespołu[23]".

Mark Woodlief z magazynu Ray Gun napisał:

Quote-alpha.png
"This Velvet Glove" w skomplikowany sposób pokazuje kontrast pomiędzy bujną grą akustyczną a siarczystym rockiem. Intro do "Parallel Universe" zagrane w stylu disco jest przedsmakiem motywu w refrenie (związanego z Dzikim Zachodem) i partii solowej Frusciante wykonanej w stylu Jimiego Hendriksa w końcowych momentach utworu[32].)

Pomimo tego, że większość krytyków muzycznych doceniła album za innowacyjność, magazyn NME skrytykował zespół za zbyt rzadkie ukazywanie swojego charakterystycznego funkowego brzmienia, pytając:

Quote-alpha.png
Czy możemy dostać z powrotem nasze podupadłe na mózgu, na pół ubrane, funk-hopowo-rockowe zwierzęta ? Od całej tej fałszywej empatii i wrażliwości dostaję wysypki[33]..)

Pitchfork, pomimo tego, że uznał album za bardziej wartościowy od One Hot Minute, uznał Californication za pozbawiony funkowego brzmienia, obecnego na Blood Sugar Sex Magik[34]. Teksty piosenek uznano za zbyt często i jednoznacznie nawiązujące do spraw seksualnych, Frusciante zaś uznano za "obecnie najlepszego gitarzystę w USA na czasie"[34]. Album został skrytykowany za, jak to określił Tim Anderson z dziennika The Guardian, "nadmierną kompresję i zniekształcenie" w procesie cyfrowego zapisywania utworów[35]. Stylus Magazine określił album ofiarą loudness war i stwierdził, że:

Quote-alpha.png
Album tak cierpi z powodu złego cyfrowego dopracowania utworów, że nawet ludzie nie znający się na muzyce na niego narzekają[36].)

Stworzony został bootleg albumu, z ulepszonym dźwiękiem.

Na przestrzeni lat Californication utrzymywał swoją popularność. "Scar Tissue" została laureatem Nagrody Grammy w kategorii "Najlepsza piosenka rockowa" w 2000. Album został sklasyfikowany na 399. miejscu listy 500 albumów wszech czasów magazynu Rolling Stone. W 2006 Red Hot Chili Peppers zagrał niewielki koncert na potrzeby firmy AOL - na liście utworów znalazły się "Scar Tissue" i "Californication"[37][38][39]. Album dostarczył zespołowi kilka hitów - spośród szesnastu piosenek wybranych na album Greatest Hits[40].

Trasa koncertowa[edytuj | edytuj kod]

Krótko po wydaniu albumu zespół udał się na ogólnoświatową trasę koncertową (rozpoczynając od Stanów Zjednoczonych). Red Hot Chili Peppers został poproszony o zamknięcie festiwalu Woodstock 1999, który zasłynął z przemocy i incydentów, jakimi skutkował[41][42]. Kilka minut przed wejściem na scenę zespół został poinformowanym o bójkach i kradzieżach na widowni[41]. W trakcie wykonywania przez zespół utworu "Fire" (coveru utworu Jimiego Hendriksa o tym samym tytule, odegranego na prośbę siostry gitarzysty) kilka kobiet unoszonych przez tłum zostało zgwałconych, zaś bariera oddzielająca widownię od sceny została zniszczona[43][44][45][46]. Kiedis powiedział w jednym z wywiadów:

Quote-alpha.png
Zdałem sobie sprawę z tego, że zaistniała sytuacja nie ma nic wspólnego z pierwotną ideą festiwalu. Nie była symbolem pokoju i miłości. Była symbolem żądzy, chamstwa i zachłanności. Po koncercie zostaliśmy skrytykowani przez stacje radiowe za zagranie "Fire". Ale my też obwinialiśmy samych siebie[44].)

Grupa zagrała darmowy koncert na Placu Czerwonym w Moskwie 14 sierpnia 1999. Liczebność widowni oszacowano na ponad 200.000[47]. Kiedis skomentował koncert:

Quote-alpha.png
Plac Czerwony był wypełniony po brzegi Rosjanami. Potrzebowaliśmy policyjnej eskorty, by dotrzeć do sceny[47].)

Po zakończeniu europejskiego etapu trasy, zespół zagrał koncert w Nowym Jorku (restauracja Windows on the World w wieży północnej World Trade Center) dla zwycięzców plebiscytu zorganizowanego przez radio KROQ-FM[48]. Po zakończeniu japońskiego etapu trasy, formacja zagrała koncert na festiwalu Big Day Out w Australii[48]. W trakcie trasy Flea poprosił kolegów z zespołu o zrezygnowanie z kilku koncertów oraz uczynienie ich mniej spektakularnymi i forsownymi (przez co zespół był gorzej opłacany)[48]. Koncerty te zespół zagrał w końcowym etapie trasy[49]. Ostatni koncert przed wydaniem By the Way zespół zagrał podczas trzeciej edycji festwialu Rock in Rio[50].

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Publikacja Państwo Nagroda Rok Miejsce
Robert Dimery Stany Zjednoczone 1001 albumów, które musisz usłyszeć przed śmiercią[51] 2005 *
Rolling Stone Stany Zjednoczone Lista 500 albumów wszech czasów[52] 2003 399
Classic Rock & Metal Hammer Wielka Brytania "200 najlepszych albumów lat. 90."[53] 2006 *
Mojo Wielka Brytania "100 najlepszych albumów z lat 1993–2006"[54] 2006 89
Rolling Stone Niemcy "500 najlepszych albumów wszech czasów"[55] 2005 189
Rock and Roll Hall of Fame Stany Zjednoczone "200 najlepszych albumów wszech czasów" 2007 92

Spis utworów[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie piosenki autorstwa Red Hot Chili Peppers.

  1. "Around the World" – 3:58
  2. "Parallel Universe" – 4:30
  3. "Scar Tissue" – 3:37
  4. "Otherside" – 4:15
  5. "Get on Top" – 3:18
  6. "Californication" – 5:21
  7. "Easily" – 3:51
  8. "Porcelain" – 2:43
  9. "Emit Remmus" – 4:00
  10. "I Like Dirt" – 2:37
  11. "This Velvet Glove" – 3:45
  12. "Savior" – 4:52
  13. "Purple Stain" – 4:13
  14. "Right on Time" – 1:52
  15. "Road Trippin'" – 3:25

Strony B singli[edytuj | edytuj kod]

Utwór Długość Strona B
"Gong Li" 3:43 "Scar Tissue"
"Instrumental #1" 2:48
"Teatro Jam" 3:06 "Around the World"
"How Strong" 4:43 "Otherside"
"Instrumental #2" 2:34 Utwór bonusowy na australijskiej edycji albumu.
"Quixoticelixer" 4:48 Utwór bonusowy dostępny w serwisie iTunes
"Over Funk" 2:58
"Fat Dance" 3:40
"Slowly Deeply" 2:39 Wydany na singlu "By the Way".
"Bunker Hill" 3:30 Wydany na singlu "Fortune Faded"

Skład[edytuj | edytuj kod]

Pozycje na listach przebojów[edytuj | edytuj kod]

Album[edytuj | edytuj kod]

Lista Pozycja
Billboard 200[56] 3
UK Top 40[57] 5
Australia[58] 1
Swedish Top 60[59] 1
Nowa Zelandia[60] 1
Francja[61] 2
Finlandia[62] 1
Norwegia[63] 1
Szwajcaria[64] 3

Single[edytuj | edytuj kod]

Rok Singel Pozycja
US
[65]
US Mod
[65]
US Main
[65]
UK
[57]
SWE
[59]
NZ
[60]
FR
[61]
SWI
[64]
1999 "Scar Tissue" 9 1 1 15 3 66
1999 "Around the World" 7 16 35 35
2000 "Otherside" 14 1 2 33 19 5 65
2000 "Californication" 69 1 1 16 37 8
2000 "Parallel Universe" 37
2000 "Road Trippin'" 30 44 91

Przypisy

  1. allmusic ((( Californication > Overview )))
  2. Californication | Music | EW.com
  3. Californication : Red Hot Chili Peppers : Review : Rolling Stone
  4. Robert Christgau: CG: Red Hot Chili Peppers
  5. Red Hot Chili Peppers: Californication | Music | Review | The A.V. Club
  6. Californication - Album Reviews - NME.COM
  7. Chili Peppers' album tops survey. BBC. [dostęp 2009-02-24].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Tate, Greg: Californication review. Rolling Stone magazine. [dostęp 2009-02-25].
  9. Kiedis, Sloman , s. 295.
  10. Kiedis, Sloman , s. 307.
  11. 11,0 11,1 Stephen Thomas Erlewine: One Hot Minute review. Allmusic. [dostęp 2009-02-24].
  12. Kiedis, Sloman , s. 344, 358, 401.
  13. Red Hot Chili Peppers Biography. Rolling Stone. [dostęp 2011-03-07].
  14. Kiedis, Sloman, s. 361–377.
  15. Skanse, Richard: Red Hot Redux. RollingStone.com. [dostęp 2009-02-24].
  16. Biography of John Frusciante. Allmusic. [dostęp 2009-02-24].
  17. Kiedis, Sloman, s. 389–400
  18. Kiedis, Sloman, s. 401–406.
  19. Kiedis, Sloman, s. 404.
  20. Kiedis, Sloman, s. 409.
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 21,7 21,8 21,9 Blackett, Matt (wrzesień 1999). "Return of the Prodigal Son." Guitar Player.
  22. 22,0 22,1 22,2 Kiedis, Sloman, s. 407.
  23. 23,0 23,1 David Browne: Californication. Entertainment Weekly, 1999. [dostęp 2009-02-24].
  24. 24,0 24,1 Kiedis, Sloman, s. 420.
  25. Kiedis, Sloman, s. 230–232, 320–321, 344, 424.
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 Kiedis, Sloman, s. 422.
  27. Gold and Platinum: Diamond Awards. Recording Industry Association of America (RIAA), undated.
  28. Gold and Platinum: Searchable Database. RIAA, undated. [dostęp 2009-02-24].
  29. Jonathan Cohen: Billboard Bits: Coachella, Red Hot Chili Peppers, Zakk Wylde. Billboard, 2006-03-21. [dostęp 2009-02-24].
  30. One Hot Minute Album Review - Stephen Thomas Erlewine. Allmusic. [dostęp 2009-02-25].
  31. Greg Prato: Californication Review. Allmusic. [dostęp 2009-02-25].
  32. Mark Woodlief (sierpień 1999) "Red Hot Chili Peppers Funking: The Power of Positive." Ray Gun.
  33. Californication Review. W: NME [on-line]. [dostęp 2009-02-25].
  34. 34,0 34,1 Californication Review - Brent DiCrescenzo. Pitchfork Media. [dostęp 2009-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-06-19)].
  35. How CDs are remastering the art of noise. The Guardian. [dostęp 2009-02-29].
  36. Californication Sound Quality. W: Stylus Magazine [on-line]. [dostęp 2009-02-29].
  37. AOL Sessions. AOL Music. [dostęp 2009-03-01].
  38. The RS 500 Greatest Albums of All Time. W: Rolling Stone [on-line]. [dostęp 2009-03-01].
  39. Accolades. AcclaimedMusic.net. [dostęp 2009-03-01].
  40. Red Hot Chili Peppers: Greatest Hits. Allmusic. [dostęp 2009-02-29].
  41. 41,0 41,1 Kiedis, Sloman, s. 423.
  42. Red Hot Chili Peppers bio. VH1. [dostęp 2009-02-30].
  43. Alona Wartofsky: Woodstock '99 Goes Up in Smoke. W: Washington Post [on-line]. 1999-07-27. [dostęp 2009-03-02].
  44. 44,0 44,1 Kiedis, Sloman, s. 424.
  45. Police investigate alleged rapes at Woodstock '99. [dostęp 2009-02-30].
  46. Repeated Violence: Large Block Parties Need Supervision. W: The Lantern [on-line]. 2001-05-02. [dostęp 2009-02-30].
  47. 47,0 47,1 Kiedis, Sloman, s. 426.
  48. 48,0 48,1 48,2 Kiedis, Sloman, s. 427.
  49. Kiedis, Sloman, s. 435.
  50. "Really Randoms" 1 listopada 2000 (akapit 9). Rolling Stone. [dostęp 2009-03-02].
  51. Dimery, Robert - 1001 albumów, które musisz usłyszeć przed śmiercią; s. 856
  52. The 500 Greatest Albums of All Time. Rolling Stone. [dostęp 2007-06-05].
  53. Acclaimed Music - Classic Rock and Metal Hammer 200 List. AcclaimedMusic.net. [dostęp 2007-06-05].
  54. A Selection Of Lists From Mojo Magazine. Mojo. [dostęp 2007-06-05].
  55. (Germany) The 500 Greatest Albums of All Time. Rolling Stone (Germany). [dostęp 2007-04-07].
  56. Red Hot Chili Peppers album chart history. Billboard. [dostęp 2007-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-29)].
  57. 57,0 57,1 everyhit.com. everyhit.com. [dostęp 2009-02-24].
  58. Red Hot Chili Peppers - Californication. australian-charts.com. [dostęp 2009-02-24].
  59. 59,0 59,1 Swedish album chart archives. hitparad.se. [dostęp 2009-02-24].
  60. 60,0 60,1 New Zealand album chart archives. charts.org.nz. [dostęp 2009-02-24].
  61. 61,0 61,1 French Chart Archives. lescharts.com. [dostęp 2009-02-24].
  62. Finnish Chart Archives. finnishcharts.com. [dostęp 2009-02-24].
  63. Norwegian Chart Archives. vg.no. [dostęp 2009-02-24].
  64. 64,0 64,1 Swiss Chart Archives. hitparade.ch. [dostęp 2009-02-24].
  65. 65,0 65,1 65,2 Red Hot Chili Peppers single chart history. Billboard. [dostęp 2009-02-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-29)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jeff Apter: Fornication: The Red Hot Chili Peppers Story. Omnibus Press, 23 listopada 2004. ISBN 1-84449-381-4.
  • Anthony Kiedis, Sloman, Larry: Scar Tissue. Hyperion, 6 października 2004. ISBN 1-4013-0101-0.
  • Navarro Dave: Don't Try This At Home. Amazon Remainders Account, 5 października 2004. ISBN 0060393688.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]