Campo del Cielo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Campo del Cielo
Półtoratonowy fragment meteorytu La Perdida
Półtoratonowy fragment meteorytu La Perdida
Sposób odkrycia znaleziony
Państwo  Argentyna
Miejsce znalezienia Chaco / Santiago del Estero
Data znalezienia przed 1576
Masa >50 ton[1][2]
Typ meteoryt żelazny
Położenie na mapie Argentyny
Mapa lokalizacyjna Argentyny
Campo del Cielo
Campo del Cielo
Ziemia 27°38′00″S 61°42′00″W/-27,633333 -61,700000Na mapach: 27°38′00″S 61°42′00″W/-27,633333 -61,700000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Campo del Cielometeoryt żelazny, którego fragmenty są znajdowane w Argentynie. Część z nich ma masę wielu ton. Obiekt, którego są fragmentami, był małą planetoidą z grupy Apolla[2], która weszła w atmosferę ziemską i rozpadła się na części około 2000 lat p.n.e.[3]

Nazwa ta odnosi się także do obszaru, na którym znajduje się ponad dwadzieścia[4] kraterów uderzeniowych utworzonych w wyniku upadku tego meteorytu[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Upadek meteorytów na Campo del Cielo miał miejsce w czasach, gdy tereny Chaco były zamieszkane przez ludzi i zachował się w pamięci Indian. Gdy na ziemie te przybyli konkwistadorzy, mieszkańcy Chaco opowiedzieli im o żelazie, które spadło z nieba i zaprowadzili na miejsce, gdzie spoczywał około czternastotonowy meteoryt, nazwany przez Hiszpanów Mesón de Fierro („Stół z żelaza”). Był on miejscem pielgrzymek Indian, wyznających kult solarny i wierzących, że meteoryt ten jest fragmentem Słońca. Legenda głosiła, że gdy w określonym dniu roku padną na niego pierwsze promienie Słońca, przemienia się on w świetliste drzewo, rozbrzmiewające dźwiękami podobnymi do setek dzwonów. Najprawdopodobniej jest to opisem upadku bolidu i pozostawionych na niebie, rozgałęziających się śladów jego części, przetworzonym przez wyobrażenia miejscowych ludzi[3][4].

Hiszpanie uznali, że jest to fragment żyły żelaza rodzimego, jednak próba eksploatacji została podjęta dopiero podczas jednej z kolejnych wypraw, w 1783 roku. Hiszpanie pod wodzą Rubina de Celis podkopali meteoryt, przechylili go i zdetonowali ładunek prochu, nie znajdując żyły. De Celis uznał, że żelazo musi pochodzić z erupcji wulkanicznej i pozostawił meteoryt na Chaco; próbki żelaza wysłał do analiz do Europy. Obecnie miejsce, gdzie znajduje się Mesón de Fierro, nie jest znane[6].

W 1933 roku po raz pierwszy powiązano zagłębienia terenu, zawierające mniejsze fragmenty materii meteorytowej, z upadkiem meteorytów[3].

Meteoryty[edytuj | edytuj kod]

Największy fragment El Chaco

Znaleziono bardzo wiele fragmentów tego meteorytu, które znajdują się w licznych kolekcjach[1]. Największe z nich, o masie powyżej tony, to[2][4]:

Nazwa Masa Rok odnalezienia Miejsce przechowywania
El Chaco 37,4 tony 1980 Gancedo, Argentyna
Mesón de Fierro ~15 ton 1576 zaginiony
~10 ton 1997 w pobliżu miejsca znalezienia
La Sorpresa 7-10 ton 2005 znajduje się w kraterze
El Toba 4210 kg 1923 Buenos Aires
La Perdida (2) 3370 kg 1965 znajduje się w kraterze
El Taco 1998 kg (pierwotnie 3090 kg) 1962 Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie
La Perdida (1) 1625 kg 1965 planetarium w Buenos Aires, Agentyna

Meteoryt El Chaco o masie 37 ton jest drugim co do wielkości znalezionym na Ziemi, po południowoafrykańskim meteorycie Hoba.

Kratery[edytuj | edytuj kod]

Campo del Cielo
Obszar spadku meteorytów
Obszar spadku meteorytów
Ciało niebieskie Ziemia
Średnica krateru 60 m[3] (największy)
Wiek <4000 lat[5]

Na miejscu spadku znajduje się co najmniej dwadzieścia małych kraterów, znajdują się one w eliptycznym obszarze o wymiarach 18,5 × 3 km. Utworzył je deszcz meteorytów, spowodowany rozpadem w atmosferze ciała macierzystego, lecącego pod niskim kątem do powierzchni ziemi (ok. 9°). Kratery mają niewielkie rozmiary, największy z nich ma średnicę ok. 60 m[3].

Cztery największe kratery są położone w pobliżu centrum obszaru i powstały prawdopodobnie na skutek typowego uderzenia meteorytu w ziemię, które oprócz wybicia krateru rozerwało także sam meteoryt. Tymczasem spod den dwóch mniejszych kraterów zostały wydobyte wielotonowe fragmenty meteorytów, które wyryły w dnie długie, relatywnie wąskie tunele (o średnicy podobnej do samego meteorytu). Ta nietypowa charakterystyka wskazuje, że kratery te zostały utworzone w lessach przez falę uderzeniową związaną z upadkiem, podczas gdy sam meteoryt w momencie zetknięcia z ziemią zdążył już zwolnić do prędkości poddźwiękowej i wbił się w nią[3].

W kraterach odnaleziony został węgiel powstały ze spalonej materii organicznej, najprawdopodobniej wskutek pożarów wywołanych impaktem. Pozwoliło to oszacować czas upadku metodą datowania radiowęglowego; najprawdopodobniej miał on miejsce 3945 ± 85 lat BP[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Kaalijärv – krater w Estonii, którego powstanie zapisało się w pamięci ludów regionu

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Campo del Cielo (ang.). Meteoritical Bulletin Database, 2014-03-08. [dostęp 2014-03-09].
  2. 2,0 2,1 2,2 M.C.L. Rocca: A catalogue of large meteorite specimens from Campo del Cielo meteorite shower, Chaco Province, Argentina. W: 69th Annual Meteoritical Society Meeting [on-line]. Lunar and Planetary Institute, 2006. [dostęp 2014-03-14].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 William A. Cassidy, Marc L. Renard. Discovering research value in the Campo del Cielo, Argentina, meteorite craters. „Meteoritics & Planetary Science”. 31 (4), s. 433-448, lipiec 1996. doi:10.1111/j.1945-5100.1996.tb02087.x. Bibcode1996M&PS...31..433C. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Giménez Benítez S.R., López A.M., Mammana L.A.: Meteoritos de Campo del Cielo: Impactos en la cultura aborigen (hiszp.). Universidad Nacional de La Plata. [dostęp 2014-03-09].
  5. 5,0 5,1 Campo Del Cielo (ang.). Earth Impact Database. [dostęp 2013-12-15].
  6. Gerald Joseph Home McCall, A.J. Bowden, R.J. Howarth: The History of Meteoritics and Key Meteorite Collections: Fireballs, Falls and Finds. Geological Society of London, 2006, s. 513. ISBN 1862391947.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]