Capra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Capra
Linnaeus, 1758
koza śruboroga
koza śruboroga
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina krętorogie
Podrodzina kozłowate
Rodzaj Capra
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Capra - rodzaj ssaków krętorogich obejmujący kozy i koziorożce. Występują w górach Eurazji od Półwyspu Pirenejskiego po Syberię oraz w Arabii, Egipcie i Etiopii. Koza domowa została udomowiona ok. 10 tys. lat temu.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta zaliczane do tego rodzaju charakteryzują się obecnością u samców brody i długich rogów, w różnym stopniu spłaszczonych, uniesionych wysoko ponad głową i odchylonych do tyłu. Broda i rogi występują czasem również u samic, ale są zdecydowanie krótsze niż u samców. Na spodniej stronie ogona występują gruczoły zapachowe. Samice mają jedną parę sutków. Samce nazywane są capami lub kozłami.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wśród naukowców zajmujących się badaniem relacji pokrewieństwa kozłowatych (Caprinae) nie ma zgody co do liczby gatunków i podgatunków zaliczanych do Capra. Systematyka rodzaju opierała się na podobieństwie cech morfologicznych zwierząt, zwłaszcza w budowie rogów.

W zależności od przyjętych kryteriów badacze zaliczają do Capra od dwóch do dziewięciu gatunków oraz liczne podgatunki. W trzeciej edycji "Mammal Species of the World"[1] Wilson i Reeder przyjęli następującą klasyfikację:

oraz udomowione

Inne ujęcia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek lub podgatunek Inne nazwy Polska nazwa Występowanie
Capra aegagrus[2] C. hircus, C. hircus aegagrus[3] koza bezoarowa[2][3], koza dzika[2] Europa, Azja Mniejsza, Azja Środkowa i Bliski Wschód
Capra aegagrus cretica koza kreteńska[4] Kreta i pobliskie wyspy
Capra caucasica[5] koziorożec kaukaski[5] Kaukaz Zachodni
Capra falconeri[2][3] koza śruboroga[2], markur[2][3] Azja Środkowa
Capra hircus[2][3] Capra aegagrus f. hircus[2] koza domowa[2], koza[2] szeroko rozpowszechniona
Capra ibex[2][3] koziorożec alpejski[3], koziorożec[2], ibeks[2] Alpy
Capra ibex ibex koziorożec alpejski[2]
Capra cylindricornis koziorożec wschodniokaukaski[4] Kaukaz
Capra nubiana C. ibex nubiana[3] koziorożec nubijski od gór Synaju po Abisynię, Syrię i Arabię
Capra pyrenaica[2][3] koziorożec pirenejski[2][3] Półwysep Iberyjski
Capra sibirica C. ibex sibirica[3] koziorożec syberyjski[3] od Afganistanu po góry Mongolii i Syberii
Capra walie koziorożec abisyński Wyżyna Abisyńska

Badania materiałów kopalnych sugerują, że w plejstocenie wytworzyły się dwie linie ewolucyjne: jedna prowadząca do C. ibex i druga łącząca C. caucasica, C. cylindricornis i C. pyrenaica. Badania chromosomu Y wskazują na bliskie pokrewieństwo kozy bezoarowej z kozą domową i kozą śruborogą, które tworzą klad. Pozostałe gatunki Capra tworzą drugi klad[6].

C. aegagrus i C. hircus[edytuj | edytuj kod]

Koza domowa rasy Nigerian Dwarf

Koza domowa została opisana przez Linneusza w 1758 jako Capra hircus, natomiast koza dzika - przez Erxlebena w 1777 jako Capra aegagrus. Badania wykazały, że koza domowa jest udomowioną formą kozy dzikiej i zgodnie z zasadami nomenklatury zoologicznej powinna być opisywana pod nazwą Capra aegagrus f. hircus[2]. Ponieważ nazwa C. hircus została już powszechnie zaakceptowana Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej dopuściła w 2003 (BZN Volume 60, Part 1, 31 March 2003 OPINION 2027, Case 3010) stosowanie nazwy Capra hircus dla kozy domowej[7]. Obecnie w literaturze spotykane są obydwie nazwy C. hircus i C. aegagrus stosowane zamiennie zarówno dla kozy dzikiej jak i domowej.

Mieszańce[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie gatunki Capra mogą się ze sobą krzyżować dając płodne potomstwo.

Przypisy

  1. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 4 marca 2008].
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 Komosińska i Podsiadło, 2002
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Kowalski, 1971
  4. 4,0 4,1 Nazwa nieskodyfikowana
  5. 5,0 5,1 Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  6. Pidancier, N., S. Jordan, G. Luikart and P. Taberlet. 2006. Evolutionary history of the genus Capra (Mammalia, Artiodactyla): Discordance between mitochondrial DNA and Y-chromosome phylogenies. Molecular Phylogenetics and Evolution 40(3):739-749.
  7. Nazwa uznana decyzją Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej, 2003 (zob. Zasady tworzenia nazw systematycznych)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Koziorożec syberyjski
  1. Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  2. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 4 marca 2008].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]