Capra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Capra
Linnaeus, 1758
koza śruboroga
koza śruboroga
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina krętorogie
Podrodzina kozłowate
Rodzaj Capra
Portal Portal Zoologia

Capra - rodzaj ssaków krętorogich obejmujący kozy i koziorożce. Występują w górach Eurazji od Półwyspu Pirenejskiego po Syberię oraz w Arabii, Egipcie i Etiopii. Koza domowa została udomowiona ok. 10 tys. lat temu.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta zaliczane do tego rodzaju charakteryzują się obecnością u samców brody i długich rogów, w różnym stopniu spłaszczonych, uniesionych wysoko ponad głową i odchylonych do tyłu. Broda i rogi występują czasem również u samic, ale są zdecydowanie krótsze niż u samców. Na spodniej stronie ogona występują gruczoły zapachowe. Samice mają jedną parę sutków. Samce nazywane są capami lub kozłami.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wśród naukowców zajmujących się badaniem relacji pokrewieństwa kozłowatych (Caprinae) nie ma zgody co do liczby gatunków i podgatunków zaliczanych do Capra. Systematyka rodzaju opierała się na podobieństwie cech morfologicznych zwierząt, zwłaszcza w budowie rogów.

W zależności od przyjętych kryteriów badacze zaliczają do Capra od dwóch do dziewięciu gatunków oraz liczne podgatunki. W trzeciej edycji "Mammal Species of the World"[1] Wilson i Reeder przyjęli następującą klasyfikację:

oraz udomowione

Inne ujęcia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek lub podgatunek Inne nazwy Polska nazwa Występowanie
Capra aegagrus[2] C. hircus, C. hircus aegagrus[3] koza bezoarowa[2][3], koza dzika[2] Europa, Azja Mniejsza, Azja Środkowa i Bliski Wschód
Capra aegagrus cretica koza kreteńska[4] Kreta i pobliskie wyspy
Capra caucasica[5] koziorożec kaukaski[5] Kaukaz Zachodni
Capra falconeri[2][3] koza śruboroga[2], markur[2][3] Azja Środkowa
Capra hircus[2][3] Capra aegagrus f. hircus[2] koza domowa[2], koza[2] szeroko rozpowszechniona
Capra ibex[2][3] koziorożec alpejski[3], koziorożec[2], ibeks[2] Alpy
Capra ibex ibex koziorożec alpejski[2]
Capra cylindricornis koziorożec wschodniokaukaski[4] Kaukaz
Capra nubiana C. ibex nubiana[3] koziorożec nubijski od gór Synaju po Abisynię, Syrię i Arabię
Capra pyrenaica[2][3] koziorożec pirenejski[2][3] Półwysep Iberyjski
Capra sibirica C. ibex sibirica[3] koziorożec syberyjski[3] od Afganistanu po góry Mongolii i Syberii
Capra walie koziorożec abisyński Wyżyna Abisyńska

Badania materiałów kopalnych sugerują, że w plejstocenie wytworzyły się dwie linie ewolucyjne: jedna prowadząca do C. ibex i druga łącząca C. caucasica, C. cylindricornis i C. pyrenaica. Badania chromosomu Y wskazują na bliskie pokrewieństwo kozy bezoarowej z kozą domową i kozą śruborogą, które tworzą klad. Pozostałe gatunki Capra tworzą drugi klad[6].

C. aegagrus i C. hircus[edytuj | edytuj kod]

Koza domowa rasy Nigerian Dwarf

Koza domowa została opisana przez Linneusza w 1758 jako Capra hircus, natomiast koza dzika - przez Erxlebena w 1777 jako Capra aegagrus. Badania wykazały, że koza domowa jest udomowioną formą kozy dzikiej i zgodnie z zasadami nomenklatury zoologicznej powinna być opisywana pod nazwą Capra aegagrus f. hircus[2]. Ponieważ nazwa C. hircus została już powszechnie zaakceptowana Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej dopuściła w 2003 (BZN Volume 60, Part 1, 31 March 2003 OPINION 2027, Case 3010) stosowanie nazwy Capra hircus dla kozy domowej[7]. Obecnie w literaturze spotykane są obydwie nazwy C. hircus i C. aegagrus stosowane zamiennie zarówno dla kozy dzikiej jak i domowej.

Mieszańce[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie gatunki Capra mogą się ze sobą krzyżować dając płodne potomstwo.

Przypisy

  1. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 4 marca 2008].
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 Komosińska i Podsiadło, 2002
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Kowalski, 1971
  4. 4,0 4,1 Nazwa nieskodyfikowana
  5. 5,0 5,1 Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  6. Pidancier, N., S. Jordan, G. Luikart and P. Taberlet. 2006. Evolutionary history of the genus Capra (Mammalia, Artiodactyla): Discordance between mitochondrial DNA and Y-chromosome phylogenies. Molecular Phylogenetics and Evolution 40(3):739-749.
  7. Nazwa uznana decyzją Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej, 2003 (zob. Zasady tworzenia nazw systematycznych)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Koziorożec syberyjski
  1. Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  2. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 4 marca 2008].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]