Car-sharing

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Car-sharing – system wspólnego użytkowania samochodów osobowych funkcjonujący w ponad 600 miastach na świecie (2011). Samochody udostępniane są za opłatą użytkownikom przez operatorów floty pojazdów, którymi są różne przedsiębiorstwa, agencje publiczne, spółdzielnie, stowarzyszenia lub grupy osób fizycznych.

Stosowanie tego systemu zwiększa intensywność wykorzystania pojazdów w ciągu doby, co prowadzi do zahamowania wzrostu liczby samochodów rejestrowanych prywatnie[1].

Pojęcie[edytuj | edytuj kod]

Termin car-sharing (kiedyś często zapisywany jako dwa oddzielne słowa i do dziś czasami dzielone) jest to obecnie akceptowane międzynarodowe określenie. Synonimy to coche compartido en tu barrio w języku hiszpańskim, autodelen w języku niderlandzkim, autopartage w języku francuskim, bildeling w języku duńskim, automobile condivisa w języku włoskim i bilpool w języku szwedzkim.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Car-sharing jest to model biznesowy wypożyczalni samochodów, gdzie możliwe jest wypożyczanie samochodu na krótki czas, często z godziny na godzinę. Jest on atrakcyjny dla klientów, którzy tylko sporadycznie korzystają z pojazdu, a także dla tych, którzy chcieliby okazjonalnie mieć dostęp do samochodu innego typu. Organizacja wynajmu samochodów w tym modelu może być komercyjna, lub użytkownicy mogą być zorganizowani jako spółki, instytucje publiczne, spółdzielnie lub ugrupowania ad hoc.

Usługi car-sharingu są dostępne w ponad tysiącu miast w wielu krajach[2] między innymi przez firmy takie jak Autolib, City Car Club, Greenwheels, Stadtmobil czy Zipcar. Tradycyjne wypożyczalnie samochodów wprowadziły własne usługi typu carsharing, w tym Hertz on Demand, Enterprise CarShare, Avis On Location, Uhal Car Share. Ponadto producenci samochodów również wprowadzili usługi typu carshare, w tym car2go Daimlera, DriveNow BMW i Quicar Volkswagena[3].

W grudniu 2012 roku było około 1,7 miliona użytkowników car-sharingu w 27 krajach, wliczając tak zwane usługi peer-to-peer, według badań Transportation Sustainability Research Center przy U.C. Berkeley. Spośród nich 800 000 użytkowników znajdowało się w Stanach Zjednoczonych[4]. W listopadzie 2012 firma Zipcar miała 767 000 członków i oferowała 11 000 pojazdów na terenach Ameryki Północnej i europy, co czyni ją światowym liderem sieci car-sharingowej[5]. Natomiast Car2go jest dostępne w 17 miastach na całym świecie z liczbą klientów równą 275,000 na styczeń 2013 roku[4].

Według Navigant Consutling globalne przychody z usług car-sharingu wyniosą 1 miliard dolarów w roku 2013 i wzrosną do 6,2 miliarda dolarów do 2020 roku, z ponad 12 milionami użytkowników na całym świecie. Głównymi czynnikami wzrostu wartości car-sharingu są rosnące natężenia ruchu w miastach, pokoleniowa zmiana poglądów na temat posiadania samochodu, rosnące koszty posiadania samochodu, a także konwergencja modeli biznesowych[6][7]. Car-sharing przyczynia się do zrównoważanego transportu, ponieważ jest to transport publiczny o mniejszej intensywności, a według The Economist, car-sharing może zmniejszyć liczbę posiadanych samochodów, szacunkowo jeden samochód car-sharingowy zastępuje nawet do 15 samochodów prywatnych[8].

Podstawą car-sharingu jest uzyskanie korzyści prywatnego samochodu, bez kosztów i obowiązków wynikających z jego posiadania[9]. Zamiast dostępu rodzinnego posiadanie dostępu do floty pojazdów na miarę aktualnych potrzeb[9]. Car-sharing może być postrzegany jako zorganizowane krótkoterminowe wypożyczenie samochodu.

Car-sharing wyrósł w różnych miejscach na świecie, przez co jego operacje są organizowane w różny sposób w różnych miejscach. Organizacje różnią się wielkością – od jednego samochodu obsługującego określonych użytkowników, do organizacji operujących na pełnych obszarach miejskich.

Car-sharing różni się od tradycyjnych wypożyczalni samochodów na następujące sposoby:

  • car-sharing nie jest ograniczony przez pracę biura,
  • rezerwacja, odbiór i zwrot samochodu są we własnym zakresie użytkownika,
  • pojazdy mogą być wypożyczane na minuty, godziny, lecz równie dobrze i dni,
  • użytkownicy są członkami i zostali wstępnie zatwierdzeni do jazdy (ich prawo jazdy zostało sprawdzone, a mechanizm płatności został ustalony),
  • samochody są rozmieszczone w obszarze usług i często łatwo do nich dotrzeć za pomocą publicznych środków transportu,
  • ubezpieczenie wchodzi w koszta wypożyczenia,
  • paliwo często jest w cenie wypożyczenia,
  • pojazdy nie są serwisowane (czyszczone, tankowane) po każdym wypożyczeniu, choć niektórzy operatorzy jak na przykład Car2go ciągle czyszczą i tankują flotę.

Niektórzy operatorzy car-sharingowi współpracują z lokalnymi firmami wynajmującymi samochody, na przykład w sytuacjach gdy klasyczne wypożyczenie okazuje się tańsze.

Car-sharing zapewnia liczne korzyści transportowe, środowiskowe czy społecznościowe[10]. Jest on też alternatywą dla posiadania samochodu w miastach, gdzie do większości miejsc dostać się można za pomocą transportu publicznego, na piechotę czy rowerem. Wtedy samochód jest potrzebny tylko do wycieczek za miasto, przewozu dużych rzeczy, czy na specjale okazje. Car-sharing może też być alternatywą dla posiadania wielu pojazdów w gospodarstwach domowych z więcej niż jednym kierowcą. Podczas długoterminowych badań City CarShare prowadzonych przez Roberta Cervero, Profesora urbanistyki na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, 30% badanych gospodarstw domowych sprzedało samochód, a inni opóźnili jego zakup. Wykorzystanie innych środków transportu takich jak chodzenie na piechotę, transport publiczny czy za pomocą roweru pośród badanych wzrósł[11].

Car-sharing nie jest opłacalny przy codziennych dojazdach do pracy. Większość znawców car-sharingu i operatorów uważa, że w przypadku gdy nie jeździ się codziennie lub nie robi przebiegu większego niż 10 000 kilometrów rocznie posiadanie pojazdu może być droższe niż korzystanie z car-sharingu[12]. Wprawdzie różnice tej wartości zgłaszane przez operatorów dochodzą do 50%, głównie są one zależne od lokalnych warunków. W przypadku, gdy krótkoterminowe wypożyczanie samochodu jest tańsze niż posiadanie własnego samochodu, zwiększana jest dostępność do użytkowania samochodu przez gospodarstwa domowe o niskich dochodach.

Car-sharing może również pomóc w zmniejszeniu ruchu drogowego i zanieczyszczeń środowiska. Wymiana samochodów prywatnych na dostępne w usłudze car-sharingu naturalnie zmniejsza zapotrzebowanie na miejsca parkingowe. Dzięki temu, że tylko określona liczba samochodów może być używana jednocześnie znacząco wpłynęłoby to na obniżenie ruchu ulicznego, szczególnie w godzinach szczytu. Dodatkowo część kosztów posiadania samochodu są to koszta niezwracane w pełnym stopniu, np. kupno samochodu, naprawy, ubezpieczenie, czy koszt rejestracji[13].

Car-sharing jest jednym z rozwiązań na odciążenie zarówno środowiskowe, jak i natężenia ruchu w centrach dużych miast, czy kampusów uczelni. W obszarach o mniejszej gęstości zaludnienia car-sharing jest trudniejszy do wprowadzenia ze względu na małą ilość alternatywnych do samochodu środków transportu i potencjalnie większy dystans, który użytkownicy pokonują. Niemniej jednak w Europie powstają programy car-sharingowe na terenach wiejskich.

Ludzie, którzy zaczęli korzystać z car-sharingu sprzedali samochody (niektórzy swoje jedyne, inni drugie lub trzecie w rodzinie). Pozwoliło to im zaoszczędzić średnio 135$-435$ miesięcznie na kosztach transportu, na podstawie badań Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley z roku 2008[14].

Jak to działa[edytuj | edytuj kod]

Technologie do obsługi car-sharingu bardzo się między sobą różnią. Od prostych systemów z wymianą kluczyków i zapisywaniem w księgach do skomplikowanych, kompleksowych systemów komputerowych (częściowo lub w pełni zautomatyzowanych), z oprogramowaniem zarówno dla operatorów, jak i użytkowników[15]. Mali operatorzy mają jedno lub dwa miejsca parkingowe dla swoich samochodów, jednak bardziej zaawansowane systemy zezwalają na rozpoczęcie i zakończenie korzystania z usługi w dowolnym miejscu parkingowym w strefie działania operatora.

Programy car-sharingowe różniące się celami, wielkościami, modelami biznesowymi, poziomami ambicji, technologii i docelowym rynkiem mają ze sobą wiele wspólnego. Różnią się na przykład maksymalnym czasem i kosztem wypożyczenia, wymaganymi opłatami za członkostwo.

Rezerwacji można dokonać on-line, za pomocą telefonu czy SMS-a, czy za pomocą aplikacji na urządzenia mobilne, zależnie od operatora. Firmy potrzebują informacji takich jak:

  • od kiedy nastąpi wypożyczenie;
  • jak długo samochód jest potrzebny;
  • gdzie chcielibyśmy aby samochód się znajdował;
  • jaki typ samochodu potrzebujemy;
  • Oczywiście wcześniej rezerwując samochód mamy większą szansę na dostępność danego pojazdu. W przypadku anulowania rezerwacji niektórzy operatorzy naliczają opłatę.
  • Kiedy już rezerwacja zostanie złożona i potwierdzona, samochód zostanie dostarczony do miejsca odbioru w określonym czasie wynikającym z rezerwacji.

Niektóre firmy korzystają z czytników kart członków, które umożliwiają odblokowanie samochodu. Działają one w czasie rezerwacji. Kluczyki samochodu mogą znajdować się gdzieś w samochodzie np. w schowku. Niektóre firmy dają użytkownikom klucz do specjalnych pojemników na kluczyki. W większości przypadków klienci są odpowiedzialni za dotankowanie i wyczyszczenie samochodu, ale to operator jest odpowiedzialny za naprawy i obsługę pojazdu. Użytkownicy muszą się tylko upewnić, czy po ich wypożyczeniu samochód jest gotowy dla kolejnych użytkowników[16].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym odnośnikiem do car-sharingu był artykuł w Selbstfahrergenossenschaft o programie wspólnego użytku samochodów spółdzielni mieszkaniowej w Zurychu w roku 1948[17][18], ale nie ma formalnych danych na temat rozwoju tego pomysłu. Do lat 1960 włącznie studiowano możliwość wykorzystania małych komputerowych systemów zarządzania samochodami – zauważyć można w nich prekursorskie spojrzenie na problem transportu w obszarach o wysokiej liczbie użytkowników (centrum miast, czy obszary industrialne).

We wczesnych latach 1970. powstał pierwszy projekt systemu typu carshare, o nazwie ProcoTip został uruchomiony we Francji i trwał dwa lata. O wiele bardziej ambitny projekt nazwany Witkar został wprowadzony w Amsterdamie przez założycieli projektu „Białe rowery” w 1968 roku. Witkar był projektem, opierającym się na małych elektrycznych pojazdach, elektronicznie sterowanymi rezerwacjami i bezobsługowym oddawaniu pojazdów. W planach była budowa dużej liczby stacji, obejmujących cały obszar miasta. Projekt przetrwał do połowy lat 1980., lecz ostatecznie został porzucony.

W lipcu 1977 roku w Suffolk w Wielkiej Brytanii rozpoczął się pierwszy oficjalny brytyjski eksperyment car-sharingowy. Biuro w Ipswich udostępniało usługę Share-a-Car dla „wprowadzenia kierowców, którzy są zainteresowani dzieleniu podróży samochodem w kontakcie ze sobą.”[19]. W 1978 roku Uniwersytet w Leeds dostał dotację rządową w wysokości 16,577 funtów „za badanie i symulację dzielenia się samochodami” (car-sharingu)[20]. Schemat zakładał nie wypożyczanie swojego samochodu tylko miejsca w swoim samochodzie tzw. Rideshaering.

W latach 1980. i początku 1990. rozwijały się małe nie przynoszące zysku systemy, wiele z nich w Szwajcarii i Niemczech, ale także w mniejszej skali w Szwecji, Holandii, Kanadzie i USA.[21]

Od września 2012 roku największym operatorem na świecie jest Zipcar. Posiada on 730 tysięcy członków na całym świecie i oferuje do wypożyczenia 11 tysięcy samochodów w miastach i na ponad 300 kampusach uczelni w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Austrii. Od 2010 roku Zipcar posiada 80% rynku car-sharingowego w USA[22][23] i 50% na całym świecie[24].

Kilka wypożyczalni samochodów stworzyło swoje własne serwisy car-sharingowe, począwszy od Hertz on Demand w 2008 roku[25], na terenie USA i Europy, WeCar od Enterprise Rent-A-Car, Uhaul Car Share, którego właścicielem jest U-Haul i Avis On Location od Avis[22].

W 2010 zaczęło się formować nowe podejście do car-sharingu, a mianowicie peer-to-peer.

P2P CarSharing[edytuj | edytuj kod]

Podejście peer-to-peer (znane również jako z ang. person-to-person) jest to podejście, w którym prywatne osoby wypożyczają swoje samochody innym na krótki czas. Model biznesowy jest bardzo podobny do komercyjnych operatorów, takich jak Streetcar albo Zipcar, z tą różnicą, że typową flotę zastępuje się „wirtualną” flotą, złożoną z samochodów właścicieli, którzy przystąpili do usługi. Dzięki temu osoby prywatne mogą zarabiać wynajmując swój prywatny samochód, kiedy z niego nie korzystają. Z drugiej strony użytkownicy płacą jedynie za określony czas użytku samochodu. Dzięki temu obie strony wyciągają wymierne korzyści. W tym rodzaju car-sharingu przeważnie wykorzystuje się strony internetowe, które wykorzystuje się do komunikacji pomiędzy właścicielem samochodu a wynajmującym, rezerwacji pojazdów i przeprowadzenia płatności za wypożyczenie. Dodatkowo, niektóre serwisy umożliwiają zautomatyzowaną usługę wykupu ubezpieczenia OC, a nawet assistance. Carsharing p2p jest rodzajem symbiozy. Właściciel na wynajmie zarabia, a wynajmujący ma możliwość użytkować samochód, w chwilach kiedy tego potrzebuje.

Przypisy

  1. Ministerstwo Infrastruktury: Słownik pojęć transportowych SRT. Warszawa: 30 marca 2011, s. 3.
  2. World Carshare Cities: Inventories (ang.). World Carshare Consortium. [dostęp 2009-06-09].
  3. Volkswagen becomes latest automaker to enter car-sharing business (ang.). 2011-05-13. [dostęp 2013-01-12].
  4. 4,0 4,1 Stephanie Steinberg and Bill Vlasic: Car-Sharing Services Grow, and Expand Options (ang.). W: The New York Times [on-line]. 2013-01-25. [dostęp 2013-01-26].
  5. Zipcar Reports 2012 Third Quarter Results (ang.). Ir.zipcar.com, 2012-11-08. [dostęp 2013-01-12].
  6. Richard Martin: Carsharing Services Will Surpass 12 Million Members Worldwide by 2020 (ang.). Navigant Consulting, 2013-08-22. [dostęp 2013-08-26].
  7. Navigant Research: Navigant forecasts global carsharing services to grow to $6.2B by 2020 (ang.). Green Car Congress, 2013-08-22. [dostęp 2013-08-26].
  8. Seeing the back of the car (ang.). W: The Economist [on-line]. 2012-09-22. [dostęp 2012-09-23].
  9. 9,0 9,1 S.A. Shaheen: Carsharing in Europe and North America: Past, Present, and Future (ang.). W: Transportation Quarterly [on-line]. Summer 1998.
  10. S.A. Shaheen, A.P. Cohen & M.S. Chung: North American Carsharing: 10-Year Retrospective (ang.). W: Transportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-10)].
  11. Robert Cervero: City CarShare: Longer-Term Travel Demand and Car Ownership Impacts (ang.). Institute of Urban and Regional Development University of California at Berkeley, 2007. [dostęp 2013-09-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-11)].
  12. Bringing Carsharing to your Community (ang.). City Car Share. [dostęp 2007-07-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-04-21)].
  13. http://groups.yahoo.com/group/WorldCarShare/files/%20Research%2C%20resources/.
  14. Joseph Pisani: Car Sharing Takes Off (ang.). CNBC, 2009-12-04. [dostęp 2012-01-19].
  15. S.A. Shaheen, A.P. Cohen & J.D. Roberts: Carsharing in North America: Market Growth, Current Developments, and Future Potential (ang.). Transportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-10)].
  16. Toothman, J (2008). How Car Sharing Works. Retrieved November 29, 2009.
  17. The CarSharing Handbook (Part 1) (ang.). Rain Magazine. [dostęp 2007-07-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-07-20)].
  18. S.A. Shaheen, D. Sperling & C. Wagner: Carsharing in Europe and North America: Past, Present and Future (ang.). Transportation Quarterly.
  19. The Times: Experiment in car-sharing, by Robin Young, 19 July, 1977, p. 2.
  20. The Times, 15 February, 1978, p. 12.
  21. S.A. Shaheen, D. Sperling & C. Wagner: A Short History of Carsharing in the 90's (ang.). Journal of World Transport Policy & Practice.
  22. 22,0 22,1 Ken Belson: Car Sharing: Ownership by the Hour (ang.). New York Times, 2010-09-10. [dostęp 2010-09-11].
  23. Wheels when you need them (ang.). The Economist, 2010-09-02. [dostęp 2010-09-11].
  24. The connected car (ang.). The Economist, 2009-06-04. [dostęp 2010-09-11].
  25. Eric Loveday: Hertz on Demand is a bit like ZipCar without membership fees (ang.). AutoblogGreen, 2011-07-20. [dostęp 2011-07-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons