Cebula zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gatunku rośliny. Zobacz też: inne znaczenia słowa cebula.
Cebula zwyczajna
właściwie: czosnek cebula
Cebule cebuli zwyczajnej
Cebule cebuli zwyczajnej
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina czosnkowate
Rodzaj czosnek
Gatunek czosnek cebula
pot. cebula zwyczajna lub cebula jadalna
Nazwa systematyczna
Allium cepa L.
Sp. Pl. 1: 300. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Cebula zwyczajna (właściwie: czosnek cebula, łac. Allium cepa L.) – gatunek rośliny należący do rodziny czosnkowatych. Pochodzi z Azji Środkowej, obecnie nie rośnie dziko, występuje tylko w uprawie. Botaniczna nazwa tej rośliny to czosnek cebula, w użyciu jest jednak głównie nazwa cebula.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Jest bardzo skrócona (tzw. piętka). Kwiatostany wynoszone są w górę na dętych głąbikach, bardzo podobnych do liści. Głąbiki nad cebulą przechodzą przez tzw. łodygą pozorną, czyli rurkę tworzoną przez zwinięte i skrócone liście asymilacyjne.
Liście
Częścią jadalną cebuli są mięsiste pochwy liściowe (białe, fioletowe, żółte) tworzące w dolnej części rośliny cebulę – organ spichrzowy. Z cebuli wyrastają także liście asymilacyjne – zielone, obłe i dęte. Są one rzadziej spożywane (częściej używa się takich liści szczypiorku).
Kwiaty
W drugim roku uprawy cebula wykształca pędy kwiatostanowe (głąbiki) wysokości 90-190 cm zakończone kulistymi baldachami zawierającymi 50-1000 kwiatów.
Owoce
Torebki zawierające zwykle 6 trójgraniastych czarnych pomarszczonych nasion (250-370 szt./g).
Korzeń
Cebula wytwarza wiązkowy system korzeniowy sięgający 30-40 cm.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina dwuletnia, rzadziej bylina.

Cebula zwyczajna
Wartości odżywcze na 100 g produktu
Składniki pokarmowe Witaminy Składniki mineralne
woda 89,11 g witamina A b.d. magnez 0,129 mg
energia 40 kcal witamina B1 0,046 mg fosfor 29 mg
błonnik 1,7 g witamina B2 0,027 mg żelazo 0,21 mg
białko 1,1 g witamina B6 0,12 mg sód 4 mg
tłuszcze 0,1 g witamina C 7,4 mg wapń 23 mg
węglowodany 4,24 g witamina PP 0,116 mg potas 146 mg

Łzawienie przy krojeniu[edytuj | edytuj kod]

Cebula zawiera enzym LFS, który po zmieszaniu z aminokwasami zawierającymi siarkę, zawartymi w cebuli, powoduje ich przekształcenie w kwasy sulfonowe. Kwasy te samorzutnie przekształcają się w lotny sulfin etylu, który wydzielony do powietrza przy krojeniu cebuli podrażnia śluzówkę oczu, a to powoduje łzawienie.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Główne obszary uprawy na świecie
Wymagania
  • Cebula jest rośliną klimatu umiarkowanego, optymalna temperatura kiełkowania wynosi 20 °C, choć kiełkuje już przy 5 °C.
  • Ze względu na płytki system korzeniowy roślina wrażliwa jest na niedobór wody.
  • Powinna być uprawiana w drugim roku po nawożeniu obornikiem i nie częściej niż co 3-4 lata na tym samym stanowisku.
  • Najwyższy plon cebuli uzyskuje się na glebach próchniczych, lessach, madach; nie udaje się na gruntach podmokłych i kwaśnych (optymalnie 6,5-7,0 pH).
  • Jest bardzo czuła na brak w glebie składników pokarmowych takich jak azot (brak wzrostu, żółknięcie), fosfor (powolny wzrost), potas (brązowienie wierzchołków szczypioru).

Wybrane odmiany[edytuj | edytuj kod]

Odmiany uprawne
  • 'Dako' – cebule duże, spłaszczone, jasnożółte; smak łagodny; średnio wczesna.
  • 'Rawska' – cebule kuliste, słomkowe lub słomkowobrązowe; smak łagodny; późna.
  • 'Wolska' (podobne 'Czerniakowska', 'Kutnowska', 'Sochaczewska', 'Warszawska') – cebule nierówne o różnych kształtach; smak łagodny; średnio późne lub późne; dobrze się przechowują; twórcą tej odmiany był Czesław Zajkowski − przed wojną posiadacz gospodarstwa ogrodniczego na warszawskiej Woli u zbiegu ulic Wolskiej i Elekcyjnej.
  • 'Żytawska' – cebule średniej wielkości, spłaszczone, słomkowożółte; smak ostry; późna.
  • 'Red Baron' – cebule czerwone; smak łagodny.

Dymką nazywane są małe cebule, najczęściej przeznaczone do sadzenia.

Odmiany botaniczne
  • cebula kartoflanka (Allium cepa L. var. agregatum Don.) – odmiana ta tworzy gniazda składające się z kilku, kilkunastu cebul o łagodnym smaku; ma mniejsze wymagania glebowe; rzadko wytwarza pędy kwiatostanowe[2].
  • cebula wielopiętrowa (Allium cepa var. proliferum Targioni-Tozzetti)

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-09].
  2. Antoni Małachowski: Warzywa cebulowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 157-160. ISBN 83-09-01446-5.
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło cebula w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o cebuli