Cebula zwyczajna

Cebula zwyczajna
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	Euphyllophyta
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Klad	jednoliścienne
Rząd	szparagowce
Rodzina	czosnkowate
Rodzaj	czosnek
Gatunek	cebula zwyczajna
Nazwa systematyczna
Allium cepa L. Sp. Pl. 1: 300. 1753
Zdjęcia i grafiki w Commons

Cebula zwyczajna, cebula jadalna, czosnek cebula (Allium cepa L.) – gatunek rośliny należący do rodziny czosnkowatych. Pochodzi z Azji Środkowej, obecnie nie rośnie dziko, występuje tylko w uprawie. Botaniczna nazwa tej rośliny to czosnek cebula, w użyciu jest jednak głównie nazwa cebula.

Morfologia

Łodyga

Jest bardzo skrócona (tzw. piętka). Kwiatostany wynoszone są w górę na dętych głąbikach, bardzo podobnych do liści. Głąbiki nad cebulą przechodzą przez tzw. łodygą pozorną, czyli rurkę tworzoną przez zwinięte i skrócone liście asymilacyjne.

Liście

Częścią jadalną cebuli są mięsiste pochwy liściowe (białe, fioletowe, żółte) tworzące w dolnej części rośliny cebulę – organ spichrzowy. Z cebuli wyrastają także liście asymilacyjne – zielone, obłe i dęte. Są one rzadziej spożywane (częściej używa się takich liści szczypiorku).

Kwiaty

W drugim roku uprawy cebula wykształca pędy kwiatostanowe (głąbiki) wysokości 90-190 cm zakończone kulistymi baldachami zawierającymi 50-1000 kwiatów.

Owoce

Torebki zawierające zwykle 6 trójgraniastych czarnych pomarszczonych nasion (250-370 szt./g).

Korzeń

Cebula wytwarza wiązkowy system korzeniowy sięgający 30-40 cm.

• 

  Cebula zwyczajna

• 

  Przekrój podłużny przez cebulę (odmiana czerwona).

• 

  Pędy i kwiatostan

• 

  Kwiatostan cebuli (Allium macro)

• 

  Kwiatostan cebuli

• 

  Dwie odmiany cebuli – czerwona i biała

• 

  Słodka cebula krymska

Biologia

Roślina dwuletnia, rzadziej bylina.

Cebula zwyczajna
Wartości odżywcze na 100 g produktu

Składniki pokarmowe		Witaminy		Składniki mineralne
woda	89,11 g	witamina A	b.d.	magnez	0,129 mg
energia	40 kcal	witamina B1	0,046 mg	fosfor	29 mg
błonnik	1,7 g	witamina B2	0,027 mg	żelazo	0,21 mg
białko	1,1 g	witamina B6	0,12 mg	sód	4 mg
tłuszcze	0,1 g	witamina C	7,4 mg	wapń	23 mg
węglowodany	4,24 g	witamina PP	0,116 mg	potas	146 mg

Łzawienie przy krojeniu

Cebula zawiera enzym LFS, który po zmieszaniu z aminokwasami zawierającymi siarkę, zawartymi w cebuli, powoduje ich przekształcenie w kwasy sulfonowe. Kwasy te samorzutnie przekształcają się w lotny sulfin etylu, który wydzielony do powietrza przy krojeniu cebuli podrażnia śluzówkę oczu, a to powoduje łzawienie.

Uprawa

Główne obszary uprawy na świecie

Wymagania

• Cebula jest rośliną klimatu umiarkowanego, optymalna temperatura kiełkowania wynosi 20 °C, choć kiełkuje już przy 5 °C.
• Ze względu na płytki system korzeniowy roślina wrażliwa jest na niedobór wody.
• Powinna być uprawiana w drugim roku po nawożeniu obornikiem i nie częściej niż co 3-4 lata na tym samym stanowisku.
• Najwyższy plon cebuli uzyskuje się na glebach próchniczych, lessach, madach; nie udaje się na gruntach podmokłych i kwaśnych (optymalnie 6,5-7,0 pH).
• Jest bardzo czuła na brak w glebie składników pokarmowych takich jak azot (brak wzrostu, żółknięcie), fosfor (powolny wzrost), potas (brązowienie wierzchołków szczypioru).

Wybrane odmiany

Odmiany uprawne

• 'Dako' – cebule duże, spłaszczone, jasnożółte; smak łagodny; średnio wczesna.
• 'Rawska' – cebule kuliste, słomkowe lub słomkowobrązowe; smak łagodny; późna.
• 'Wolska' (podobne 'Czerniakowska', 'Kutnowska', 'Sochaczewska', 'Warszawska') – cebule nierówne o różnych kształtach; smak łagodny; średnio późne lub późne; dobrze się przechowują; twórcą tej odmiany był Czesław Zajkowski − przed wojną posiadacz gospodarstwa ogrodniczego na warszawskiej Woli u zbiegu ulic Wolskiej i Elekcyjnej.
• 'Żytawska' – cebule średniej wielkości, spłaszczone, słomkowożółte; smak ostry; późna.
• 'Red Baron' – cebule czerwone; smak łagodny.

Dymką nazywane są małe cebule, najczęściej przeznaczone do sadzenia.

Odmiany botaniczne

• cebula kartoflanka (Allium cepa L. var. agregatum Don.) – odmiana ta tworzy gniazda składające się z kilku, kilkunastu cebul o łagodnym smaku; ma mniejsze wymagania glebowe; rzadko wytwarza pędy kwiatostanowe.
• cebula wielopiętrowa (Allium cepa var. proliferum Targioni-Tozzetti)