Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych
Oddział Łambinowice
Państwo  Polska
Miejscowość Opole
Adres ul. Minorytów 3, 45-017 Opole
Data założenia 1964
Dyrektor dr Violetta Rezler-Wasielewska
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych
Ziemia 50°32′45,7440″N 17°34′14,0160″E/50,546040 17,570560Na mapach: 50°32′45,7440″N 17°34′14,0160″E/50,546040 17,570560
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa muzeum

Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu – muzeum założone w 1964 w Łambinowicach (niem. Lamsdorf) w celu dokumentowania i badania losów jeńców wojennych w czasie II wojny światowej, zabezpieczenia pozostałości po obozach jenieckich, które funkcjonowały w Lamsdorf w czasie wojny francusko-pruskiej, pierwszej oraz II wojny światowej i upamiętnienia zmarłych tam osób. Pierwotnie jako oddział Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, jednak już w 1965 stało się samodzielnym Muzeum Martyrologii Jeńców Wojennych w Łambinowicach (od 1973 Muzeum Martyrologii i Walki Jeńców Wojennych w Łambinowicach, od 1984 obecna nazwa).

Muzeum jest wojewódzką instytucją kultury, zajmującą się problematyką jeniecką, w tym przede wszystkim niemieckim i radzieckim systemem jenieckim, a także niektórymi zagadnieniami z zakresu II wojny światowej oraz najnowszej historii Polski. Prowadzi działalność naukowo-badawczą, dokumentacyjną, wydawniczą, edukacyjną, wystawienniczą, upamiętniającą i konserwatorską.

Siedziby[edytuj | edytuj kod]

Budynek Muzeum w Opolu; z prawej fragment dobudowany w latach 1995-1998, a pomiędzy budynkami widoczny przeszklony fragment dachu galerii dobudowanej w latach 2009-2010

Opole[edytuj | edytuj kod]

W budynku przy ul. Minorytów 3 mieści się dyrekcja muzeum oraz działy: Naukowo-Badawczy, Dokumentacji i Biblioteka, Administracji oraz Finansowo-Księgowy. Prezentowane są tu wystawy czasowe oraz wystawa stała pt. „Miejsce Pamięci Narodowej w Łambinowicach – dziedzictwo regionalne, narodowe, europejskie”.

Ulica Minorytów w Opolu znajduje się pomiędzy starym korytem Odry (Młynówką) a klasztorem minorytów (Zakonu Braci Mniejszych). Na pokazującej ten fragment miasta litografii, datowanej na rok 1680, na miejscu dzisiejszego muzeum widnieje niezabudowany plac, a jedynie w pobliżu mostu prowadzącego do opolskiego zamku widoczny jest jeden budynek. Nakreślona ponad pół wieku mapa pokazuje w tym miejscu Malzgasse (albo Malz Gasse), czyli „Zaułek Słodowy”, przy którym znajdowały się dwie słodownie oraz zlokalizowany pomiędzy nimi dom; nie można wszakże jednoznacznie stwierdzić, który z tych budynków znajdował się w miejscu dzisiejszego Muzeum.

30 maja 1739 roku wielki pożar strawił ²/3 zabudowy Opola, w tym kościół i klasztor minorytów oraz zabudowania Malzgasse. Po odbudowie, kilkadziesiąt lat później (pod koniec XVIII wieku), znajdowały się tu domy komunalne oraz jedna słodownia z przylegającym do niej miejskim aresztem. Później areszt zajął także budynek słodowni[1] i funkcjonował tu aż do roku 1933. Niemieckie słowo oznaczające m.in. dyby lub (potocznie) więzienie, „kozę” (Stock) dało nazwę określeniu używanemu zarówno wobec samego budynku (Stockhaus[2]), jak i od końca XIX w. zaułkowi (Stock Gasse, czasem jako „ulica” – Stockstraße). Po roku 1933 areszt miejski przekształcono w areszt Geheime Staatspolizei (Gestapo), i takie właśnie przeznaczenie miał ten budynek aż do końca II wojny światowej w 1945 r.

Po wojnie uliczce nadano pierwotnie nazwę „Staromiejskiej”, ale już w 1947 przemianowano ją na ul. Minorytów. W budynku dawnej słodowni i aresztu znajdowały się m.in. siedziba ORMO, ZBoWiD i Zieleni Miejskiej, a od dnia przekazania obiektu – 21 marca 1984 – przez prezydenta Opola na potrzeby Muzeum mieści się tu jego dyrekcja. W następnym roku rozpoczął się gruntowny remont budynku[3], podczas którego dodano doń jedną kondygnację. 17 marca 1989 obiekt oddano do eksploatacji, a dwa lata później wpisano go do Rejestru Zabytków Województwa Opolskiego. W latach 1995-1998 przeprowadzono rozbudowę w części posesji przylegającej bezpośrednio do ulicy[4], zyskując dla opolskiej siedziby muzeum powierzchnię wystawienniczą. Ostatnia rozbudowa przeprowadzona została w latach 2009-2010: obydwa budynki Muzeum połączone zostały od strony Młynówki nową galerią.

Budynek Muzeum w Łambinowicach

Łambinowice[edytuj | edytuj kod]

W zaadaptowanej na cele muzealne byłej komendanturze Wehrmachtu i budynku wartowni znajduje się Dział Oświatowo-Wystawienniczy oraz Dział Zbiorów i Konserwacji Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu[5]. Prezentowane są tu wystawy stałe: „W niewoli niemieckiej”, „Obozy jenieckie w Lamsdorf/Łambinowicach 1870–1945”, „Jeńcy polscy w ZSRR” oraz wystawa w odrestaurowanym baraku na terenach poobozowych pt. „Radzieccy jeńcy wojenni w Stalagu 318/VIII F/344 Lamsdorf”. W najbliższym otoczeniu Muzeum w promieniu kilku kilometrów znajdują się unikatowe w skali europejskiej pozostałości po dawnej zabudowie poligonowej, relikty stalagów oraz cmentarze jenieckie (najstarsze groby pochodzą z okresu wojny francusko-pruskiej z 1871). Cały teren został już w 1968 wpisany do rejestru zabytków jako Pomnik Pamięci Narodowej. Od 2002 r. funkcjonuje jako Miejsce Pamięci Narodowej w Łambinowicach.

Zasoby[edytuj | edytuj kod]

Muzealia[edytuj | edytuj kod]

Zbiory Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu to gromadzone pieczołowicie przez lata pamiątki związane z jeńcami wojennymi, głównie z II wojny światowej. Należą do najcenniejszych i największych w Polsce. Liczą ponad 10 tys. obiektów. Są to przedmioty używane bądź wytworzone przez jeńców wojennych w czasie pobytu w niewoli, a także inne pamiątki w różny sposób z nimi związane, np. rzeczy należące do administracji i służby wartowniczej obozów jenieckich oraz przedmioty stworzone po wojnie w trosce o zachowanie pamięci o trudnym czasie niewoli.

Najstarsze obiekty pochodzą z I wojny światowej i dotyczą niemieckich obozów jeńców wojennych. Zasadniczym trzonem zbiorów muzeum są jednak zabytki z II wojny światowej. Większość z nich dotyczy żołnierzy polskich w niemieckim systemie jenieckim. Jest również duża liczba pamiątek z obozów internowania żołnierzy Wojska Polskiego w Rumunii i Szwajcarii. W kolekcji znajdują się ponadto nieliczne obiekty dotyczące niewoli obywateli polskich w ZSRR.

Archiwum CMJW – zbiór „Relacje i Wspomnienia”

Archiwalia[edytuj | edytuj kod]

Na zasób archiwalny Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu składają się dokumenty dotyczące jeńców wojennych (głównie polskich), przetrzymywanych w latach II wojny światowej w obozach jenieckich na terenie III Rzeszy, a także ZSRR i w obozach dla internowanych.

Zasób tworzą: trzy zespoły archiwalne – Wehrmachtauskunftstelle für Kriegerverluste und Kriegsgefangene (Biuro Informacyjne Wehrmachtu ds. Strat Wojennych i Jeńców Wojennych), Deutsches Rotes Kreuz. Präsidium (Niemiecki Czerwony Krzyż. Prezydium) i Środowisko Podchorążych byłych Jeńców Wojennych; cztery zbiory zamknięte – Środowisko byłych Jeńców Wojennych Obozu Dössel (Klub Dösselczyków), Zbiór Józefa Kobylańskiego, Akta Mirosława Zawodnego, Zbiór Edwarda Wolskiego oraz dwa zbiory otwarte – Materiały i Dokumenty, Relacje i Wspomnienia. Archiwum posiada ponadto mikrofilmy z dokumentacją z archiwów państwowych w Moskwie, Pradze i Freiburgu, cenną fototekę oraz wideo- i fonotekę, a także zbiór kartograficzny.

Stary cmentarz jeniecki

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Obozy w Lamsdorf/Łambinowicach (1870-1946), pod red. E. Nowaka, Opole 2006
  • E. Nowak, V. Rezler-Wasielewska, Przewodnik po terenach poobozowych w Łambinowicach/Lamsdorf, Opole 2003 (wersja pol.-niem.), Opole 2005 (wersja pol.-ang.)
  • Miejsce Pamięci Narodowej w Łambinowicach. Ścieżka historyczno-przyrodnicza, oprac. M. Aleksandrowicz, G. Hebda, V. Rezler-Wasielewska, Opole 2006
  • B. Madej, Przewodnik po zbiorach muzealnych CMJW w Łambinowicach-Opolu, Seria: „Informacja”, Opole 2006
  • I. Biegun, R. Mrzygłocka, K. Sznotala, Przewodnik po zasobie archiwalnym CMJW w Łambinowicach-Opolu, Seria: „Informacja”, Opole 2004
  • Łambinowicki Rocznik Muzealny, t. 1-33, 1974-2010
  • Szkice z dziejów obozów w Lamsdorf/Łambinowicach. Historia i współczesność, pod red. E. Nowaka, z. 1-3, Opole 1998-2008

Przypisy

  1. Potwierdzenie tego znajduje się w pracy Felixa Triesta, XIX-wiecznego badacza Śląska, który zanotował, że w roku 1861 miejski areszt zlokalizowany był w dawnej słodowni.
  2. Dosłownie „dom kija”, niezbyt szczęśliwe określenie funkcjonujące w polskiej historiografii, wywodzone z dosłownego tłumaczenia słowa Stock – „kij” w jego najbardziej podstawowym znaczeniu.
  3. Podczas prowadzonej wówczas przebudowy odnaleziono na ścianie szczytowej datę 1869.
  4. Podczas prowadzonych w związku z tym prac ziemnych odkryto tu starą kadź słodową.
  5. Dane teleadresowe siedziby w Łambinowicach: ul. Muzealna 4, 48-316 Łambinowice, tel./fax 077 434 34 75, e-mail: lambinowice@cmjw.pl.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]