Centrum Wyszkolenia Żandarmerii

Centrum Wyszkolenia Żandarmerii (C.W.Żand.) - ośrodek szkolenia żandarmerii Wojska Polskiego II RP.

Centrum Wyszkolenia Żandarmerii powstało 1 stycznia 1930 w Grudziądzu z przekształcenia Dywizjonu Szkolnego Żandarmerii. W latach 1930-1939 jej komendantem był ppłk Stanisław Sitek. Koszary, w których mieściło się CWŻ, znajdują się przy ul. Karabinierów. Zostały wybudowane w 1914 roku przez Niemców, obecnie umiejscowione są w nich mieszkania.

Centrum było centralnym ośrodkiem teoretycznego szkolenia fachowego oficerów służby stałej i rezerwy oraz ogólnowojskowego i fachowego szkolenia podoficerów zawodowych i szeregowych niezawodowych żandarmerii, a także wykonywania, w myśl wytycznych dowództwa żandarmerii, studiów oraz praktycznych prac z dziedziny żandarmerii oraz stawiania wniosków dotyczących sposobu szkolenia i wniosków z dziedziny żandarmerii opartych na wynikach osiągniętych studiami i praktycznymi doświadczeniami.

8 listopada 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej Dywizjonu Szkolnego Żandarmerii .

Szkolenie oficerów żandarmerii

Tablica pamiątkowa poświęcona CWŻ i Stanisławowi Sitkowi w Grudziądzu

1 kwietnia 1917 w Warszawie rozpoczęło się miesięczne szkolenie na Wyższym Kursie Szkoły Żandarmerii. Był to kurs dla starszych podoficerów Żandarmerii Polowej Legionów Polskich przewidzianych do objęcia stanowisk oficerskich w żandarmerii Polskiego Korpusu Posiłkowego. Kurs zorganizowany został z inicjatywy por. Norberta Okołowicza. Komendantem kursu został ppor. Nitecki, a wykładowcami:

• por. dr Stein - prawo,
• ppor. dr Franciszek Stoch - instrukcja służbowa żandarmerii i przepisy kancelaryjne,
• chor. Hollyj - musztra,
• por. Kwaciszewski - nauka o broni,
• ppor. Witecki - służba śledcza,
• dr Bogacki - medycyna i ratownictwo,
• ppor. Żytomierski - praktyczne prowadzenie kancelarii.

Słuchaczami kursu było 25 podoficerów, w tym jeden hospitant:

• Felicjan Plato Bałaban,
• Stanisław Kuciel - hospitant,
• Teofil Ney,

15 września 1938 r. rozpoczął się IX Kurs Aplikacyjny Oficerów Młodszych Żandarmerii. Na kurs powołano 9 oficerów służby stałej piechoty i 12 oficerów rezerwy, magistrów prawa: oficerowie służby stałej piechoty:

1. por. piech. Leopold Śrebałowicz starszy kursu z 29 pp
2. por. piech. Piotr Wyźliński z 69 pp (2 I 1939 skreślony z listy kursantów)
3. ppor. piech. Jan Czepas (Czapas) z 44 pp (po wojnie podpułkownik "Ludowego" WP)
4. ppor. piech. Władysław Kujawiak 1 pspodh.
5. ppor. piech. Seweryn Stawiński z 15 pp
6. ppor. piech. Leon Czarkowski z 33 pp
7. ppor. piech. Bronisław Kos z 78 pp
8. ppor. piech. Leon Szrejter z 54 pp
9. ppor. piech. Jerzy Zwierzchowski z 18 pp

oficerowie rezerwy:

1. ppor. rez. piech. Szczęsny Brończyk s. Kazimierza z 19 pp → 2 dżand. (aresztowany przez NKWD, dalsze losy nieznane)
2. ppor. rez. kaw. Zygmunt Danek XI rocznik Szkoła Podchorążych Rezerwy Kawalerii 1936-1937 → 6 dżand. we Lwowie
3. ppor. rez. Tadeusz Dziurzyński → 10 dżand. (zamordowany w 1940 r. w Charkowie)
4. ppor. rez. Mieczysław Halardziński → 2 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
5. ppor. rez. Longin Kaczor → 10 dżand.
6. ppor. rez. Kazimierz Lubecki → 1 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
7. ppor. rez. kaw. Maksymilian Lorenz IX rocznik SPRez. Kaw. 1934-1935 → 8 dżand. (Armia Krajowa, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
8. ppor. rez. kaw. Jan F. Morelewski → 3 dżand. (Armia Krajowa, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
9. ppor. rez. Józef Styrna → 7 dżand. (zginął we IX 1939)
10. ppor. rez. Władysław Użar (Uzar) → 6 dżand.
11. ppor. rez. Hieronim Wielądek → 4 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie)
12. ppor. rez. kaw. Leonard Zub-Zdanowicz V rocznik SPRez. Kaw. 1930-1931 → 3 dżand. (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, NSZ)

Komendanci

• rtm. dr Franciszek Stoch od 28 X 1918
• por. Milian Marszałek od 14 XI 1918
• por./mjr Stanisław Wyszyński od 17 III 1920
• ppłk Franciszek Kopeczny od 18 III 1922
• mjr Zygmunt Manowarda od 16 X 1923
• ppłk Wojciech Stepek od 14 IV 1927
• ppłk Stanisław Sitek od 30 I 1930

Zobacz też

• Stanisław Habowski
• Józef Franczak

Bibliografia

• Zbigniew Otremba; Grudziądz. Kronika dziejów miasta wyd. Regnum, Gdańsk 1999 ISBN 83-907707-1-7
• Grudziądz i okolice. Przewodnik, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, Biblioteka Miejska w Grudziądzu, Grudziądz 1990
• Jan Suliński, Żandarmeria Wojskowa w latach 1918-1947. Szkic organizacyjno-historyczny, Drukarnia Warszawskiego Okręgu Wojskowego, Warszawa 1994, s. 84-85.
• Grzegorz Ratajczyk, Żandarmeria Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, Dom Wydawniczy DUET, Toruń 2004, ISBN 83-89706-20-2, s. 183, 184.