Centurion (A41)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Centurion (A41)
Centurion (A41)
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Typ pojazdu czołg szybki
Trakcja gąsienicowa
Załoga 4[1]
Historia
Prototypy 1944
Produkcja 19451962
Egzemplarze 4423 szt.
Dane techniczne
Silnik 1 silnik gaźnikowy Rolls-Royce ”Meteor”
o mocy 600 KM (441 kW)
Transmisja mechaniczna
Pancerz 7 – 152 mm
Długość 7,55 - 7,82 m (kadłuba)
Szerokość 3,35 m
Wysokość 2,95 m
Masa bojowa: 46 800 – 51 000 kg
Osiągi
Prędkość 34 km/h
w terenie: 24 km/h
Zasięg 100
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 armata 77 mm HV kal. 76,2 mm
(późniejsze wersje: armata 105 mm)
1 działko Polsten kal. 20 mm
(pierwsze serie produkcyjne)
1 karabin maszynowy Besa kal. 7,92 mm
Użytkownicy
Wielka Brytania, Australia, Dania, Holandia, Indie, Irak, Izrael, Jordania, Kanada, Kuwejt, Nowa Zelandia, Republika Południowej Afryki, Singapur, Somalia, Szwajcaria, Szwecja, Indie, Pakistan
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Centurion (A41)czołg szybki konstrukcji brytyjskiej z okresu II wojny światowej. Uważany za pierwszy na świecie czołg podstawowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prace nad czołgiem szybkim Centurion rozpoczęto w lipcu 1943 roku. Wykorzystano w nich doświadczenia z bitew pancernych stoczonych na pustyni w Afryce Północnej. W maju 1944 była gotowa makieta nowego czołgu. Nowy wóz otrzymał nowe, w porównaniu z poprzednimi konstrukcjami, podwozie. Był pozbawiony kadłubowego karabinu maszynowego. Jego napęd stanowił silnik gaźnikowy Rolls-Royce "Meteor" o mocy 600 KM. Napęd prądnicy i wentylatorów chłodnic zapewniał dodatkowy silnik Morris o mocy 8 KM.

Szybko zamówiono, liczącą 20 egzemplarzy, serię informacyjną, uzbrojoną w armatę kal. 76,2 mm (oznaczona jako "77 mm", odmiana armaty 17-funtowej)[1], działko Polsten kal. 20 mm (służące do wstrzeliwania się w cel) i karabin maszynowy Besa kal. 7,92 mm. Pięć czołgów, występujących pod oznaczeniem A41S, miało zmodyfikowaną skrzynię biegów.

W styczniu 1945 powstał prototyp mający nowy typ wieży i pogrubiony pancerz, oznaczony A41A "Centurion II". Jego pancerz był bardzo mocny, a do tego silnie pochylony, co zmniejszało zdolności penetracyjne pocisków przeciwnika. Silne pochylenie pancerza było wynikiem doświadczeń z walk z niemieckimi czołgami.

W miarę upływu lat pojazd był stale modernizowany przez producenta. Między innymi armatę kal. 77 mm zastąpiono w latach 60. działem kal. 105 mm[1], co wydatnie zwiększyło skuteczność czołgu. W konsekwencji zmodernizowane Centuriony stanowiły groźnego przeciwnika nawet dla teoretycznie nowocześniejszych konstrukcji z lat czterdziestych i pięćdziesiątych.

Służba[edytuj | edytuj kod]

W maju 1945 sześć czołgów pierwszej serii produkcyjnej, wysłano do wojsk stacjonujących w Niemczech. Trafiły tam do 22 Brygady Pancernej tuż przed zakończeniem działań wojennych. Nie zdążyły już jednak wziąć udziału w walkach.

Czołgi Centurion odegrały ważną rolę podczas wojny koreańskiej (1950-1953). W bezpośrednich starciach pancernych okazały się lepsze od czołgów amerykańskich i radzieckich. Centurion zniszczył między innymi chiński czołg ciężki IS-3. Dokonał tego za drugim trafieniem z odległości 2750 m. Duże znaczenie miała możliwość pokonywania przez pojazd stromych wzniesień. Dzięki temu Centuriony mogły zbliżyć się na niewielką odległość i niszczyć ukryte w trudno dostępnym, górzystym terenie bunkry, fortyfikacje i zapory betonowe sił komunistycznych.

W 1960 r. Centurion Mk3 wszedł na wyposażenie izraelskich wojsk lądowych. W 1967 roku w trakcie tzw. wojny sześciodniowej izraelskie formacje pancerne dosłownie zmiotły kilka, mających zdecydowaną przewagę w ludziach i w sprzęcie, egipskich dywizji pancernych wyposażonych w czołgi radzieckie. W czasie następnej wojny izraelsko-arabskiej (Wojna Jom Kippur), izraelska rezerwowa brygada czołgów złożona z wozów Centurion powstrzymała główne natarcie elitarnej syryjskiej dywizji pancernej wyposażonej w teoretycznie silniejsze i nowocześniejsze czołgi T-55 produkcji radzieckiej.

Izraelskie doświadczenia wykazały potrzebę modyfikacji czołgów Centurion i dostosowania ich do współczesnego pola walki. W ten sposób, na bazie Centuriona, powstał czołg Sho't. Zmodyfikowanych Centurionów nie wycofano jak dotąd całkowicie z armii izraelskiej. Były one używane jeszcze w 2006 roku w czasie konfliktu libańskiego.

Centuriony walczyły w wojnie Indii z Pakistanem w 1965 roku. Siły pancerne Indii składały się wówczas z 1 dywizji pancernej (Black Elephants – 'Czarnych Słoni') złożonej z 17 batalionów pancernych. Dwa z nich wyposażone były w 188 Centurionów. Pozostałe posiadały 164 francuskich AMX-13 oraz pewną liczbę przestarzałych amerykańskich czołgów Sherman oraz Stuart pochodzących z II wojny światowej. Siły pancerne Pakistanu były teoretycznie nowocześniejsze: dysponowały ponad 300 nowymi czołgami M48 Patton produkcji amerykańskiej. Do starcia obu formacji doszło w czasie bitew pancernych pod Assal Uttar i pod Chawinda. Z konfrontacji tej Centuriony wyszły zwycięsko, na co wskazuje porównanie 97 zniszczonych czołgów pakistańskich i ponad 30 indyjskich. Stoczone walki wykazały wyraźną przewagę silnie opancerzonego Centuriona, uzbrojonego w potężną armatę 105 mm nad teoretycznie nowocześniejszym lecz skomplikowanym i bardziej delikatnym Pattonem. Było to niemiłym zaskoczeniem dla przedstawicieli amerykańskich koncernów zbrojeniowych. Dzięki solidnemu pancerzowi niektóre Centuriony zachowały w bitwie zdolność bojową, pomimo kilkakrotnego trafienia ich pociskami przeciwpancernymi przeciwnika.

Czołgi typu Centurion znajdowały się również na uzbrojeniu armii: szwajcarskiej (200 szt. Mk3 jako Pz. 55, 100 szt. Mk7 jako Pz. 57), szwedzkiej, somalijskiej, singapurskiej, jordańskiej i duńskiej. Ich stopniowe wycofywanie, rozpoczęło się dopiero w końcu lat 90 XX w.

Do dzisiejszego dnia Centuriony, a raczej ich południowoafrykańska wersja znana jako Olifant, stanowią podstawę wyposażenia południowoafrykańskich brygad pancernych.

W armii brytyjskiej następcą Centuriona był Chieftain, wprowadzony do służby od 1967. Czołgi saperskie zbudowane na podwoziu "Centuriona", brały udział jeszcze w operacji "Pustynna Burza" w 1991 roku.

Szacuje się, że brytyjski przemysł zbrojeniowy wyprodukował w sumie około 4500 czołgów Centurion.

Według zgodnej opinii specjalistów Centurion uchodzi za jedną z najlepszych konstrukcji w historii broni pancernej.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Matin J. Dougherty: Czołgi od I wojny światowej do współczesności. s. 178.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Igor Witkowski: Czołgi '94. Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 76-80. ISBN 83-86028-03-3.
  • Matin J. Dougherty: Czołgi od I wojny światowej do współczesności. Bremen: Wydawnictwo MAK, 2010. ISBN 9783939991762.