Cesarstwo Austrii
| Kaisertum Österreich Cesarstwo Austrii |
|||||
|
|||||
|
|||||
| Hymn: Hymn Ludu | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | niemiecki, | ||||
| Stolica | Wiedeń | ||||
| Ustrój polityczny | monarchia konstytucyjna | ||||
| Pierwszy cesarz | Franciszek I Habsburg | ||||
| Ostatni cesarz | Karol I Habsburg | ||||
| Status terytorium | Cesarstwo | ||||
| Powierzchnia • całkowita |
698 700 (1804rok) km² |
||||
| Liczba ludności (1804) • całkowita • gęstość zaludnienia |
21 200 000 30 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | talar austriacki, gulden, korona | ||||
| Data powstania | 1804 | ||||
| Data likwidacji | 1918[1] | ||||
| Religia dominująca | rzymskokatolicka | ||||
| Kod samochodowy | A | ||||
Cesarstwo Austrii niem. Kaisertum Österreich (dawniej pisane Kaiserthum Oesterreich) – państwo powstałe w 1804 w reakcji na proklamowanie przez Napoleona I Cesarstwa Francuskiego.
W latach 1804-1806 wchodziło w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Po jego rozwiązaniu 6 sierpnia 1806, w wyniku powstania zależnego od Francji Związku Reńskiego, istniało jako państwo dziedziczne Habsburgów do 1918, choć od 1867 stało się jedną z dwóch części dualistycznych Austro-Węgier. Pierwszym Cesarzem Austrii został Franciszek I Habsburg jako Franciszek II, zarazem ostatni władca Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jego następcami byli: Ferdynand I, Franciszek Józef I i Karol I.
W Cesarstwie nie przeprowadzano formalnej koronacji (w przeciwieństwie do np. Królestwa Węgier).
Od 1815 roku Cesarstwo Austrii było jednym z głównych decydentów europejskich, wchodząc w skład Świętego Przymierza. Jego polityką kierował przez blisko 40 lat kanclerz Klemens Metternich. O potędze Austrii świadczy fakt jej ciągłej ingerencji w wewnętrzne sprawy państw niemieckich i włoskich oraz Hiszpanii, a także ważna rola arbitra międzynarodowego podczas wojny krymskiej (1853-1856). Terytorium cesarstwa obejmowało Austrię właściwą, Tyrol, Czechy, Morawy, Węgry, Słowację, Chorwację, Słowenię, Galicję, Wenecję i Lombardię.
Wiosna Ludów (1848-1849) nie ominęła też Austrii, która przeżyła starcia z Węgrami (1848-1849): Rewolucja marcowa i powstanie na Węgrzech. Po abdykacji Ferdynanda I tron objął jego bratanek, Franciszek Józef I, który w 1849 r. wprowadził konstytucję, na mocy której Cesarstwo Austrii tworzyły następujące kraje koronne:[2]
- Arcyksięstwo Austriackie (Górnej i Dolnej Austrii) - Erzherzogtum Österreich;
- księstwo Salzburga - Herzogtum Salzburg;
- księstwo Styrii - Herzogtum Steiermark;
- Królestwo Illirii (księstwo Karyntii, księstwo Kranioli, książęce hrabstwo Gorycji i Gradyski)* - Königreich Illyrien;
- margrabstwo Istrii i miasto Triest z okręgiem - Markgrafschaft Istrien und stadt Triest mit bezirk;
- książęce hrabstwo Tyrolu i Vorarlbergu - Gefürstete Grafschaft Tirol und Voralberg;
- Królestwo Czech - Königreich Böhmen;
- Margrabstwo Moraw - Markgrafschaft Mähren;
- księstwo wyższego i niższego (Górnego i dolnego) Śląska - Herzogtum Ober- und Niederschlesien;
- królestwo Galicji i Lodomerii z księstwami Oświęcimia i Zatora i z wielkim Księstwem Krakowskim - Königreich Galizien und Lodomerien mit den Herzogtümern Auschwitz und Zator und mit dem Großherzogtum Krakau;
- księstwo Bukowiny - Herzogtum Bukowina;
- królestwo Dalmacji, Kroacji (Chorwacji) i Slawonii z Pomorzem chorwackim oraz miastem Fiume z okręgiem - Königreich Dalmatien, Kroatien und Slawonien;
- Królestwo Węgier - Königreich Ungarn;
- Wielkie Księstwo Siedmiogrodzkie z prowincja saską i żupaństwami Kraszna, środkowym Szolnok i Zarand, dystryktem Koewa i miastem Zillach) - Grossherzogtum Siebenburg;
- okręgi wojskowe i pograniczne;
- Królestwo Lombardzko-Weneckie - Königreich Lombardo-Venetien.
Przeczytaj również: Kraj koronny (Austro-Węgry 1914)
Od połowy XIX wieku zaznaczył się stopniowy upadek potęgi Habsburgów austriackich utrata wpływów w Niemczech, klęski w wojnie z Francją i Piemontem (1859) oraz w wojnie z Prusami (1866) oraz utrata ziem włoskich (1859-1866) i upadek koncepcji odbudowy Rzeszy Niemieckiej pod rządami Wiednia.
Przeczytaj również: Austro-Węgry
Od 1867 Cesarstwo Austrii razem z Królestwem Węgier tworzyło dwuczłonową monarchię austro-węgierską
Od 1879 roku Austria wchodziła w koalicję z Niemcami, która, po dołączeniu Włoch (1882) nazwana została Trójprzymierzem.
W rzeczywistości od tego momentu Austria zaczęła tracić samodzielność polityczną i podporządkowywać się interesom współkoalicjanta niemieckiego. Trudności zewnętrzne rzutowały również na kłopoty wewnątrz imperium – polityka germanizacyjna wywołała reakcje narodowościowe, które zmusiły władze centralne do złagodzenia swojej polityki, czego skutkiem było nadanie narodom imperium autonomii politycznej i kulturowej (np. Polakom galicyjskim, Czechom) oraz przyznanie najpotężniejszemu po Niemcach narodowi imperium – Węgrom – statusu narodu współrządzącego (1867). Dzięki temu starano się zapobiec wojnom wewnętrznym i nieuniknionemu rozpadowi imperium. W latach 1914-1918 Austria brała udział w I wojnie światowej po stronie Niemiec, Bułgarii i Turcji. Poniesione klęski w wojnie z Serbią (1914) i Rosją (1914-1915, 1916) zadecydowały o całkowitym podporządkowaniu jej polityki polityce Niemiec. O klęsce imperium zadecydowała ostateczna porażka Niemiec na froncie zachodnim (1918) oraz ruchy rewolucyjne i narodowościowe wewnątrz państwa, zakończone utworzeniem niepodległej Czechosłowacji (z ziem Czech, Moraw i Słowacji), Polski (w skład której weszła Galicja) oraz Jugosławii (obejmującej m.in. Chorwację i Słowenię), a także rozszerzenie terytorium Rumunii o należący do monarchii Siedmiogród. W wyniku traktatu z Saint-Germain-en-Laye (1919) zadecydowano o utworzeniu niepodległej Austrii, okrojonej do obecnego obszaru. Rok wcześniej ostatni cesarz Karol I zrzekł się udziału w rządach (bez formalnej abdykacji) i proklamowano republikę.
