Chłopcy z Placu Broni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia.
Chłopcy z Placu Broni
A Pál-utcai fiúk: regény kis diákok számára
Okładka pierwszego wydania
Okładka wydania z 1907
Autor Ferenc Molnár
Miejsce wydania Austro-Węgry
Język węgierski
Data I wyd. 1906
Wydawca Franklin (Franklin Irodalmi és Nyomdai Rt.)
Typ utworu powieść
Data I wyd. polskiego 1913
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Skrzyżowanie Pál i Mária utca - Dom zaznaczony czerwoną strzałką stoi prawdopodobnie w miejscu powieściowego Placu Broni

Chłopcy z Placu Broni (węg. A Pál utcai fiúk) – powieść Ferenca Molnára, która ukazywała się od 1906 r. w odcinkach w gazecie Tanulók Lapja (węg., dosł. Gazetka Uczniowska), a w 1907 r. jako książka pt. A Pál utcai fiúk (węg., dosł. Chłopcy z ulicy Pawła, przyległej do tytułowego placu).

Informacje ogólne[edytuj | edytuj kod]

Powieść węgierska ciesząca się sławą w skali światowej, należąca do klasyki literatury dla dzieci i młodzieży. Została przetłumaczona na wiele języków, była także podstawą kilku ekranizacji i adaptacji scenicznych. Najbardziej znaną adaptacją filmową jest koprodukcja węgiersko-amerykańska z 1969 r.

Istnieją dwa przekłady powieści na język polski: pochodzące z 1913 roku tłumaczenie Janiny Mortkowiczowej z przekładu niemieckiego oraz opublikowany w roku 1989 nowy przekład Tadeusza Olszańskiego z węgierskiego oryginału. Ukazało się ponad 20 polskojęzycznych wydań tej powieści. W polskich szkołach jest to lektura obowiązkowa w drugim etapie edukacyjnym (w klasach IV-VI szkoły podstawowej).

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Akcja powieści dzieje się wiosną 1889 roku w Budapeszcie[a]. Oś fabuły stanowią walki o tytułowy plac pomiędzy dwiema grupami chłopców. Grupa broniąca swego rzekomego prawa do placu określa siebie jako Chłopcy z Placu Broni, natomiast ich przeciwnicy, chcący zająć teren, by grać na nim w palanta, to Czerwone Koszule (w pierwszej wersji polskiego tłumaczenia nazwa grupy, wywodząca się od nazwy uczestników wyprawy Giuseppe Garibaldiego na Sycylię, brzmiała błędnie Czerwonoskórzy). Przywódcą pierwszej grupy jest Janosz Boka, zaś jej najmniej poważanym członkiem Ernest Nemeczek (główny bohater książki); przywódcą drugiej jest Feri Acz, a członkami m.in. Sebenicz, bracia Pastorowie i Wendauer.

Powieść przedstawia serię heroicznych wyczynów Ernesta Nemeczka, w wyniku których bohater zapada na zdrowiu – najpierw przeziębia się po tym, jak podczas przeszpiegów ukrywa się w basenie, następnie dostaje zapalenia płuc po "kąpieli", jaką serwuje mu wroga drużyna, gdy samotnie próbuje się zakraść na jej terytorium. Mimo choroby w dniu decydującej bitwy chłopiec ucieka z domu i bierze udział w walce, ostatkiem sił przyczyniając się do zwycięstwa swojej grupy. Zostaje zaniesiony do domu przez swego przywódcę i niedługo później umiera. Przed domem Nemeczka Janosz Boka spotyka Feriego Acza, zaniepokojonego o stan zdrowia chłopca.

Ostatecznie Plac Broni zostaje sprzedany pod budowę domu. Zgnębionych chłopców pociesza fakt, że Nemeczek, który oddał za niego życie, nie dożył chwili sprzedania Placu Broni.

Interpretacja[edytuj | edytuj kod]

Interesującym zagadnieniem w interpretacji "Chłopców z Placu Broni" jest relacja książki do idei nacjonalistycznych, popularnych na przełomie XIX i XX wieku na Węgrzech, podobnie jak w całej Europie. Bohaterowie mówią o sobie jako "armii" broniącej swojej "ziemi" bądź też "ojczyzny", a wartością, która zdaje się dla nich najważniejsza, jest wierność "sprawie", mającej charakter nieomal narodowy, nawet jeśli wymaga ona ofiary życia.

Powieść często bywa czytana jako propagująca tego typu system wartości, jednak można ją również interpretować jako satyrę na europejski nacjonalizm i mroczne przeczucie nadchodzącej I wojny światowej, która wybuchła kilka lat po publikacji.

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Spektakle teatralne[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Informacja ujawnia się w IV rozdziale, kiedy związek "kitowców" pokazał profesorowi Racowi pieczątkę: "Związek Kitowców Budapeszt, 1889"

Przypisy