Chaber

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chaber
Morfologia (chaber bławatek)
Morfologia (chaber bławatek)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Carduoideae
Rodzaj chaber
Nazwa systematyczna
Centaurea L.
Sp. Pl. 909. 1 Mai 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o chabrach
Chaber piękny
Nasiono Centaurea depressa
Kwiatostan

Chaber (Centaurea L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae Dum.), liczący 450-550 gatunków, rosnących głównie w Europie i na obszarze śródziemnomorskim, kilka gatunków pochodzi z Azji, Australii i Ameryki Północnej. Nazwa rodzaju pochodzi od Hipokratesa, który twierdził, że roślinę (Centaurea cyanus) wskazał Grekom centaur Chiron, wychowawca wielu herosów mitologii greckiej. Gatunkiem typowym jest Centaurea centaurium L.[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny z tego rodzaju to przeważnie byliny, rzadziej rośliny roczne lub dwuletnie. Liście: proste, równowąskie, pierzastosieczne lub pierzastowrębne. Kwiaty zebrane w kuliste lub półkuliste koszyczki, osłonięte suchymi łuskami okrywy. Zewnętrzne niebieskie, białe, różowe lub purpurowe z rurkowatą, obupłciową, płodną i powcinaną koroną. Owoce z puchem kielichowym.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy taksonom.[2]

Bielzia Schur

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Angiosperm Phylogeny Website adoptuje podział na podrodziny astrowatych (Asteraceae) opracowany przez Panero i Funka w 2002[3], z późniejszymi uzupełnieniami[4]. Zgodnie z tym ujęciem rodzaj Centaurea L. należy do plemienia Cardueae, podrodziny Carduoideae (Sweet) Cass. W systemie APG III astrowate są jedną z kilkunastu rodzin rzędu astrowców (Asterales), wchodzącego w skład kladu astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa astrowe (Asteridae Takht.), nadrząd astrowe (Asteranae Takht.), rząd astrowce (Asterales Lindl), rodzina astrowate (Asteraceae Dumort.), podrodzina Centaureoideae (Cass.) Lindl. in Loud., plemię Centaureeae Cass., podplemię Centaureinae (Cass.) Dumort., rodzaj chaber (Centaurea L.)[5].

Gatunki flory Polski[6]
Gatunki uprawiane[6][7]
Inne gatunki
  • Centaurea acaulis L.
  • Centaurea algeriensis Coss. & Durieu
  • Centaurea alpina L.
  • Centaurea aplolepa Moretti
  • Centaurea aspera L.
  • Centaurea bracteata Scop.
  • Centaurea cineraria L.
  • Centaurea corymbosa Pourr.
  • Centaurea debeauxii Godr. & Gren.
  • Centaurea decipiens Thuill.
  • Centaurea depressa M. Bieb.
  • Centaurea diluta Aiton
  • Centaurea dracunculifolia Dufour
  • Centaurea glaberrima Tausch
  • Centaurea hanryi Jord.
  • Centaurea hyalolepis Boiss.
  • Centaurea iberica Trevir. ex Spreng.
  • Centaurea jordaniana Godr. & Gren.
  • Centaurea lecophaea Jord.
  • Centaurea maculosa Lam.
  • Centaurea meryonis DC
  • Centaurea microptilon Godr. & Gren.
  • Centaurea montana (chaber górski)
  • Centaurea napifolia L.
  • Centaurea nemoralis Jord.
  • Centaurea nicaeensis All.
  • Centaurea nigrescens Willd.
  • Centaurea orientalis L.
  • Centaurea paniculata L.
  • Centaurea pectinata L.
  • Centaurea pullata L.
  • Centaurea rhaetica Moritzi
  • Centaurea salicifolia M.Bieb ex Willd.
  • Centaurea sonchifolia L.
  • Centaurea sphaerocephala L.
  • Centaurea splendens L.
  • Centaurea thuillieri J.Duvign. & Lambinon
  • Centaurea timbalii Martrin-Donos
  • Centaurea uniflora Turra
  • Centaurea urgellensis Sennen
  • Centaurea vallesiaca (DC) Jord.
  • Centaurea virgata Lam.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki mają własności lecznicze (np. chaber bławatek), niektóre są uprawiane jako rośliny ozdobne.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
  3. Panero J.L., Funk V.A.. Toward a phylogenetic subfamilial classification for the Compositae (Asteraceae). „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 115 (4), s. 909–922, 2002. Biological Society of Washington. 
  4. B. Baldwin, J. M. Bonifacino, T. Eriksson, V. A. Funk, C.A. Mannheimer, B. Nordenstam, N. Roque, I. Ventosa: Compositeae classification (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-05-24].
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Centaurea (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-23].
  6. 6,0 6,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.