Chaber barwny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chaber barwny
Chaber barwny w Pieninach
Chaber barwny w Pieninach
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Carduoideae
Rodzaj chaber
Gatunek chaber barwny
Nazwa systematyczna
Centaurea triumfettii All.
Auctarium synops. meth. stirp. horti reg. Taurine 16. 1773 (Mélanges Philos. Math. Soc. Roy. Turin 5:68. 1774) "triumfetti"[2]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pokrój
Kwiatostany i liście

Chaber barwny (Centaurea triumfettii All.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzimy zasięg występowania to środkowa i południowa Europa, Afryka Północna (Egipt, Maroko), Azja Zachodnia i Kaukaz[2]. W Polsce jest rzadki i występuje wyłącznie w Pieninach i to tylko w Pieninach Centralnych. Występuje również na Bystrzyku, który w podziale geograficznym zwykle włączany jest do Małych Pienin, jednakże pod względem geobotanicznym należy on również do Pienin Centralnych. Niektórzy autorzy czescy podają, że występuje również poza Pieninami[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona o wysokości od 80 cm, cała białowełnista lub pajęczynowata. Występująca w Polsce odmiana pienińska osiągają wysokość do 40 cm. Posiada krótkie i pełzające kłącze bez rozłogów, z którego wyrasta po kilka łodyg[4].
Liście
Podługowate, wąskolancetowate lub szerokolancetowate. U występującej w Polsce odmiany są gęstosrebrzyście owłosione i krótko, lecz bardzo szeroko zbiegające po łodydze[4].
Kwiaty
Zebrane w koszyczek. Zewnętrzne kwiaty w koszyczku to kwiaty języczkowe, obupłciowe, purpurowoniebieskie o koronie podzielonej na równowąskie łatki. Wewnątrz koszyczka kwiaty rurkowate, purpurowe, o długości 20-40 mm. U odmiany pienińskiej listki okrywy z frędzlami na brzegu, górą białawe i lśniące[4][3].
Owoc
Drobno omszone eliptyczne niełupki o długości 4-5 mm z puchem kielichowym o długości 1-1,5 mm[3].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, hemikryptofit. W Pieninach rośnie w murawach naskalnych w szczelinach skał i na półkach, głównie na dobrze naświetlonych stanowiskach[3]. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Gatunek charakterystyczny dla Ass. Dendranthemo-Seslerietum[5]. Liczba chromosomów 2n = 22, 44 Ga 2, 4, 5, 6[6].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek bardzo zmienny morfologicznie. W Polsce występuje tylko odmiana pienińska (var. pieninica), która przez polskich botaników jest uważana za endemit pieniński[3]. Wyróżniono w jego obrębie wiele podgatunków i odmian, jednakże według nowszych ujęć taksonomicznych obecnie wszystkie one uznane zostały za synonim formy typowej[7].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Według klasyfikacji IUCN z 2001 gatunek narażony na wyginięcie[3]. Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski pośród gatunków rzadkich, potencjalnie zagrożonych (kategoria zagrożenia: R)[8]. W Polsce występuje wyłącznie na obszarze Pienińskiego Parku Narodowego . Nie jest specjalnie zagrożony naturalną sukcesją ekologiczną, gdyż występuje na murawach o dużej stabilności. Jedynie okazy rosnące przy szlakach turystycznych mogą być niszczone przez turystów. Jest również uprawiany w ogródkach przy Pawilonie Pienińskiego Parku Narodowego w Sromowcach Niżnych[3].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. 2,0 2,1 Centaurea triumfettii All.. W: Germplasm Resources Information Network [on-line]. Departament Rolnictwa USA, 2007-12-06. [dostęp 2009-11-01].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  4. 4,0 4,1 4,2 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Flora Francji. [dostęp 2011-02-12].
  7. Search results — The Plant List. [dostęp 2011-01-25].
  8. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.