Chadera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chadera
חדרה
Rondo Shai Rubin, Chadera
Rondo Shai Rubin, Chadera
Herb
Herb Chadery
Dewiza: brak
Państwo  Izrael
Dystrykt Dystrykt Hajfy
Burmistrz Chaim Avitan
Powierzchnia 49,4 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

77 500
1 570 os./km²
Nr kierunkowy +972 4
Kod pocztowy 38000, 38224
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Chadera
Chadera
Ziemia 32°25′47″N 34°55′58″E/32,429722 34,932778Na mapach: 32°25′47″N 34°55′58″E/32,429722 34,932778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Izrael

Chadera (hebr. חדרה; arab. الخضيرة) - miasto położone w Dystrykcie Hajfy w Izraelu.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Leży na równinie Szaron na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w otoczeniu miasteczek Elyakhin i Pardes Hanna-Karkur, moszawów Mikhmoret, Ahituv, Sde Icchak, Maor i Talmei Elazar, kibuców Givat Haim, Gan Shmuel i Sedot Yam, oraz wioski Cezarea. Leży mniej więcej w połowie odległości pomiędzy dwoma ważnymi miastami Tel Awiwem a Hajfą.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Badania archeologiczne odkryły tutaj wielką manufakturę szkła, pochodzącą z VII wieku. Jest ona pierwszą tak wielką manufakturą odnalezioną na świecie. W odkrytej manufakturze znajduje się około dwudziestu urządzeń do produkcji szklanych kulek (zwanych "bullo"), w kolorach turkusu, zieleni oliwkowej i brązu. Wyrabiano z nich rozmaite szklane przedmioty.

Współczesne miasto zostało założone w 1891 przez żydowskich imigrantów z Rosji i Europy Wschodniej, członków syjonistycznego ruchu Chowewej Syjon[1]. Ziemia została kupiona przez syjonistycznego aktywistę Jahoszuę Hankina, od chrześcijańskiego effendi Selim Khuri[2]. Była to ziemia o niskiej jakości rolniczej, na której wcześniej zamieszkiwało jedynie kilka arabskich rodzin, trudniących się pasterstwem i sprzedażą trzciny. Jednak wielkość zakupionej ziemi była niezwykłym wydarzeniem w historii osadnictwa żydowskiego w Palestynie, ponieważ był to największy ze wszystkich dotychczasowych zakupów ziemi dokonanych przez Syjonistów w Palestynie[2]. Nazwa wywodzi się od arabskiego słowa "al-Hadra", oznaczającego "zieleniec", w znaczeniu dzikich chwastów porastających bagna. Właśnie w takiej bagnistej, zachwaszczonej i nieprzyjaznej okolicy powstała nowa osada Chadera[3].

Dom-muzeum "Khan"

Pierwsi mieszkańcy nowej osady mieszkali w domu zwanym Chan, który obecnie jest przy głównej synagodze miasta. Początkowo żyło tutaj zaledwie 10 rodzin i 4 wartowników, do których stopniowo przyłaczali się kolejni osadnicy. Zostali oni zdziesiątkowani przez malarię, której przyczyną były okoliczne bagna. Z początkowych 540 mieszkańców zmarło 210 osób[4]. W rozwiązaniu tej trudnej sytuacji dopomógł Baron Edmond de Rothschild, który wysłał do Chadery wynajętych egipskich robotników, przy pomocy których osuszono bagna. Wybudowano wówczas kanały melioracyjne oraz zasadzono liczne drzewa eukapliptusowe. Od tego momentu eukaliptus został symbolem miasta[5].

Na nowo utworzonych polach uprawnych Arabowie kontynuowali wypas bydła i usiłowali rozpocząć uprawy rolnicze, jednak stosunki żydowsko-arabskie stawały się coraz bardziej napięte, i pola uprawne wokół Chadery zostały objęte ochroną żydowskiej organizacji samoobrony Ha-Szomer. Osadnicy rozpoczęli uprawę warzyw oraz cytrusów[5]. Słowa Księgi Psalmów 126:5 przynosiły pociechę pionierom:

Którzy siali ze łzami, żąć będą z okrzykiem radości.

W 1931 liczba mieszkańców Chadery wyniosła 2 tys. osób[1]. Wraz ze wzrostem liczebności mieszkańców, zmieniał się także wygląd osady, która przekształcała się z wioski rolniczej w miejscowość o charakterze przemysłowym. W 1937 w osadzie wprowadzono powszechną edukację[6]. W 1952 Chadera otrzymała prawa miejskie. W 1953 inwestorzy ze Stanów Zjednoczonych, Brazylii i Australii wybudowali w Chaderze pierwszą papiernię w Izraelu[7].

W 1982 wybudowano przy Chaderze elektrociepłownię z portem węglowym Chadera.

Terroryzm[edytuj | edytuj kod]

Chadera kilkakrotnie padła ofiarą zamachów terrorystycznych:

  • 9 czerwca 1953 grupa fedainów zaatakowała w nocy żydowski dom w Chaderze.
  • 25 grudnia 1985 palestyńscy terroryści z OWP zdetonowali bombę podłożoną w elektrowni w Chaderze, pozbawiając miasto i całą okolicę energii elektrycznej.
  • 26 października 2005 palestyński terrorysta-samobójca wysadził się na targowisku w Chaderze, zabijając 5 Izraelczyków. Do zamachu przyznała się organizacja terrorystyczna Islamski Dżihad.

Dopiero budowa muru bezpieczeństwa, oddzielającego terytorium Izraela od Autonomii Palestyńskiej, zwiększyło poczucie bezpieczeństwa i doprowadziło do wyraźnego zmniejszenia się ilości różnych incydentów żydowsko-arabskich. Podczas Drugiej wojny libańskiej, 4 sierpnia 2006 trzy rakiety wystrzelone przez Hezbollah doleciały do Chadery. Miasto jest oddalone o 90 km od granicy z Libanem i było najdbardziej oddalonym izraelskim miastem, na które spadły rakiety[8].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z danymi Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2008 roku w mieście żyło 77,5 tys. mieszkańców, w tym 99,2% Żydzi[9].

Zgodnie z danymi Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w Chaderze w 2000 było 27 920 zatrudnionych pracowników i 1 819 pracujących na własny rachunek. Pracownicy otrzymujący stałe pensje zarabiali w 2000 średnio 5 135 NIS, i otrzymali w ciągu roku podwyżki średnio o 8,0%. Przy czym mężczyźni zarabiali średnio 6 607 NIS (podwyżka o 9,0%), a kobiety zarabiały średnio 3 598 NIS (podwyżka o 3,1%). W przypadku osób pracujących na własny rachunek średnie dochody wyniosły 6 584 NIS. W 2000 roku w Chaderze było 1 752 osób otrzymujących zasiłek dla bezrobotnych i 6 753 osób otrzymujących świadczenia gwarantowane.

Populacja miasta pod względem wieku (dane z 2006):

Wiek (w latach) Procent populacji w %
0-4 7,6%
5-9 7,4%
10-14 7,7%
15-19 7,8%
20-29 15,8%
30-44 18,4%
45-59 18,9%
ponad 60 16,4%

Źródło danych: Central Bureau of Statistics.

Synagoga w Chaderze
HaNasi Weitzman street, Chadera
Hillel Yaffe Medical Center
Elektrownia w Chaderze

Chadera posiada liczne osiedla mieszkaniowe: Eil Cohen, Giv'at Olga, Kidmat Yam, Weizman, Yitshak, Heftsiba, Neve Hayim, Ha-Po'el Ha-Mizrahi, Beitar, Ganei Alon, Ha-Otsar, Rambam, Giv'at Bilu, Nahliel, Efrayim, Giv'at Busel, Bialik, Shlomo, Shimshon, Elram, Pe'er, Nisan, Kfar Brandeis, Denya, Beit Eliezer, Shikun Yoguslavi oraz Neve.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Chaderze znajdują się 24 szkoły podstawowe i 21 szkół średnich, w których ogółem uczy się 15,6 tys. uczniów. Duże znaczenie odgrywa uczelnia Technoda - Technological Education and Science Center. W południowej części miasta znajduje się szkoła rolnicza Arugot Pelz.

Z uczelni religijnych w mieście znajdują się: Derech Haim Religious School, Beit Talmud Jesziwa, Chabad of Hadera, Gan Chabad i Beit Hakneset Chabad[10].

Ważną rolę w życiu miasta odgrywa Centrum Absorpcji, w którym przebywa stale ponad 250 imigrantów z całego świata. Cały kompleks obejmuje 117 budynków, w tym szkołę, bibliotekę i różne biura. Tutejsze centrum edukacyjne prowadzi także zajęcia dla przyjezdnych dzieci[11].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się Muzeum "Khan" poświęcone historii miasta Chadera. Jest ono usytuowane w starym domu "Khan", w którym mieszkali pierwsi założyciele miasta. W muzeum urządzono pięć sal wystawowych oraz bibliotekę[12].

Nad morzem powstało miejskie centrum rekreacyjno-sportowe z licznymi obiektami rozrywkowymi. Znajdują się tutaj między innymi korty tenisowe, basen kąpielowy oraz liczne restauracje i kawiarnie.

Urzędy[edytuj | edytuj kod]

Z urzędów państwowych w Chaderze znajduje się Ministerstwo Finansów oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.

Szpitale[edytuj | edytuj kod]

W północno-zachodniej części miasta znajduje się największy szpital Chadery. Jest to Centrum Medyczne Hillel Yaffe (hebr. מרכז רפואי הלל יפה‎). Szpital jest narodowym centrum transplantacji organów[13].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Chadera jest ważnym ośrodkiem handlowym równiny Szaron. Wokół miasta rozciągają się liczne uprawy rolnicze, wśród których są plantacje cytrusów, bananów i kwiatów. Hoduje się tutaj bydło mleczne oraz drób. Są także stawy rybne oraz pasieki produkujące miód.

Z przemysłu usytuowanego w Chaderze, znajdują się tutaj zakłady papiernicze The American Israeli Paper Mills Group Ltd.[14]. Spółka Alliance Tire Company jest czołowym dostawcą opon do sprzętu rolniczego, leśniczego i przemysłowego[15]. Firma Anna Lotan produkuje popularne w Izraelu kosmetyki. APCO Aviation jest światowym liderem w projektowaniu i produkcji paralotni, uprzęży, spadochronów i innego dodatkowego wyposażenia dla pilotów. Firma Ein Tal jest światowym liderem w rozwoju systemów mikro-irygacyjnych. Elspec Engineering produkuje urządzenia poprawiające oszczędność energii elektrycznej[16]. Epilady L.L.C. stworzyło pierwszy na świecie elektryczny depilator włosów, zapoczątkowując rewolucję na rynku depilacji. Począwszy od 1986 firma sprzedała ponad 28 milionów swoich produktów[17]. Medyczne przedsiębiorstwo Itamar Medical rozwija nieinwazyjne sposoby leczenia układu nerwowego[18]. Medical Compression Systems Ltd. prowadzi badania nad rozwojem i produkcją sprzętu medycznego dla potrzeb ortopedii i chirurgii naczyniowej[19].

Na północ od miasta znajduje się duża Elektrociepłownia z portem węglowym Chadera. Natomiast nadmorskie okolice są wykorzystywane do rozbudowy infrastruktury rekreacyjno-wypoczynkowej.

22 maja 2008 Ministerstwo Infrastruktury podpisało umowę o budowie w Chaderze zakładu odsalania wody. Oczekuje się, że nowy zakład będzie produkować około 100 mln m3 słodkiej wody rocznie[20].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przy mieście znajduje się Park Narodowy Szaron, obejmujący ponad 1 500 akrów lasów i wydm nadmorskich. Do południowej granicy parku przylega Park Narodowy Rzeki Aleksander. Tutejsze wybrzeże morskie charakteryzuje się wspaniałym 3-kilometrowym klifem utworzonym w piaskowcu. Szeroki pasm plaż i wydm tworzy śliczne laguny i naturalne zatoczki. Na północ i na południe od rzeki Aleksander rozciąga się 125 akrów piaszczystych wydm. Na terenie parku zachowały się ostatnie zachowane pozostałości naturalnych lasów równiny Szaron. Nieliczne stawy kąpielowe są pozostałością dawnych tutejszych bagien. Największy z tych naturalnych stawów ma 50 akrów powierzchni.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście jest klub koszykarski i piłkarski Macabi Ironi Chadera oraz drugi piłkarski Ha-Po'el Chadera.

Osoby związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

  • Gal Fridman - pierwszy izraelski mistrz olimpijski - zdobył złoty medal pływając na desce surfingowej.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez zachodnią nadmorską część miasta przebiega autostrada nr 2, która przy porcie Chadera krzyżuje się z drogą ekspresową nr 65. Natomiast przez centralną część miasta przebiega droga ekspresowa nr 4, która również krzyżuje się z drogą ekspresową nr 65. W zachodniej części miasta ulokowana jest stacja kolejowa Hadera West. Pociągi z Chadery jadą do Binyamina-Giv'at Ada, Tel Awiwu, Lod, Rechowot i Aszkelonu.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Hadera (ang.). W: Jewish Virtual Library [on-line]. [dostęp 21 kwietnia 2008].
  2. 2,0 2,1 The Claim of Dispossession: Jewish (ang.). W: Aryeh L. Avneri [on-line]. [dostęp 21 kwietnia 2008].
  3. Shirley Eber Daniel Jacobs: Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide. Rough Guides, 1998. ISBN 1858282489.
  4. Dave Winter: Israel Handbook. Footprint Travel Guides, 1999, s. 532. ISBN 1900949482.
  5. 5,0 5,1 Hadera (ang.). W: The Department for Jewish Zionist Education [on-line]. [dostęp 13 listopada 2008].
  6. Zeev Sternhell: The Founding Myths of Israel: Nationalism, Socialism, and the Making of the Jewish State. Princeton: Princeton University Press, 1999, s. 255. ISBN 0691009678.
  7. First Paper Mill Opened in Israel; Plant at Hadera is Expected to Help Nation Cut Currency Gap $1,000,000 a Year (ang.). W: The New York Times [on-line]. [dostęp 13 listopada 2008].
  8. Long-range rockets strike Hadera for first time (ang.). W: The Jerusalem Post [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].
  9. Israel Central Bureau of Statistics (ang.). [dostęp 21 kwietnia 2008].
  10. The "Khan" Museum of the History of Hadera (ang.). W: Israel Museums [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].
  11. Hadera (ang.). W: Absorption Centers [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].
  12. Chabad of Hadera (ang.). W: Chabad Centers [on-line]. [dostęp 13 listopada 2008].
  13. Hillel Yaffe Medical Center (ang.). W: Hillel Yaffe Medical Center [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].
  14. Group Profile (ang.). W: The American Israeli Paper Mills Group Ltd. [on-line]. [dostęp 13 listopada 2008].
  15. Profile (ang.). W: Alliance Tire Company [on-line]. [dostęp 13 listopada 2008].
  16. A Vibrant, Varied Business Community (ang.). W: Hadera's Central Business District [on-line]. [dostęp 13 listopada 2008].
  17. About Epilady (ang.). W: Epilady L.L.C. [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].
  18. Our Mission (ang.). W: Itamar Medical [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].
  19. Company Profile (ang.). W: Medical Compression Systems Ltd. [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].
  20. Desalination Facility in Hadera (ang.). W: Ministry of National Infrastructures [on-line]. [dostęp 14 listopada 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]