Chamedafne północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chamedafne północna
Chamaedaphne cal 060926a.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd wrzosowce
Rodzina wrzosowate
Rodzaj chamedafne
Gatunek chamedafne północna
Nazwa systematyczna
Chamaedaphne calyculata (L.) Moench
Methodus 457. 1794
Synonimy

Andromeda calyculata L., Cassandra calyculata (L.) D. Don[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoce

Chamedafne północna (Chamaedaphne calyculata (L.) Moench) – gatunek rośliny należący do rodziny wrzosowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju chamedafne (Chamaedaphne Moench).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w borealnej strefie półkuli północnej – na północy Ameryki Północnej, w północnej Azji i północno-wschodniej Europie[2]. Jest bardzo pospolita na dalekiej północy, np. na Syberii i w Skandynawii. W Polsce jest reliktem polodowcowym i jest bardzo rzadka, występuje jedynie w nielicznych miejscach w północno-wschodniej części kraju. Przez Polskę przebiega południowa granica jej zasięgu, najdalej na południe wysunięte są jej dwa stanowiska w Kampinoskim Parku Narodowym. Najdalej na zachód wysuniętym stanowiskiem chamedafne jest torfowisko Sicienko (dawniej zwane Sarnim Bagnem) w Drawieńskim Parku Narodowym, na którym rośnie ok. 3 tys. okazów tej rzadkiej rośliny. Krzewinkę odkryto na tym terenie w 1973 r. Początkowo objęto ją ochroną rezerwatową, a po utworzeniu Drawieńskiego Parku Narodowego rezerwat przekształcono w obszar ochrony ścisłej. Badania przekroju wykazały, że rośnie ona tutaj nie dawniej niż od 100–200 lat.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonim taksonom.[3]

Cassandra D. Don

Homonimy taksonom.[3]

Chamaedaphne Catesby ex O. Kuntze = Kalmia L., Chamaedaphne J. Mitchell = Mitchella L.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do podrodziny Vaccinioideae, rodziny wrzosowatych Ericaceae, która wraz z siostrzaną rodziną Cyrillaceae należą do rzędu wrzosowców, grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Ericanae Takht., rząd wrzosowce (Ericales Dumort.), podrząd Ericineae Burnett, rodzina wrzosowate (Ericaceae Juss.), rodzaj chamedafne (Chamaedaphne Moench)[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Zimozielona krzewinka o wzniesionych pędach długości do 100 cm.
Liście
Ulistnienie skrętoległe, liście eliptyczne lub podługowate, ostro zakończone, drobno ząbkowane, podobne do liści wierzby kruchej. Mają szerokość 5–15 mm i na spodniej stronie pokryte są brązowymi łuskami. Są skórzaste i zimozielone.
Kwiaty
Zebrane w jednostronne, zwieszające się z gałązek grona. Wyrastają pojedynczo na krótkich szypułkach w kątach liści. Kwiaty obupłciowe, 5-krotne, o niezrośniętych działkach kielicha. Korona zrosłopłatkowa, beczułkowatego kształtu, biała, o długości 4–7 mm. Pylniki 10 pręcików otwierają się szczeliną na dzióbku. Słupek pojedynczy, górny.
Owoc
Pękająca 5 klapami torebka.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina wieloletnia, chamefit. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Przez nasiona rozmnaża się jednak rzadko, głównie rozmnaża się wegetatywnie. Siedlisko: występuje na torfowiskach wysokich i w rzadkich, podmokłych lasach. Roślina kwasolubna. Występuje w częściowo zacienionych miejscach. Gatunek charakterystyczny dla związku zespołów (All.) Oxycoco-Empetrion[5]. Roślina trująca.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Jest bardzo rzadka, występuje tylko na nielicznych stanowiskach (w 2006 r. doliczono się ich 9[6]), na których przeważnie utworzono rezerwaty przyrody. Jej populacje liczą od kilkudziesięciu do kilkuset osobników. Jest jedną z głównych osobliwości przyrodniczych Drawieńskiego Parku Narodowego. Kategorie zagrożenia gatunku:

Głównym zagrożeniem dla tej rośliny jest osuszanie torfowisk. Ochrona musi polegać na wyłączeniu torfowisk, na których występuje, z użytkowania gospodarczego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-13].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-25].
  3. 3,0 3,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
  4. Crescent Bloom: Systematyka rodziny Ericaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-23].
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Strona WWW Drawieńskiego Parku Narodowego.
  7. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  3. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.