Charles James Fox

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Charles James Fox
Charles James Fox by Karl Anton Hickel.jpg
Portret pędzla Karla Antona Hickela
Data i miejsce urodzenia 24 stycznia 1749
Londyn
Data i miejsce śmierci 13 września 1806
Chiswick
Minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii
Przynależność polityczna Brytyjska Partia Wigów
Okres urzędowania od 27 marca 1782
do 5 lipca 1782
Poprzednik nowy urząd
Następca lord Grantham
Minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii
Okres urzędowania od 2 kwietnia 1783
do 19 grudnia 1783
Poprzednik lord Grantham
Następca lord Temple
Minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii
Okres urzędowania od 7 lutego 1806
do 13 września 1806
Poprzednik lord Mulgrave
Następca lord Howick

Charles James Fox (ur. 24 stycznia 1749 w Westminster, zm. 13 września 1806 w Chiswick) - brytyjski arystokrata i prominentny polityk partii wigów, zwolennik zniesienia niewolnictwa, niepodległości Stanów Zjednoczonych i rewolucji francuskiej, młodszy syn Henry'ego Foksa, 1. barona Holland of Foxley, i lady Caroline Lennox, córki 2. księcia Richmond i Lennox.

Wczesne lata życia[edytuj | edytuj kod]

Wykształcenie odebrał w Eton College i Hertford College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Rozpieszczany przez rodziców zaczął prowadzić ekstrawagancki i rozrzutny tryb życia. W 1774 r. jego długi wynosiły 140 tysięcy funtów. W tym czasie był również osobą nadającą trend modzie. Po podróży po Europie wprowadził w Wielkiej Brytanii modę zapożyczoną z francuskiego dworu - koronki z falbankami, brokat, kosmetyki, czerwone obcasy itd. Taki strój był znakiem rozpoznawczym towarzystwa Macaronich. W wieku 19 lat Fox został przewodniczącym tej grupy. Fox znał również 5 języków i był uważany za znakomitego oratora.

Początki kariery politycznej[edytuj | edytuj kod]

W 1768 r. wygrał wybory do Izby Gmin w okręgu Midhurst. Poparł księcia Grafton w jego sporach z radykałem Johnem Wilkesem. Był wówczas zagorzałym zwolennikiem posiadania przez Wielką Brytanię kolonii w Ameryce Północnej. Na jego cześć nazwano miasto Foxborough w stanie Massachusetts. W 1770 r. lord North mianował Foksa młodszym lordem Admiralicji. Fox zrezygnował z tego stanowiska w styczniu 1772 r., po sprzeciwie wobec Ustawy o Małżeństwach Królewskich. W grudniu otrzymał stanowisko w Skarbie Jego Królewskiej Mości, ale w lutym 1774 r. został zdymisjonowany na polecenie króla Jerzego III.

Na stanowiskach ministerialnych[edytuj | edytuj kod]

Podczas pobytu w opozycji poglądy Foksa stały się bardziej radykalne. Dał się poznać jako zwolennik niezależności 13 amerykańskich kolonii od Korony brytyjskiej. Zaprzyjaźnił się z Edmundem Burke'em i zbliżył się do frakcji lorda Rockinghama. W 1780 r. wygrał wybory w okręgu Westminster. Na forum Izby Gmin dał się poznać jako zwolennik reform parlamentarnych. W 1782 r., kiedy Rockingham został premierem Wielkiej Brytanii, powierzył Foksowi stanowiska ministra spraw zagranicznych (Fox był pierwszą osobą piastującą to stanowisko) i przewodniczącego Izby Gmin. Na tych stanowiskach Fox utrzymał się do lipca 1782 r., kiedy to Rockingham zmarł, a nowym premierem został lord Shelburne.

Popiersie Charlesa Jamesa Foksa w Chertsey

Do rządu Fox powrócił w lutym 1783 r., kiedy zawarł koalicję polityczną z lordem Northem. Ponownie otrzymał stanowisko ministra spraw zagranicznych i przewodniczącego Izby Gmin. Razem z Northem sprawował realną władzę, mimo iż oficjalnie premierem był książę Portland. Rząd spotykał się jednak z niechęcią króla Jerzego III, więc obaj politycy stali się zwolennikami księcia Walii. Ostatecznie koalicja Foksa-Northa zakończyła się w grudniu 1783 r., kiedy to po upadku projektu ustawy o Indiach Wschodnich autorstwa Foksa, naciski stronników króla zmusiły obu polityków do rezygnacji z zajmowanych stanowisk.

W opozycji[edytuj | edytuj kod]

Wybory powszechne 1784 r. były ciężką próbą dla Foksa. Jego pozycja była słaba i tylko rozbudowanej kampanii wyborczej wspieranej przez księżnę Devonshire zawdzięczał Fox minimalne zwycięstwo w okręgu Tain Burghs. Mimo tego wciąż pozostawał wpływową postacią w partii wigów. W 1786 r. powrócił do okręgu Westminster. W 1789 r. poparł rewolucję francuską, co przyczyniło się do rozłamu w parlamencie. Popierający rewolucję, w liczbie 60 deputowanych, pozostali przy Foksie. Pozostali, których była większość, poparli torysa, Williama Pitta Młodszego. Wcześniej, jeszcze w 1788 r. doszło do sporu między obydwa politykami, kto ma sprawować regencję w imieniu chorego na umyśle króla. Fox popierał regencję swojego przyjaciela, księcia Walii, natomiast Pitt chciał władzę regencyjną zostawić przy Parlamencie.

Fox popierał konstytucję francuską z 3 września 1791 r. i był przerażony egzekucją króla Ludwika XVI. Kiedy w 1793 r. wybuchła wojna angielsko-francuska, Fox krytykował rząd za tę decyzję, postulując prowadzenie negocjacji. Mimo iż był w tych działaniach wspierany przez radykałów, ogół społeczeństwa uznawał go za defetystę pozbawionego patriotyzmu. W 1792 r. doprowadził do przyjęcia Ustawy o Zniesławieniu, która przywracała ławie przysięgłych prawo orzekania o winie w sprawach o zniesławienie. Wspomagał również postulaty o równouprawnieniu katolików i zniesieniu niewolnictwa. Popierał również plany reformy wyborczej i zniesienia "zgniłych okręgów", ale sprzeciwiał się powszechnemu prawu wyborczemu, chcąc je ograniczyć do posiadaczy ziemskich. W 1795 r. poślubił swoją długoletnią kochankę, Elisabeth Armistead, aczkolwiek trzymał ten związek w tajemnicy aż do 1802 r.

W 1797 r. większość zwolenników Foksa straciła miejsca w Izbie Gmin. Fox wycofał się wówczas z czynnego życia publicznego i osiadł w wiejskiej rezydencji swojej żony w hrabstwie Surrey. Do czynnego udziału w życiu politycznym wrócił po rezygnacji Pitta w 1801 r. i stał się najzagorzalszym krytykiem europejskiej polityki rządu Addingtona, później drugiego rządu Williama Pitta.

Ponownie w rządzie[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w 1806 r. lord Grenville zastąpił Pitta na stanowisku premiera, Fox ponownie został ministrem spraw zagranicznych i przewodniczącym Izby Gmin. Starał się doprowadzić do zawarcia pokoju z Francją, jednakże bezskutecznie. 10 czerwca wygłosił płomienną mowę o przygotowywanej właśnie Ustawie o Zniesieniu Handlu Niewolnikami. Niedługo później poczuł się źle. Jego stan zdrowia szybko się pogorszył. Zmarł 13 września w Cheswick.

Popierana przez Foksa Ustawa o zniesieniu handlu niewolnikami została przyjęta 25 marca 1807 r. Fox w swojej ostatniej woli wyraził życzenie, aby został pochowany w Chertsey, gdzie mieszkał przez większość życia. Nie uszanowano jednak jego testamentu i został pochowany w katedrze westminsterskiej, u boku Williama Pitta, który zmarł w tym samym roku. W 2006 r. na stacji kolejowej w Chertsey odsłonięto popiersie polityka.

Fox w filmie[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]