Chelatacja (medycyna)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy metody terapii. Zobacz też: chelatacja – reakcja chemiczna, na której opiera się ta terapia.

Chelatacja (terapia chelatacyjna) – metoda terapeutyczna polegająca na, najczęściej pozajelitowym (dożylnym), niekiedy doustnym, podawaniu czynników chelatujących (chelatorów); powszechnie akceptowana w medycynie przy zatruciu metalami ciężkimi, w celu usunięcia ich z organizmu i przy hiperkalcemii lub zatruciu preparatami naparstnicy, w celu obniżenia poziomu wapnia (następuje związanie jonów metalu w usuwany z organizmu chelat, chelatorami są często chelaty metalu o niższym powinowactwie chemicznym do liganda niż metal usuwany, w przypadku metali ciężkich - wapnia, w przypadku wapnia - sodu, następuje uwolnienie metalu o niższym powinowactwie i związanie o wyższym); bardziej kontrowersyjnym wskazaniem są różnorodne formy schorzeń miażdżycowych układu sercowo-naczyniowego m.in. choroba wieńcowa (podaje się wówczas jako chelator sól dwusodową EDTA we wlewach kroplowych).

Stosowanie terapii chelatacyjnej w innych przypadkach niż konieczność usunięcia nadmiaru kationów metalu uważane jest za kontrowersyjne, ponieważ nie ma wystarczających danych o jej skuteczności uzyskanych w badaniach klinicznych. W 2003 rozpoczęły się zakrojone na pięć lat badania kliniczne nad tą terapią w chorobie wieńcowej prowadzone przez amerykańskie Narodowe Centrum Medycyny Komplementarnej i Alternatywnej (NCCAM). We wrześniu 2008 zostały one zawieszone po przeprowadzonym śledztwie w sprawie niedokładnego informowania pacjentów o możliwych skutkach ubocznych eksperymentu[potrzebne źródło].

8 kwietnia 2013 Narodowy Instytut Zdrowia Stanów Zjednoczonych Ameryki (NIH) w swojej witrynie internetowej opublikował w dziale zawierającym informacje o badaniach prowadzonych pod jego patronatem artykuł prezentujący wyniki badań nad skutecznością terapii chelatacyjnej u pacjentów ze schorzeniami sercowo-naczyniowymi.

Artykuł "Chelation Therapy May Help Reduce Cardiovascular Events" przedstawia badanie przeprowadzone przez, należący do NIH, Narodowy Instytut Serca, Płuc i Krwi (NHLBI) we współpracy z Narodowym Centrum Medycyny Komplementarnej i Alternatywnej (NCCAM). Badanie prowadzono na próbie ponad 1700 osób, które przebyły w przeszłości zawał serca. Wyniki opublikowano 27 marca 2013 w piśmie Journal of the American Medical Association[1]. Stwierdzono umiarkowany, ale statystycznie znaczący korzystny skutek (benefit) terapii chelatacyjnej. Szef zespołu badawczego Dr Gervasio A. Lamas z Medycznego Centrum Mount Sinai z Miami na Florydzie stwierdził, że "badania pokazały, że terapia chelatacyjna może być bezpiecznie prowadzona, gdy są stosowane sztywne wskaźniki kontroli jakości, i że, w tych warunkach, terapia przynosi umiarkowaną korzyść". Dyrektor NHLBI Dr Gary H. Gibbons wskazał na potrzebę dalszych badań tej metody.

Skutki uboczne mogą obejmować hipokalcemię, nudności, biegunkę, bóle głowy i podrażnienia skóry. Możliwe jest również działanie toksyczne na nerki[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie reakcji i pierwsze zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Teorię wiązań metal-ligand, która stała się podstawą praktycznych zastosowań chelatacji w przemyśle i medycynie opracował w 1893 Alfred Werner[2], a rozwinęli w 1920 Morgan i Drew[3]. W latach 30. XX wieku reakcje chelatacji były już powszechnie stosowane. Na przykład w przemyśle tekstylnym jako chelator wapnia był stosowany kwas cytrynowy. Sole tego kwasu używane były w medycynie (laboratoryjnej analityce medycznej i transfuzjologii) jako antykoagulant. W Niemczech opracowano pierwszą metodę syntezy kwasów poliaminokarboksylowych, jednym z których był EDTA (patent 1935). Bersworth opracował udoskonaloną metodę syntezy EDTA (patent 1943). EDTA zaczęto stosować jako antykoagulant[4].

Terapia chelatacyjna jako terapia antytoksyczna[edytuj | edytuj kod]

We wczesnych latach 40. XX wieku po raz pierwszy zastosowano czynnik chelatujący (cytrynian sodu) w terapii pacjentów z zatruciem ołowiem[5]. W 1945 opracowano metodę stosowania czynnika chelatującego (2, 3 - dimerkaptopropanolu) jako antidotum przeciwko gazowi bojowemu zawierającego arsen - luizytowi (tzw. BAL - British Anti-Lewisite)[6]. We wczesnych latach 50. XX wieku zaczęto stosować do usuwania ołowiu z organizmu sól wapniową EDTA[7][8][9][10][11][12][13][14], a jako terapię w hiperkalcemii sól dwusodową EDTA[15][16][17][18]. Badano także możliwości stosowania czynników chelatujących, w tym EDTA do przyspieszenia usuwania z organizmu substancji (a zwłaszcza metali ciężkich) promieniotwórczych (przy skażeniu promieniotwórczym)[19][20][21][22][23]. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku zaczęto badać możliwość stosowania soli sodowej EDTA w terapii zatrucia naparstnicą[24][25][26][27][28][29].

Wczesne próby oceny niebezpieczeństwa terapii chelatacyjnej (nefrotoksyczności EDTA)[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na to, iż EDTA nie jest metabolizowany w organizmie, lecz wydalany w postaci niezmienionej przez nerki[30] istotna jest w zasadzie jedynie ocena jego nefrotoksyczności. W 1952 Bauer i współpracownicy stwierdzili ostrą i podostrą toksyczność soli sodowej i wapniowej EDTA stosowanych w dawkach 10 g, w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (czyli w dawce ponad trzykrotnie wyższej od obecnie stosowanej dawki terapeutycznej i przy odmiennym niż stosowany obecnie sposobie podawania)[31]. W 1955 potwierdzono zmiany patologiczne przy takim stosowaniu soli sodowej EDTA w terapii hiperkalcemii[32], a w 1956 i następnych nefrotoksyczność przy podobnie stosowanej soli wapniowej EDTA w zatruciu metalami ciężkimi[33][34][35][36]. W 1963 Foreman obszernie opisał toksyczność EDTA przy takim dawkowaniu[37]. Jednakże autorzy późniejszych prac[38][39][40][41][42] stwierdzali, że prawidłowo dawkowany i podawany EDTA jest całkowicie bezpieczny.

Pierwszy okres stosowania terapii chelatacyjnej w schorzeniach miażdżycowych[edytuj | edytuj kod]

Od 1953 dr Norman Clarke i jego współpracownicy ze Szpitala Opatrzności Bożej z Detroit, opierając się na tym, że wapń stanowi istotną część płytki miażdżycowej, a sól dwusodowa EDTA chelatuje wapń, zaczęli stosować terapię chelatacyjną tym związkiem u chorych ze schorzeniami miażdżycowymi układu sercowo-naczyniowego[43][44]. W 1956 spośród 20 pacjentów z dusznicą bolesną (angina pectoris) poddanych terapii chelatacyjnej z użyciem EDTA, u 19 stwierdzili "znaczącą (remarkable) poprawę"[45]. W 1960 Kitchell i Meltzer ze Szpitala Prezbiteriańskiego w Filadelfii opublikowali pracę przedstawiającą dobre wyniki przy stosowaniu terapii chelatacyjnej w chorobie wieńcowej[46]. Aczkolwiek u żadnego z 10 pacjentów bezpośrednio po podaniu serii 20 wlewów EDTA nie stwierdzili poprawy, to po 3 miesiącach od kuracji poprawę tę stwierdzili u 9 z 10 pacjentów. Autorzy ci potwierdzili skuteczność i wartość terapii w kolejnym artykule[47], a następnie w oparciu o materiał z 2000 wlewów u 81 pacjentów w okresie 2 lat donieśli o niskiej toksyczności EDTA (nie stwierdzili żadnych istotnych efektów toksycznych przy prawidłowym dawkowaniu - 3 g w roztworze 0,5%, we wlewie powolnym 2,5 - 3 h)[48]. Ich praca potwierdziła pogląd Sevena[41] opublikowany w zbiorze materiałów z dwu sympozjów poświęconych terapii chelatacyjnej[49], że dzienna dawka terapeutyczna nie powinna przekroczyć 50 mg/kg m. c., a szybkość podawania 16,6 mg/min.

Oceny negatywne terapii chelatacyjnej w schorzeniach miażdżycowych układu sercowo-naczyniowego i ich analiza.[edytuj | edytuj kod]

1. Artykuł Kitchella i współpracowników.

W kwietniu 1963 Kitchell i wsp. opublikowali artykuł, w którym, wbrew swoim wcześniejszym publikacjom, krytycznie odnoszą się do terapii chelatacyjnej[50]. Przedstawiają w nim 38 pacjentów (10 z pracy[46] i 28 późniejszych). Wskazują, że choć po 3 miesiącach po kuracji 20 wlewów EDTA 71% wykazało poprawę subiektywną, 64% obiektywną poprawę tolerancji na wysiłek, a 42% poprawę obrazu ekg, to terapia nie była skuteczna, gdyż po 18 miesiącach od kuracji większość pacjentów wykazała ponowne pogorszenie, a jedynie 42% nadal wykazywało poprawę. Jednak Cranton i Frackelton[51] wskazują, że dane przedstawione w tym artykule nie upoważniają do takiego wniosku.

2.Badania heidelberskie.

W 1985 przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych na zlecenie niemieckiej firmy farmaceutyczniej Thiemann AG przez Uniwersytet w Heidelbergu[52]. Porównano w nich grupę pacjentów z chromaniem przestankowym, którzy otrzymali 20 wlewów EDTA, z grupą, która otrzymywała preparat firmy Thiemann - bencyklan. Bezpośrednio po kuracji u pacjentów pierwszej grupy maksymalny dystans przebyty bez bólu (MWD) zwiększył się o 70%, a drugiej o 76%, co uznano za wynik nieznaczący statystycznie. Rezultaty badania prezentowano jako porównanie chelatacji z placebo, co nie było prawdą, bo bencyklanu za placebo uznać nie sposób. Nie opublikowano wyników pacjentów po 12 tygodniach od kuracji, gdy w pierwszej grupie dystans zwiększył się do 182% (czyli o dalsze 12% wartości wyjściowej), podczas gdy w drugiej już się nie zwiększył[53]. Poza tym dane 4 pacjentów z pierwszej grupy, o najwyższym przyroście dystansu, nie zostały uwzględnione w obliczeniach statystycznych. Po uwzględnieniu tych danych średni wzrost dystansu w pierwszej grupie wynosi 400%, 5 razy więcej niż w drugiej[54][55].

3.Badania duńskie.

W latach 1991 - 1992 opublikowano wyniki badań grupy duńskich chirurgów naczyniowych[56][57]. 153 pacjentów z chromaniem przestankowym podzielono na otrzymujących EDTA i otrzymujących placebo (roztwór soli fizjologiczniej). W pierwszej grupie przed kuracją średni MWD wynosił 119 m, w drugiej 157 m. Po kuracji MWD w pierwszej grupie wzrósł o 51,3%, do 170 m, w drugiej o 23,6%, do 194 m. Autorzy uznali różnicę między grupami za nieznaczącą statystycznie. Jednak Duński Komitet Dochodzeń w sprawie Nieuczciwości w Nauce stwierdził nieprawidłowości w przeprowadzeniu tych badań[58]. Cranton i Frackelton[53] sądzą, że mimo wykazanego tendencyjnego doboru grup (grupa otrzymująca placebo miała przed kuracją wyraźnie większy MWD), wyniki wcale nie potwierdzają wniosków autorów, a raczej przemawiają na korzyść chelatacji.

4.Badania nowozelandzkie.

W 1994 w Szkole Medycznej Otago w Dunedin w Nowej Zelandii przeprowadzono badania porównujące grupę pacjentów z chromaniem przestankowym, którzy otrzymali 20 wlewów EDTA, z grupą pacjentów, którzy otrzymali placebo[59]. MWD w grupie otrzymującej EDTA wzrósł o 25,9%, a w grupie z placebo o 14,8%, co uznano za wynik nieistotny statystycznie. Jednak analiza danych z badań[55][60] wykazała, że wzrost w grupie z placebo był wynikiem poprawy u tylko jednego pacjenta, u którego z nieznanych przyczyn MWD zwiększył się o prawie 500 m. Bez tego pacjenta MWD w grupie z placebo nie tylko nie wzrósł, ale zmniejszył się w porównaniu ze stanem sprzed kuracji, co jest wynikiem bardzo istotnym statystycznie.

Współczesne badania efektów terapii chelatacyjnej.[edytuj | edytuj kod]

Badania autorskie.[edytuj | edytuj kod]

1. Poczynając od 1982 opublikowana została seria artykułów McDonagha, Rudolpha i Cheraskina prezentująca wyniki badań nad wpływem terapii chelatacyjnej EDTA na liczne wskaźniki laboratoryjne i kliniczne.

Pozytywny skutek terapii został wskazany w odniesieniu do:

HDL - cholesterolu[61]
cholesterolu całkowitego[62]
stosunku cholesterol całkowity/HDL - cholesterol[63]
kreatyniny osoczowej[64]
azotu mocznikowego w krwi[65]
zależności częstości akcji serca od wysiłku[66]
skurczowego ciśnienia tętniczego[67]

2. Badano metodą okulocerebrowaskulometryczną zmianę w zwężeniu naczyń mózgowych[68] (poprawa średnio o 18%, 88% pacjentów wykazywało poprawę przepływu naczyniowego) i metodą Dopplera zmianę wskaźnika kostkowo-ramiennego skurczowego ciśnienia tętniczego u pacjentów ze zwężeniem naczyń obwodowych kończyn dolnych[69].

3. Casdorph opublikował artykuły wskazujące na skuteczność terapii chelatacyjnej w miażdżycy naczyń wieńcowych[70], zaburzeniu krążenia mózgowego[71] i zaburzeniach krążenia obwodowego w kończynach[72] (4 pacjentów zagrożonych amputacją).

4. Za wartościową w miażdżycy terapię chelatacyjną uważali autorzy badań w Związku Radzieckim[73][74] i Czechosłowacji[75].

5. Olszewer i Carter przedstawili wyniki terapii chelatacyjnej u 2870 pacjentów[76], stosując zarówno obiektywne, jak i subiektywne kryteria poprawy. Pacjenci z niedokrwienną chorobą serca wykazali poprawę w 93,5% przypadków, z chorobami naczyń obwodowych w 98,6%, a ze schorzeniami naczyń mózgowych w 54%. Ci sami autorzy przedstawili też wyniki pilotażowego, na niewielkiej grupie, badania metodą podwójnie ślepej próby zastosowania EDTA w chorobach naczyń obwodowych[77].

6. Blumer i Cranton stwierdzili[78], że z grupy 50 pacjentów poddanych terapii chelatacyjnej solą wapniową EDTA (ze względu na narażenie na kontakt z ołowiem) w trakcie następnych 18 lat tylko 1 zmarł na chorobę nowotworową, podczas gdy z grupy kontrolnej, liczącej 172 osoby, na choroby nowotworowe zmarło 30.

Metaanalizy.[edytuj | edytuj kod]

W 1993 opublikowano[79] metaanalizę 19 opublikowanych artykułów obejmujących 22765 pacjentów, z których 87% wykazało kliniczną poprawę w kryteriach obiektywnych, ze współczynnikiem korelacji 0,88 między terapią chelatacyjną EDTA a poprawą.

W 1994 opublikowano[80] metaanalizę 32 nieopublikowanych zestawów danych obejmujących 1241 pacjentów, z których poprawę wykazało 88%, z identycznym współczynnikiem korelacji 0,88.

Współczesne badania ewentualnych, nerkowych skutków ubocznych terapii chelatacyjnej - nefrotoksyczności.[edytuj | edytuj kod]

Zarówno prace oceniające wpływ EDTA na funkcję nerek przez badanie kreatyniny osoczowej[64] i azotu mocznikowego w krwi (BUN)[65], jak i przez badanie klirensu kreatyniny[81], nie wykazały, przy właściwym dawkowaniu[82][83], żadnego wpływu nefrotoksycznego, a nawet badania klirensu kreatyniny wykazały niewielką poprawę funkcji nerek po kuracji[81][84]. Jednakże możliwe jest profilaktyczne monitorowanie funkcji nerek podczas terapii[85].

Przypisy

  1. Lamas GA, Goertz C, Boineau R, Mark DB i inni. Effect of disodium EDTA chelation regimen on cardiovascular events in patients with previous myocardial infarction: the TACT randomized trial.. „JAMA”. 309 (12), s. 1241-50, 2013 Mar 27. doi:10.1001/jama.2013.2107. PMID 23532240. 
  2. Halstead BW. The Scientific Basis of EDTA Chelation Therapy. Colton, Calif: Golden Quill Publishers, Inc.;1979.
  3. Morgan GT, Drew HDK. Researches on residual affinity and coordination. Pt II. Acetylacetones of selenium and tellurium. J Chem Soc (London) 1920;117:1456-1465.
  4. Popovici A, Rubin M. EDTA as an anticoagulant in clinical laboratory studies. Soc Exper Biol Med 1950;74:415-417.
  5. Kety SS, Letnoff TV. Treatment of lead poisoning with sodium citrate. Proc Soc Exp Biol Med 1941;46:476.
  6. Peters RA, Stocken LA, Thompson RHS. British Anti-Lewisite (BAL). Nature 1945;156(3969):616-619.
  7. Belknap EL. EDTA in the treatment of lead poisoning, Indust Med Surg 1952;21:305-306.
  8. Butler AM. Use of calcium ethylenediaminetetraacetate in treating heavy- metal poisoning. Arch Indust Hyg Occupat Med 1952;7:136-147.
  9. Rubin M, Gignac S, Bessman SP, et al. Enhancement of lead excretion in humans by disodium calcium ethylenediamine tetraacetate. Science 1953;117:659-660.
  10. Foreman H, Hardy HL, Shipmen TL, et al. Use of calcium ethylenediaminetetraacetate in cases of lead intoxication. Arch Indust Med 1953;7:148-151.
  11. Sidbury Jr. JB, Bynum JC, Fetz LL. A comparison of the effects of oral and intravenous chelation agents in removing lead from the human body. Proc Soc Exp Biol Med 1953;82:226-228.
  12. Foreman H. Use of chelation agents in treatment of metal poisoning (with special emphasis on lead). Fed Proc 1961;20 (Part II Supp)10:191-196.
  13. Kehoe RA, Value of calcium disodium ethylenediaminetetraacetate and British Anti-Lewisite in therapy of lead poisoning. Fed Proc 1961; 20 (Part II Supp) 10:196-199.
  14. Hardy HL. Clinical experience with the use of calcium disodium ethylenediaminetetraacetate in the therapy of lead poisoning. Fed Proc 1961;20 (Part II Supp) 10:199-202.
  15. Spencer H, Vankinscott V, Lewin I, et al. Removal of calcium in man by ethylenediamine tetraacetic acid: a metabolic study. J Clin Invest 1952;31:1023-1027.
  16. Dudley HE, Richie AC, Schilling A. Pathologic changes associated with the use of disodium EDTA in the treatment of hypercalcemia. N Engl J Med 1955;252:331-337.
  17. Spencer H, Greenberg J, Berger E, et al. Studies on the effect of ethylenediaminetetraaccetic acid in hypercalcemia. J Lab ClinMed 1956;47:29-41.
  18. Spencer H. Studies of the effect of chelating agents in man. Ann NY Acad Sci 1960;88:435-449.
  19. Hart H, Lazlo D. Modification of the distribution and excretion by radioisotopes by chelating agents. Science 1953;11:56-61.
  20. Cohen SH, Gong JK, Fishler MC. Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA) treatment of internal radioactive contamination. Nucleonics 1953;11:56-61.
  21. Foreman H. The use of chelating agents for accelerating excretion of radioelements. J Pharmac Assoc 1953;42:629-632.
  22. Schubert J. Radioelement removal by chelating agents: application of mass action laws and other factors. Fed Proc 1961; 20 (Part II Supp) 10:219-222.
  23. Catsch A. Radioactive metal mobilization. Fed Proc 1961;20 (Part II Supp) 10:206-218.
  24. Rosenbaum JL, Mason D, Seven MJ. The effect of disodium EDTA on digitalis intoxication. Am J Med Sci 1960;240:111-118.
  25. Jick S, Karsh R. The effect of calcium chelation on cardiac arrhythmias and conduction disturbances. Am J Cardiol 1959;4:287-293.
  26. Surawicz B, MacDonald MG, Kaljot V, et al. Treatment of cardiac arrhythmias with salts of ethylenediamine tetraacetic acid (EDTA). Am Heart J 1959;58:493-503.
  27. Surawicz B. Use of the chelating agent, EDTA, in digitalis intoxication and cardiac arrhythmias. Prog Cardiovasc Dis 1959;60:432-443.
  28. Szekely P, Wynne NA. Effects of calcium chelation of digitalis-induced cardiac arrhythmias. Brit Heart J 1963;25:589-594.
  29. Eliot RS, Blount Jr. SG. Calcium, chelates, and digitalis, a clinical study. Am Heart J 1961;62:7-21.
  30. Foreman H, Trujillo T. Metabolism of carbon 14 labeled ethylenediaminetetraacetic acid in human beings. J Lab Clin Med 1954;43:566-571.
  31. Bauer RO, Rullo FR, Spooner C, et al. Acute and subacute toxicity of ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA) salts. Fed Proc 1952;11:321-327.
  32. Dudley HR, Ritchie A, Schilling A, et al. Pathologic changes associated with the use of sodium ethylene diamine tetraacetate in the treatment of hypercalcemia. N Engl J Med 1955;252:331-334.
  33. Foreman H, Finnegan C, Lushbaugh CC. Nephrotoxic hazard from uncontrolled edathamil calcium-disodium therapy. J Am Med Assoc 1956;160:1042-1046.
  34. Vogt W. A case of necrotizing nephrosis after treating a man for chronic lead poisoning with large doses of EDTA. Dosen Schweiz Med Wchnschr 1957;87:665.
  35. Brugsch HG. Fatal cases involving EDTA (Edathamil) therapy for lead poisoning. AMA Arch Indust Health 1959;20:285-292.
  36. Reuber MD, Bradley JE. Acute versenate nephrosis occurring as a result of treatment for lead intoxication. J Am Med Assoc 1960;174:263-269.
  37. Foreman H. Toxic side effects of ethylenediaminetetraacetic acid. J Chron Dis 1963;16:319-323.
  38. Schwartz SL, Hayes JR, Ide RS, et al. The nephrotoxicity of ethylenediaminetetraacetic acid. Biochem Pharmacol 1966;15:377-389.
  39. Schwartz SL, Johnson CB, Hayes JR, et al. Subcellular localization of EDTA in the proximal tubular cell of the rat kidney. Biochem Pharmacol 1967;16:2413-2419.
  40. Schwartz SL, Johnson CB, Doolan PD. Study of the mechanism of renal vacuologenesis induced in the rat by ethylenediaminetetraacetate. Molecular Pharmacol 1970;6:54-60.
  41. 41,0 41,1 Seven MJ. Observations on the toxicity of intravenous chelating agents. In: Seven Johnson LA (Eds). Metal-Binding in Medicine. Philadelphia: J.B. Lippincott Co.; 1960: pp 95-103.
  42. Cranton EM. Kidney effects of ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA): a literature review. J Holistic Med 1982;4:152-157.
  43. Clarke NE, Clarke CN, Mosher RE. The "in vivo" dissolution of metastatic calcium: and approach to atherosclerosis. Am J Med Sci 1955;229:142-149.
  44. Clarke Sr. NE. Atherosclerosis, occlusive vascular disease and EDTA. Am J Cardiol 1960;6:223-236.
  45. Clarke NE, Clarke CN, Mosher RE. Treatment of angina pectoris with disodium ethylenediaminetetraacetic acid. Am J Med Sci 1956;232:654-666.
  46. 46,0 46,1 Meltzer LE, Ural ME, Kitchell JR. The treatment of coronary artery disease with disodium EDTA. In: Seven JJ, Johnson LA (Eds). Metal Binding in Medicine. Philadelphia, PA: J.B. Lippincott Co.; 1960. pp 132-136.
  47. Kitchell JR, Meltzer LE. The potential uses of EDTA chelation therapy in the treatment of cardiovascular diseases. Prog Cardiovasc Dis 1961;3:338-349.
  48. Meltzer LE, Kitchell JR, Palmon F. The long term use, side effects, and toxicity of disodium ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA). Am J Med Sci 1961;242:51-57.
  49. Seven MJ, Johnson LA (Eds). Metal-Binding in Medicine. Philadelphia: J.B. Lippincott Co.; 1960.
  50. Kitchell JR, Palmon A, Meltzer LE. The treatment of coronary artery disease with disodium EDTA - a reappraisal. Am J Cardiol 1963;11:501-506.
  51. Cranton EM, Frackelton JP. The current status of EDTA chelation therapy in the treatment of occlusive arterial disease. J Holist Med 1982;4:24-33.
  52. Diehm C, Wilhelm C, Poeschl J. Effects of EDTA-Chelation Therapy in Patients with Peripheral Vascular Disease—A Double-Blind Study. An unpublished study performed by the Department of Internal Medicine, University of Heidelberg, Heidelberg, Germany in 1985. Presented as a paper before the International Symposium of Atherosclerosis, Melbourne, Australia, October 14,1985.
  53. 53,0 53,1 Cranton EM, Frackelton JP. Scientific Rationale for EDTA Chelation Therapy in Treatment of Atherosclerosis and Diseases of Aging. 2001
  54. Carter JP. If EDTA chelation therapy is so good, why is it not more widely accepted? Journal of Advancement in Medicine 1989;2(l&2):213-226.
  55. 55,0 55,1 Chappell LT. Disputes author's conclusions on effectiveness of EDTA chelation therapy. Alternative Therapies Sep 1996;2(5):16-17.
  56. Sloth-Nielsen J, Guldager B, Mouritzen C, et al. Arteriographic findings in EDTA chelation therapy on peripheral arteriosclerosis Am J Surg 1991;162:122-125.
  57. Guldager B, Jelnes R, Jorgensen SJ, et al. EDTA treatment of intermittent claudication — a double-blind, placebo-controlled study. J Int Med 1992;231:261-267.
  58. The Committee on Scientific Dishonesty (UWU). Conclusion conceming complaints in connections with trial of EDTA versus placebo in the treatment of arteriosclerosis. Danish Research Councils.
  59. Van Rij A, Solomon C, Packer S, et al. Chelation therapy for intermittent claudication: a double-blind, randomized, controlled trial. Circulation 1994;90:1194-1199.
  60. Godfrey MD, Chappell LT. Chelation Therapy for intermittent claudication — a re-appraisal. NZ Med J 1996;109:83.
  61. McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The homeostatic effect of EDTA with supportive multivitamin trace mineral supplementation upon high-density lipoproteins (HDL). J Osteopath Physicians Surgeons of California 1982;8:34.
  62. McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of intravenous disodium ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA) upon blood cholesterol levels in a private practice environment. J Internat Acad Prev Med 1982;7:5-12.
  63. McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The influence of EDTA salts plus multivitamin mineral therapy upon total serum cholesterol/high density lipoprotein cholesterol. Med Hypoth 1982;9:643-646.
  64. 64,0 64,1 McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of EDTA salts plus supportive multivitamins-trace mineral supplementation upon renal function: a study of serum creatinine. J Holist Med 1982;4:146-151.
  65. 65,0 65,1 McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of EDTA chelation therapy plus supportive multivitamin mineral supplementation upon renal function: a study in blood urea nitrogen (BUN). J Holist Med 1982;5:21-23.
  66. Cheraskin E, Wussow DG, McDonagh EW, et al. Effect of EDTA chelation and supportive multivitamin/trace mineral supplementation with and without physical activity on the heart rate. J Internat Acad Prev Med 1984;8:5-9.
  67. McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E, et al. The effect of EDTA chelation and supportive multivitamin/trace mineral supplementation with and without physical activity upon systolic blood pressure. J Orthomol Psychiat 1984;13:1-9.
  68. McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. An oculocerebrovasculometric analysis of the improvement in vascular stenosis following EDTA chelation therapy. J Holist Med 1982;4:21-23.
  69. McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of EDTA chelation therapy plus multivitamin/trace mineral supplementation upon vascular dynamics: ankle/brachial doppler systolic blood pressure ratio, J Holist Med 1985;7:16-22.
  70. Casdorph HR, EDTA chelation therapy: efficacy in arteriosclerotic heart disease. J Holistic Med 1981;3:53-59.
  71. Casdorph HR. EDTA chelation therapy: efficacy in brain disorders. J Holistic Med 1981;3:101-117.
  72. Casdorph HR, Farr CH. Treatment of peripheral arterial occlusion, an alternative to amputation. J Holist Med 1983;5:3-15.
  73. Aronov DM. The treatment of atherosclerotic patients with calcification of the arteries with Trilon-B (disodium salt of EDTA). Klin Med 1963;41:19-23.
  74. Nikitina EK The treatment of atherosclerosis with Trilon B. Kardiologica 1972;12:137.
  75. Brucknerova O, Tulacek J. Chelates in the treatment of occlusive arteriosclerosis. Vnitrlek Lekarstri 1972;18:29-736.
  76. Olszewer E, Carter JP. EDTA chelation therapy: a retrospective study of 2,870 patients. Med Hypoth 1988;27:41-49.
  77. Olszewer E, Sabbag FC, Carter JR. A pilot double-blind study of sodium-magnesium EDTA in peripheral vascular disease. J Nat Med Assoc 1990;82:171-173.
  78. Blumer W, Cranton EM. Ninety percent reduction in cancer mortality after chelation therapy with EDTA. J Adv Med 1989;2:183-188.
  79. Chappell LT, Stahl JR. The correlation between EDTA chelation therapy and improvement in cardiovascular function: a meta-analysis. J Adv Med 1993;6:139-160.
  80. Chappell LT, Stahl JP, Evans R. EDTA chelation treatment for vascular disease: a meta-analysis using unpublished data. J Adv Med 1994,7:131-142.
  81. 81,0 81,1 Sehnert KW, Clague AF, Cheraskin E. The improvement in renal function following EDTA chelation and multivitamin-trace mineral therapy; a study in creatinine clearance. Med Hypoth 1984;15:307-310.
  82. Cranton EM. Protocol of the American College for Advancement in Medicine for the safe and effective administration of EDTA chelation therapy. J Adv Med 1989;2:269-305.
  83. Rozema TC, Protocol for the Safe and Effective Administration of EDTA and Other Chelating Agents for Vascular and Degenerative Diseases. 2001
  84. Riordon HD, Cheraskin E, Dirks M, et al. Another look at renal function and the EDTA chelation treatment process. Journal of Advancement in Medicine 1989;2(l&2):263-268.
  85. Frackelton JP, Cranton EM. Monitoring Renal Function during EDTA Chelation Therapy 2001

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A Textbook on EDTA Chelation Therapy, 2nd edition, ed. by Elmer M. Cranton, M.D., Hampton Roads Publishing Company, Inc., 2001. ISBN 9781571742537

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.