Chelatacja (medycyna)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy metody terapii. Zobacz też: chelatacja – reakcja chemiczna, na której opiera się ta terapia.
Chelat metal-EDTA

Chelatacja (terapia chelatacyjna) – metoda terapeutyczna polegająca na, najczęściej pozajelitowym (dożylnym), niekiedy doustnym, podawaniu czynników chelatujących (chelatorów); powszechnie akceptowana w medycynie przy zatruciu metalami ciężkimi, w celu usunięcia ich z organizmu i przy hiperkalcemii lub zatruciu preparatami naparstnicy, w celu obniżenia poziomu wapnia (następuje związanie jonów metalu w usuwany z organizmu chelat, chelatorami są często chelaty metalu o niższym powinowactwie chemicznym do liganda niż metal usuwany, w przypadku metali ciężkich - wapnia, w przypadku wapnia - sodu, następuje uwolnienie metalu o niższym powinowactwie i związanie o wyższym); bardziej kontrowersyjnym wskazaniem są różnorodne formy schorzeń miażdżycowych układu sercowo-naczyniowego m.in. choroba wieńcowa (podaje się wówczas jako chelator sól dwusodową EDTA we wlewach kroplowych).

Stosowanie terapii chelatacyjnej w innych przypadkach niż konieczność usunięcia nadmiaru kationów metalu uważane jest za kontrowersyjne, ponieważ nie ma wystarczających danych o jej skuteczności uzyskanych w badaniach klinicznych. W 2003 rozpoczęły się zakrojone na pięć lat badania kliniczne nad tą terapią w chorobie wieńcowej prowadzone przez amerykańskie Narodowe Centrum Medycyny Alternatywnej i Komplementarnej (NCCAM). We wrześniu 2008 zostały one zawieszone po przeprowadzonym śledztwie w sprawie niedokładnego informowania pacjentów o możliwych skutkach ubocznych eksperymentu[potrzebne źródło].

Skutki uboczne mogą obejmować hipokalcemię, nudności, biegunkę, bóle głowy i podrażnienia skóry. Możliwe jest również działanie toksyczne na nerki[potrzebne źródło].

Spis treści

Historia [edytuj]

Odkrycie reakcji i pierwsze zastosowania [edytuj]

Teorię wiązań metal-ligand, która stała się podstawą praktycznych zastosowań chelatacji w przemyśle i medycynie opracował w 1893 Alfred Werner[1], a rozwinęli w 1920 Morgan i Drew[2]. W latach 30. XX wieku reakcje chelatacji były już powszechnie stosowane. Na przykład w przemyśle tekstylnym jako chelator wapnia był stosowany kwas cytrynowy. Sole tego kwasu używane były w medycynie (laboratoryjnej analityce medycznej i transfuzjologii) jako antykoagulant. W Niemczech opracowano pierwszą metodę syntezy kwasów poliaminokarboksylowych, jednym z których był EDTA (patent 1935). Bersworth opracował udoskonaloną metodę syntezy EDTA (patent 1943). EDTA zaczęto stosować jako antykoagulant[3].

Terapia chelatacyjna jako terapia antytoksyczna [edytuj]

We wczesnych latach 40. XX wieku po raz pierwszy zastosowano czynnik chelatujący (cytrynian sodu) w terapii pacjentów z zatruciem ołowiem[4]. W 1945 opracowano metodę stosowania czynnika chelatującego (2, 3 - dimerkaptopropanolu) jako antidotum przeciwko gazowi bojowemu zawierającego arsen - luizytowi (tzw. BAL - British Anti-Lewisite)[5]. We wczesnych latach 50. XX wieku zaczęto stosować do usuwania ołowiu z organizmu sól wapniową EDTA[6][7][8][9][10][11][12][13], a jako terapię w hiperkalcemii sól dwusodową EDTA[14][15][16][17]. Badano także możliwości stosowania czynników chelatujących, w tym EDTA do przyspieszenia usuwania z organizmu substancji (a zwłaszcza metali ciężkich) promieniotwórczych (przy skażeniu promieniotwórczym)[18][19][20][21][22]. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku zaczęto badać możliwość stosowania soli sodowej EDTA w terapii zatrucia naparstnicą[23][24][25][26][27][28].

Wczesne próby oceny niebezpieczeństwa terapii chelatacyjnej (nefrotoksyczności EDTA) [edytuj]

Ze względu na to, iż EDTA nie jest metabolizowany w organizmie, lecz wydalany w postaci niezmienionej przez nerki[29] istotna jest w zasadzie jedynie ocena jego nefrotoksyczności. W 1952 Bauer i współpracownicy stwierdzili ostrą i podostrą toksyczność soli sodowej i wapniowej EDTA stosowanych w dawkach 10 g, w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (czyli w dawce ponad trzykrotnie wyższej od obecnie stosowanej dawki terapeutycznej i przy odmiennym niż stosowany obecnie sposobie podawania)[30]. W 1955 potwierdzono zmiany patologiczne przy takim stosowaniu soli sodowej EDTA w terapii hiperkalcemii[31], a w 1956 i następnych nefrotoksyczność przy podobnie stosowanej soli wapniowej EDTA w zatruciu metalami ciężkimi[32][33][34][35]. W 1963 Foreman obszernie opisał toksyczność EDTA przy takim dawkowaniu[36]. Jednakże autorzy późniejszych prac[37][38][39][40][41] stwierdzali, że prawidłowo dawkowany i podawany EDTA jest całkowicie bezpieczny.

Pierwszy okres stosowania terapii chelatacyjnej w schorzeniach miażdżycowych [edytuj]

Od 1953 dr Norman Clarke i jego współpracownicy ze Szpitala Opatrzności Bożej z Detroit, opierając się na tym, że wapń stanowi istotną część płytki miażdżycowej, a sól dwusodowa EDTA chelatuje wapń, zaczęli stosować terapię chelatacyjną tym związkiem u chorych ze schorzeniami miażdżycowymi układu sercowo-naczyniowego[42][43]. W 1956 spośród 20 pacjentów z dusznicą bolesną (angina pectoris) poddanych terapii chelatacyjnej z użyciem EDTA, u 19 stwierdzili "znaczącą (remarkable) poprawę"[44]. W 1960 Kitchell i Meltzer ze Szpitala Prezbiteriańskiego w Filadelfii opublikowali pracę przedstawiającą dobre wyniki przy stosowaniu terapii chelatacyjnej w chorobie wieńcowej[45]. Aczkolwiek u żadnego z 10 pacjentów bezpośrednio po podaniu serii 20 wlewów EDTA nie stwierdzili poprawy, to po 3 miesiącach od kuracji poprawę tę stwierdzili u 9 z 10 pacjentów. Autorzy ci potwierdzili skuteczność i wartość terapii w kolejnym artykule[46], a następnie w oparciu o materiał z 2000 wlewów u 81 pacjentów w okresie 2 lat donieśli o niskiej toksyczności EDTA (nie stwierdzili żadnych istotnych efektów toksycznych przy prawidłowym dawkowaniu - 3 g w roztworze 0.5%, we wlewie powolnym 2,5 - 3 h)[47]. Ich praca potwierdziła pogląd Sevena[40] opublikowany w zbiorze materiałów z dwu sympozjów poświęconych terapii chelatacyjnej[48], że dzienna dawka terapeutyczna nie powinna przekroczyć 50 mg/kg m. c., a szybkość podawania 16,6 mg/min.

Oceny negatywne terapii chelatacyjnej w schorzeniach miażdżycowych układu sercowo-naczyniowego i ich analiza. [edytuj]

1. Artykuł Kitchella i współpracowników.

W kwietniu 1963 Kitchell i wsp. opublikowali artykuł, w którym, wbrew swoim wcześniejszym publikacjom, krytycznie odnoszą się do terapii chelatacyjnej[49]. Przedstawiają w nim 38 pacjentów (10 z pracy[45] i 28 późniejszych). Wskazują, że choć po 3 miesiącach po kuracji 20 wlewów EDTA 71% wykazało poprawę subiektywną, 64% obiektywną poprawę tolerancji na wysiłek, a 42% poprawę obrazu ekg, to terapia nie była skuteczna, gdyż po 18 miesiącach od kuracji większość pacjentów wykazała ponowne pogorszenie, a jedynie 42% nadal wykazywało poprawę. Jednak Cranton i Frackelton[50] wskazują, że dane przedstawione w tym artykule nie upoważniają do takiego wniosku.

2.Badania heidelberskie.

W 1985 przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych na zlecenie niemieckiej firmy farmaceutyczniej Thiemann AG przez Uniwersytet w Heidelbergu[51]. Porównano w nich grupę pacjentów z chromaniem przestankowym, którzy otrzymali 20 wlewów EDTA, z grupą, która otrzymywała preparat firmy Thiemann - bencyklan. Bezpośrednio po kuracji u pacjentów pierwszej grupy maksymalny dystans przebyty bez bólu (MWD) zwiększył się o 70%, a drugiej o 76%, co uznano za wynik nieznaczący statystycznie. Rezultaty badania prezentowano jako porównanie chelatacji z placebo, co nie było prawdą, bo bencyklanu za placebo uznać nie sposób. Nie opublikowano wyników pacjentów po 12 tygodniach od kuracji, gdy w pierwszej grupie dystans zwiększył się do 182% (czyli o dalsze 12% wartości wyjściowej), podczas gdy w drugiej już się nie zwiększył[52]. Poza tym dane 4 pacjentów z pierwszej grupy, o najwyższym przyroście dystansu, nie zostały uwzględnione w obliczeniach statystycznych. Po uwzględnieniu tych danych średni wzrost dystansu w pierwszej grupie wynosi 400%, 5 razy więcej niż w drugiej[53][54].

3.Badania duńskie.

W latach 1991 - 1992 opublikowano wyniki badań grupy duńskich chirurgów naczyniowych[55][56]. 153 pacjentów z chromaniem przestankowym podzielono na otrzymujących EDTA i otrzymujących placebo (roztwór soli fizjologiczniej). W pierwszej grupie przed kuracją średni MWD wynosił 119 m, w drugiej 157 m. Po kuracji MWD w pierwszej grupie wzrósł o 51,3%, do 170 m, w drugiej o 23,6%, do 194 m. Autorzy uznali różnicę między grupami za nieznaczącą statystycznie. Jednak Duński Komitet Dochodzeń w sprawie Nieuczciwości w Nauce stwierdził nieprawidłowości w przeprowadzeniu tych badań[57]. Cranton i Frackelton[52] sądzą, że mimo wykazanego tendencyjnego doboru grup (grupa otrzymująca placebo miała przed kuracją wyraźnie większy MWD), wyniki wcale nie potwierdzają wniosków autorów, a raczej przemawiają na korzyść chelatacji.

4.Badania nowozelandzkie.

W 1994 w Szkole Medycznej Otago w Dunedin w Nowej Zelandii przeprowadzono badania porównujące grupę pacjentów z chromaniem przestankowym, którzy otrzymali 20 wlewów EDTA, z grupą pacjentów, którzy otrzymali placebo[58]. MWD w grupie otrzymującej EDTA wzrósł o 25,9%, a w grupie z placebo o 14,8%, co uznano za wynik nieistotny statystycznie. Jednak analiza danych z badań[54][59] wykazała, że wzrost w grupie z placebo był wynikiem poprawy u tylko jednego pacjenta, u którego z nieznanych przyczyn MWD zwiększył się o prawie 500 m. Bez tego pacjenta MWD w grupie z placebo nie tylko nie wzrósł, ale zmniejszył się w porównaniu ze stanem sprzed kuracji, co jest wynikiem bardzo istotnym statystycznie.

Współczesne badania efektów terapii chelatacyjnej. [edytuj]

Badania autorskie. [edytuj]

1. Poczynając od 1982 opublikowana została seria artykułów McDonagha, Rudolpha i Cheraskina prezentująca wyniki badań nad wpływem terapii chelatacyjnej EDTA na liczne wskaźniki laboratoryjne i kliniczne.

Pozytywny skutek terapii został wskazany w odniesieniu do:

HDL - cholesterolu[60]
cholesterolu całkowitego[61]
stosunku cholesterol całkowity/HDL - cholesterol[62]
kreatyniny osoczowej[63]
azotu mocznikowego w krwi[64]
zależności częstości akcji serca od wysiłku[65]
skurczowego ciśnienia tętniczego[66]

2. Badano metodą okulocerebrowaskulometryczną zmianę w zwężeniu naczyń mózgowych[67] (poprawa średnio o 18%, 88% pacjentów wykazywało poprawę przepływu naczyniowego) i metodą Dopplera zmianę wskaźnika kostkowo-ramiennego skurczowego ciśnienia tętniczego u pacjentów ze zwężeniem naczyń obwodowych kończyn dolnych[68].

3. Casdorph opublikował artykuły wskazujące na skuteczność terapii chelatacyjnej w miażdżycy naczyń wieńcowych[69], zaburzeniu krążenia mózgowego[70] i zaburzeniach krążenia obwodowego w kończynach[71] (4 pacjentów zagrożonych amputacją).

4. Za wartościową terapię chelatacyjnej w miażdżycy uważali autorzy badań w Związku Radzieckim[72][73] i Czechosłowacji[74].

5. Olszewer i Carter przedstawili wyniki terapii chelatacyjnej u 2870 pacjentów[75], stosując zarówno obiektywne, jak i subiektywne kryteria poprawy. Pacjenci z niedokrwienną chorobą serca wykazali poprawę w 93,5% przypadków, z chorobami naczyń obwodowych w 98,6%, a ze schorzeniami naczyń mózgowych w 54%. Ci sami autorzy przedstawili też wyniki pilotażowego, na niewielkiej grupie, badania metodą podwójnie ślepej próby zastosowania EDTA w chorobach naczyń obwodowych[76].

6. Blumer i Cranton stwierdzili[77], że z grupy 50 pacjentów poddanych terapii chelatacyjnej solą wapniową EDTA (ze względu na narażenie na kontakt z ołowiem) w trakcie następnych 18 lat tylko 1 zmarł na chorobę nowotworową, podczas gdy z grupy kontrolnej, liczącej 172 osoby, na choroby nowotworowe zmarło 30.

Metaanalizy. [edytuj]

W 1993 opublikowano[78] metaanalizę 19 opublikowanych artykułów obejmujących 22765 pacjentów, z których 87% wykazało kliniczną poprawę w kryteriach obiektywnych, ze współczynnikiem korelacji 0,88 między terapią chelatacyjną EDTA a poprawą.

W 1994 opublikowano[79] metaanalizę 32 nieopublikowanych zestawów danych obejmujących 1241 pacjentów, z których poprawę wykazało 88%, z identycznym współczynnikiem korelacji 0,88.

Współczesne badania ewentualnych, nerkowych skutków ubocznych terapii chelatacyjnej - nefrotoksyczności. [edytuj]

Zarówno prace oceniające wpływ EDTA na funkcję nerek przez badanie kreatyniny osoczowej[63] i azotu mocznikowego w krwi (BUN)[64], jak i przez badanie klirensu kreatyniny[80], nie wykazały, przy właściwym dawkowaniu[81][82], żadnego wpływu nefrotoksycznego, a nawet badania klirensu kreatyniny wykazały niewielką poprawę funkcji nerek po kuracji[80][83]. Jednakże możliwe jest profilaktyczne monitorowanie funkcji nerek podczas terapii[84].

Przypisy

  1. ↑ Halstead BW. The Scientific Basis of EDTA Chelation Therapy. Colton, Calif: Golden Quill Publishers, Inc.;1979.
  2. ↑ Morgan GT, Drew HDK. Researches on residual affinity and coordination. Pt II. Acetylacetones of selenium and tellurium. J Chem Soc (London) 1920;117:1456-1465.
  3. ↑ Popovici A, Rubin M. EDTA as an anticoagulant in clinical laboratory studies. Soc Exper Biol Med 1950;74:415-417.
  4. ↑ Kety SS, Letnoff TV. Treatment of lead poisoning with sodium citrate. Proc Soc Exp Biol Med 1941;46:476.
  5. ↑ Peters RA, Stocken LA, Thompson RHS. British Anti-Lewisite (BAL). Nature 1945;156(3969):616-619.
  6. ↑ Belknap EL. EDTA in the treatment of lead poisoning, Indust Med Surg 1952;21:305-306.
  7. ↑ Butler AM. Use of calcium ethylenediaminetetraacetate in treating heavy- metal poisoning. Arch Indust Hyg Occupat Med 1952;7:136-147.
  8. ↑ Rubin M, Gignac S, Bessman SP, et al. Enhancement of lead excretion in humans by disodium calcium ethylenediamine tetraacetate. Science 1953;117:659-660.
  9. ↑ Foreman H, Hardy HL, Shipmen TL, et al. Use of calcium ethylenediaminetetraacetate in cases of lead intoxication. Arch Indust Med 1953;7:148-151.
  10. ↑ Sidbury Jr. JB, Bynum JC, Fetz LL. A comparison of the effects of oral and intravenous chelation agents in removing lead from the human body. Proc Soc Exp Biol Med 1953;82:226-228.
  11. ↑ Foreman H. Use of chelation agents in treatment of metal poisoning (with special emphasis on lead). Fed Proc 1961;20 (Part II Supp)10:191-196.
  12. ↑ Kehoe RA, Value of calcium disodium ethylenediaminetetraacetate and British Anti-Lewisite in therapy of lead poisoning. Fed Proc 1961; 20 (Part II Supp) 10:196-199.
  13. ↑ Hardy HL. Clinical experience with the use of calcium disodium ethylenediaminetetraacetate in the therapy of lead poisoning. Fed Proc 1961;20 (Part II Supp) 10:199-202.
  14. ↑ Spencer H, Vankinscott V, Lewin I, et al. Removal of calcium in man by ethylenediamine tetraacetic acid: a metabolic study. J Clin Invest 1952;31:1023-1027.
  15. ↑ Dudley HE, Richie AC, Schilling A. Pathologic changes associated with the use of disodium EDTA in the treatment of hypercalcemia. N Engl J Med 1955;252:331-337.
  16. ↑ Spencer H, Greenberg J, Berger E, et al. Studies on the effect of ethylenediaminetetraaccetic acid in hypercalcemia. J Lab ClinMed 1956;47:29-41.
  17. ↑ Spencer H. Studies of the effect of chelating agents in man. Ann NY Acad Sci 1960;88:435-449.
  18. ↑ Hart H, Lazlo D. Modification of the distribution and excretion by radioisotopes by chelating agents. Science 1953;11:56-61.
  19. ↑ Cohen SH, Gong JK, Fishler MC. Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA) treatment of internal radioactive contamination. Nucleonics 1953;11:56-61.
  20. ↑ Foreman H. The use of chelating agents for accelerating excretion of radioelements. J Pharmac Assoc 1953;42:629-632.
  21. ↑ Schubert J. Radioelement removal by chelating agents: application of mass action laws and other factors. Fed Proc 1961; 20 (Part II Supp) 10:219-222.
  22. ↑ Catsch A. Radioactive metal mobilization. Fed Proc 1961;20 (Part II Supp) 10:206-218.
  23. ↑ Rosenbaum JL, Mason D, Seven MJ. The effect of disodium EDTA on digitalis intoxication. Am J Med Sci 1960;240:111-118.
  24. ↑ Jick S, Karsh R. The effect of calcium chelation on cardiac arrhythmias and conduction disturbances. Am J Cardiol 1959;4:287-293.
  25. ↑ Surawicz B, MacDonald MG, Kaljot V, et al. Treatment of cardiac arrhythmias with salts of ethylenediamine tetraacetic acid (EDTA). Am Heart J 1959;58:493-503.
  26. ↑ Surawicz B. Use of the chelating agent, EDTA, in digitalis intoxication and cardiac arrhythmias. Prog Cardiovasc Dis 1959;60:432-443.
  27. ↑ Szekely P, Wynne NA. Effects of calcium chelation of digitalis-induced cardiac arrhythmias. Brit Heart J 1963;25:589-594.
  28. ↑ Eliot RS, Blount Jr. SG. Calcium, chelates, and digitalis, a clinical study. Am Heart J 1961;62:7-21.
  29. ↑ Foreman H, Trujillo T. Metabolism of carbon 14 labeled ethylenediaminetetraacetic acid in human beings. J Lab Clin Med 1954;43:566-571.
  30. ↑ Bauer RO, Rullo FR, Spooner C, et al. Acute and subacute toxicity of ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA) salts. Fed Proc 1952;11:321-327.
  31. ↑ Dudley HR, Ritchie A, Schilling A, et al. Pathologic changes associated with the use of sodium ethylene diamine tetraacetate in the treatment of hypercalcemia. N Engl J Med 1955;252:331-334.
  32. ↑ Foreman H, Finnegan C, Lushbaugh CC. Nephrotoxic hazard from uncontrolled edathamil calcium-disodium therapy. J Am Med Assoc 1956;160:1042-1046.
  33. ↑ Vogt W. A case of necrotizing nephrosis after treating a man for chronic lead poisoning with large doses of EDTA. Dosen Schweiz Med Wchnschr 1957;87:665.
  34. ↑ Brugsch HG. Fatal cases involving EDTA (Edathamil) therapy for lead poisoning. AMA Arch Indust Health 1959;20:285-292.
  35. ↑ Reuber MD, Bradley JE. Acute versenate nephrosis occurring as a result of treatment for lead intoxication. J Am Med Assoc 1960;174:263-269.
  36. ↑ Foreman H. Toxic side effects of ethylenediaminetetraacetic acid. J Chron Dis 1963;16:319-323.
  37. ↑ Schwartz SL, Hayes JR, Ide RS, et al. The nephrotoxicity of ethylenediaminetetraacetic acid. Biochem Pharmacol 1966;15:377-389.
  38. ↑ Schwartz SL, Johnson CB, Hayes JR, et al. Subcellular localization of EDTA in the proximal tubular cell of the rat kidney. Biochem Pharmacol 1967;16:2413-2419.
  39. ↑ Schwartz SL, Johnson CB, Doolan PD. Study of the mechanism of renal vacuologenesis induced in the rat by ethylenediaminetetraacetate. Molecular Pharmacol 1970;6:54-60.
  40. ↑ 40,0 40,1 Seven MJ. Observations on the toxicity of intravenous chelating agents. In: Seven Johnson LA (Eds). Metal-Binding in Medicine. Philadelphia: J.B. Lippincott Co.; 1960: pp 95-103.
  41. ↑ Cranton EM. Kidney effects of ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA): a literature review. J Holistic Med 1982;4:152-157.
  42. ↑ Clarke NE, Clarke CN, Mosher RE. The "in vivo" dissolution of metastatic calcium: and approach to atherosclerosis. Am J Med Sci 1955;229:142-149.
  43. ↑ Clarke Sr. NE. Atherosclerosis, occlusive vascular disease and EDTA. Am J Cardiol 1960;6:223-236.
  44. ↑ Clarke NE, Clarke CN, Mosher RE. Treatment of angina pectoris with disodium ethylenediaminetetraacetic acid. Am J Med Sci 1956;232:654-666.
  45. ↑ 45,0 45,1 Meltzer LE, Ural ME, Kitchell JR. The treatment of coronary artery disease with disodium EDTA. In: Seven JJ, Johnson LA (Eds). Metal Binding in Medicine. Philadelphia, PA: J.B. Lippincott Co.; 1960. pp 132-136.
  46. ↑ Kitchell JR, Meltzer LE. The potential uses of EDTA chelation therapy in the treatment of cardiovascular diseases. Prog Cardiovasc Dis 1961;3:338-349.
  47. ↑ Meltzer LE, Kitchell JR, Palmon F. The long term use, side effects, and toxicity of disodium ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA). Am J Med Sci 1961;242:51-57.
  48. ↑ Seven MJ, Johnson LA (Eds). Metal-Binding in Medicine. Philadelphia: J.B. Lippincott Co.; 1960.
  49. ↑ Kitchell JR, Palmon A, Meltzer LE. The treatment of coronary artery disease with disodium EDTA - a reappraisal. Am J Cardiol 1963;11:501-506.
  50. ↑ Cranton EM, Frackelton JP. The current status of EDTA chelation therapy in the treatment of occlusive arterial disease. J Holist Med 1982;4:24-33.
  51. ↑ Diehm C, Wilhelm C, Poeschl J. Effects of EDTA-Chelation Therapy in Patients with Peripheral Vascular Disease—A Double-Blind Study. An unpublished study performed by the Department of Internal Medicine, University of Heidelberg, Heidelberg, Germany in 1985. Presented as a paper before the International Symposium of Atherosclerosis, Melbourne, Australia, October 14,1985.
  52. ↑ 52,0 52,1 Cranton EM, Frackelton JP. Scientific Rationale for EDTA Chelation Therapy in Treatment of Atherosclerosis and Diseases of Aging. 2001
  53. ↑ Carter JP. If EDTA chelation therapy is so good, why is it not more widely accepted? Journal of Advancement in Medicine 1989;2(l&2):213-226.
  54. ↑ 54,0 54,1 Chappell LT. Disputes author's conclusions on effectiveness of EDTA chelation therapy. Alternative Therapies Sep 1996;2(5):16-17.
  55. ↑ Sloth-Nielsen J, Guldager B, Mouritzen C, et al. Arteriographic findings in EDTA chelation therapy on peripheral arteriosclerosis Am J Surg 1991;162:122-125.
  56. ↑ Guldager B, Jelnes R, Jorgensen SJ, et al. EDTA treatment of intermittent claudication — a double-blind, placebo-controlled study. J Int Med 1992;231:261-267.
  57. ↑ The Committee on Scientific Dishonesty (UWU). Conclusion conceming complaints in connections with trial of EDTA versus placebo in the treatment of arteriosclerosis. Danish Research Councils.
  58. ↑ Van Rij A, Solomon C, Packer S, et al. Chelation therapy for intermittent claudication: a double-blind, randomized, controlled trial. Circulation 1994;90:1194-1199.
  59. ↑ Godfrey MD, Chappell LT. Chelation Therapy for intermittent claudication — a re-appraisal. NZ Med J 1996;109:83.
  60. ↑ McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The homeostatic effect of EDTA with supportive multivitamin trace mineral supplementation upon high-density lipoproteins (HDL). J Osteopath Physicians Surgeons of California 1982;8:34.
  61. ↑ McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of intravenous disodium ethylene diamine tetraacetic acid (EDTA) upon blood cholesterol levels in a private practice environment. J Internat Acad Prev Med 1982;7:5-12.
  62. ↑ McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The influence of EDTA salts plus multivitamin mineral therapy upon total serum cholesterol/high density lipoprotein cholesterol. Med Hypoth 1982;9:643-646.
  63. ↑ 63,0 63,1 McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of EDTA salts plus supportive multivitamins-trace mineral supplementation upon renal function: a study of serum creatinine. J Holist Med 1982;4:146-151.
  64. ↑ 64,0 64,1 McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of EDTA chelation therapy plus supportive multivitamin mineral supplementation upon renal function: a study in blood urea nitrogen (BUN). J Holist Med 1982;5:21-23.
  65. ↑ Cheraskin E, Wussow DG, McDonagh EW, et al. Effect of EDTA chelation and supportive multivitamin/trace mineral supplementation with and without physical activity on the heart rate. J Internat Acad Prev Med 1984;8:5-9.
  66. ↑ McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E, et al. The effect of EDTA chelation and supportive multivitamin/trace mineral supplementation with and without physical activity upon systolic blood pressure. J Orthomol Psychiat 1984;13:1-9.
  67. ↑ McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. An oculocerebrovasculometric analysis of the improvement in vascular stenosis following EDTA chelation therapy. J Holist Med 1982;4:21-23.
  68. ↑ McDonagh EW, Rudolph CJ, Cheraskin E. The effect of EDTA chelation therapy plus multivitamin/trace mineral supplementation upon vascular dynamics: ankle/brachial doppler systolic blood pressure ratio, J Holist Med 1985;7:16-22.
  69. ↑ Casdorph HR, EDTA chelation therapy: efficacy in arteriosclerotic heart disease. J Holistic Med 1981;3:53-59.
  70. ↑ Casdorph HR. EDTA chelation therapy: efficacy in brain disorders. J Holistic Med 1981;3:101-117.
  71. ↑ Casdorph HR, Farr CH. Treatment of peripheral arterial occlusion, an alternative to amputation. J Holist Med 1983;5:3-15.
  72. ↑ Aronov DM. The treatment of atherosclerotic patients with calcification of the arteries with Trilon-B (disodium salt of EDTA). Klin Med 1963;41:19-23.
  73. ↑ Nikitina EK The treatment of atherosclerosis with Trilon B. Kardiologica 1972;12:137.
  74. ↑ Brucknerova O, Tulacek J. Chelates in the treatment of occlusive arteriosclerosis. Vnitrlek Lekarstri 1972;18:29-736.
  75. ↑ Olszewer E, Carter JP. EDTA chelation therapy: a retrospective study of 2,870 patients. Med Hypoth 1988;27:41-49.
  76. ↑ Olszewer E, Sabbag FC, Carter JR. A pilot double-blind study of sodium-magnesium EDTA in peripheral vascular disease. J Nat Med Assoc 1990;82:171-173.
  77. ↑ Blumer W, Cranton EM. Ninety percent reduction in cancer mortality after chelation therapy with EDTA. J Adv Med 1989;2:183-188.
  78. ↑ Chappell LT, Stahl JR. The correlation between EDTA chelation therapy and improvement in cardiovascular function: a meta-analysis. J Adv Med 1993;6:139-160.
  79. ↑ Chappell LT, Stahl JP, Evans R. EDTA chelation treatment for vascular disease: a meta-analysis using unpublished data. J Adv Med 1994,7:131-142.
  80. ↑ 80,0 80,1 Sehnert KW, Clague AF, Cheraskin E. The improvement in renal function following EDTA chelation and multivitamin-trace mineral therapy; a study in creatinine clearance. Med Hypoth 1984;15:307-310.
  81. ↑ Cranton EM. Protocol of the American College for Advancement in Medicine for the safe and effective administration of EDTA chelation therapy. J Adv Med 1989;2:269-305.
  82. ↑ Rozema TC, Protocol for the Safe and Effective Administration of EDTA and Other Chelating Agents for Vascular and Degenerative Diseases. 2001
  83. ↑ Riordon HD, Cheraskin E, Dirks M, et al. Another look at renal function and the EDTA chelation treatment process. Journal of Advancement in Medicine 1989;2(l&2):263-268.
  84. ↑ Frackelton JP, Cranton EM. Monitoring Renal Function during EDTA Chelation Therapy 2001

Bibliografia [edytuj]

  • A Textbook on EDTA Chelation Therapy, 2nd edition, ed. by Elmer M. Cranton, M.D., Hampton Roads Publishing Company, Inc., 2001. ISBN 9781571742537

Zobacz też [edytuj]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Chelatacja_(medycyna)&oldid=35291902”