Chlebowiec właściwy
| Chlebowiec właściwy | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad różowych |
| Rząd | różowce |
| Rodzina | morwowate |
| Rodzaj | chlebowiec |
| Gatunek | chlebowiec właściwy |
| Nazwa systematyczna | |
| Artocarpus altilis J. Washington Acad. Sci. 31:95. 1941 |
|
| Synonimy | |
|
Artocarpus communis J. R. Forst. & G. Forst.. |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Chlebowiec właściwy (Artocarpus altilis), czyli chlebowe drzewo właściwe – gatunek rośliny z rodziny morwowatych. Pochodzi z wysp Moluki, Nowa Gwinea, Mikronezji, Wysp Salomona i Vanuatu[2]. Jest uprawiany na obszarze Malezji, Polinezji, we wschodniej Afryce, w Brazylii i na Antylach.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Drzewo osiągające wysokość do 15 m.
- Liście
- O kształcie jajowatym lub podługowatym, pierzasto wcinane.
- Kwiaty
- Kwiaty rozdzielnopłciowe. Mające mięśniowaty okwiat kwiaty żeńskie tworzą główkowaty kwiatostan. Kwiaty męskie zebrane w zwisłe kotki, mają 2-3 dzielny okwiat i 1 pręcik.
- Owoc
- Kulisty, z zewnątrz zielony, w środku żółtawy, soczysto-mączysty. Osiągają długość 15-20 cm i masę do 2 kg.
Zastosowanie [edytuj]
- Kulinaria: owoce i nasiona drzewa chlebowego są jadalne, bardzo pożywne; zawierają sporo tłuszczu i skrobi. Można je spożywać na surowo lub po ugotowaniu, prażeniu, pieczeniu, mogą być także kiszone. Ugotowane przypominają w smaku ziemniaki, a przyrządzone na inne sposoby świeży chleb.
- Włókna łykowego z rośliny używa się do wytwarzania sznurów, lin, grubych plecionek i worków.
Historia [edytuj]
Sir Joseph Banks uznał owoce chlebowca za niezwykle użyteczne w roku 1769, gdy dotarł na Tahiti na pokładzie HMS Endeavour, statku ekspedycji kapitana Jamesa Cooka. Pod koniec XVIII wieku, kiedy poszukiwano taniej a wysokokalorycznej żywności dla głodujących niewolników plantacji na Karaibach, gubernatorzy kolonii i plantatorzy zaczęli domagać się sprowadzenia sadzonek chlebowca do Indii Zachodnich. Banks, wówczas prezes Royal Society, wyznaczył nagrodę pieniężną i obiecał medal temu, kto tego dokona, a następnie z powodzeniem zabiegał w kręgach rządowych i Admiralicji o wysłanie ekspedycji Royal Navy. W roku 1787 William Bligh został mianowany dowódcą fregaty HMS Bounty i został wysłany na Pacyfik z zadaniem wykonania zadania. Banks wcielił do załogi doświadczonego ogrodnika, który otrzymał szczegółowe instrukcje, jak obchodzić się z sadzonkami.
Bounty dotarł do Tahiti i zatrzymał się tam na pięć miesięcy. Ostatecznie udało się zgromadzić ponad 1000 sadzonek, które − w doniczkach − zajęły całą wolną przestrzeń na pokładach okrętu. W miesiąc po wyruszeniu w morze doszło do buntu załogi. Doniczki z sadzonkami zostały wyrzucone za burtę, a kapitan Bligh i wierni mu członkowie załogi zostali, w jednej łodzi ratunkowej, pozostawieni na oceanie, podczas gdy fregata zawróciła ku Tahiti. Bligh przeżył; jego szalupa pokonała 6710 km i dotarła w końcu 1789 roku do Timoru.
W roku 1791 Bligh stanął na czele drugiej ekspedycji (fregaty Providence i Assistant). Sadzonki zostały ponownie zebrane i dostarczone na wyspę Świętej Heleny i na Jamajkę. Sukces był połowiczny: Bligh otrzymał wprawdzie nagrodę, ale niewolnicy na Karaibach odmówili jedzenia owoców chlebowca.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-19].
- ↑ 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-26].
Bibliografia [edytuj]
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
