Chlorek jodu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chlorek jodu
Chlorek jodu Chlorek jodu
Ampułka z chlorkiem jodu
Ampułka z chlorkiem jodu
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny ICl
Masa molowa 162,36 g/mol
Wygląd czarne kryształy lub czerwonobrunatna, oleista ciecz o duszącym zapachu[3]
Identyfikacja
Numer CAS 7790-99-0
54377-14-9 (znakowany 125I)
PubChem 24640[6]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Chlorek jodu, ICl – nieorganiczny związek chemiczny z grupy związków międzyhalogenowych, zbudowany z atomu jodu i chloru.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Można go otrzymać np. w reakcji chloru z jodem w stosunku stechiometrycznym[2]:

Cl2 + I2 → 2ICl

W obecności nadmiaru chloru w reakcji powstaje trichlorek jodu (ICl3), który w podwyższonej temperaturze rozkłada się do monochlorku i chloru[2]:

I2 + 3Cl2 → 2ICl3 → 2ICl + 2Cl2

Powstały trichlorek jodu można też przekształcić w monochlorek poprzez dodatek jodu[7]:

ICl3 + I2 → 3ICl

Roztwór ICl w lodowatym kwasie octowym, czyli tzw. "roztwór Wijsa" uzyskuje się przepuszczając suchy gazowy chlor przez roztwór jodu w kwasie octowym do momentu zaniku barwy jodu[8].

Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Chlorek jodu w stanie stałym występuje w postaci dwóch odmian polimorfocznych. Odmiana α ma temperaturę topnienia 27,2 °C i postać czarnych igieł, natomiast odmiana β, topiąca się w temperaturze 13,9 °C, występuje w postaci brązowych płytek i jest metastabilna[9][10]. W formie ciekłej chlorek jodu ma właściwości zbliżone do bromu[2]. Jest dobrym rozpuszczalnikiem polarnym, rozpuszcza się w nim jod, chlor, chlorki metali alkalicznych. Jest mieszalny z tetrachlorkiem węgla, ciekłym chlorem, kwasem octowym i bromem[2].

Ciekły chlorek jodu przewodzi prąd elektryczny, co tłumaczy się autodysocjacją związku[11]:

2ICl ⇌ I+ + ICl2

Właściwości chemiczne[edytuj | edytuj kod]

Chlorek jodu jest umiarkowanie nietrwały termicznie, rozkłada się w temp. 100 °C[12]. W wodzie w warunkach hydrolizuje do kwasu jodowego (HIO3), wolnego jodu i kwasu solnego (HCl), natomiast z równomolową ilością wody daje HIO i HCl[2]. Z aminami tworzy addukty o liniowym układzie atomów N...I−Cl, w których azot jest donorem elektronów, a jod akceptorem[13]. Reaguje z metalami tworząc zazwyczaj równomolową mieszaninę odpowiednich chlorków i jodków[2], jednak użyty w nadmiarze w podwyższonej temperaturze wobec rozdrobnionego złota daje ilościowo chlorek złota(III), AuCl3[14].

Ulega addycji do nienasyconych związków organicznych[2], a wobec alkanów działa jako czynnik jodujący[2]. Wobec związków aromatycznych jest znacznie skuteczniejszym czynnik jodującym niż wolny jod – ze względu na większą elektroujemność chloru jod ma charakter elektrofilowy[15].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest stosowany jako odczynnik analityczny do oznaczania liczby jodowej w olejach i tłuszczach w postaci roztworu Wijsa, tj. roztworu ICl w lodowatym kwasie octowym)[2][8]. Poza tym używa się go w syntezach organicznych, a także jako miejscowy środek antyseptyczny[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Chlorek jodu (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Pradyot Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. The McGraw-Hill Companies, 2003, s. 403-408. ISBN 0-07-049439-8.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Chlorek jodu (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2013-03-21].
  4. 4,0 4,1 Karta charakterystyki chlorku jodu(I) firmy Merck Milipore
  5. CRC Handbook of Chemistry and Physics. Wyd. 83. Boca Raton: CRC Press, 2003, s. 9-45.
  6. Chlorek jodu – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  7. Georg Brauer (red.): Handbook of Preparative Inorganic Chemistry. T. 1. New York • London: Academic Press, 1963, s. 290-291.
  8. 8,0 8,1 CRC Handbook of Chemistry and Physics. Wyd. 83. Boca Raton: CRC Press, 2003, s. 8-4.
  9. Brisbois, R. G.; Wanke, R. A.; Stubbs, K. A.; Stick, R. V. "Iodine Monochloride" Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis, 2004 John Wiley & Sons. DOI:10.1002/047084289X.ri014
  10. Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 175.
  11. Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 579. ISBN 83-01-13654-5.
  12. CRC Handbook of Chemistry and Physics. Wyd. 83. Boca Raton: CRC Press, 2003, s. 4-31.
  13. Hassel, O, Hope, H. „Acta Chemica Scandinavica”. 14 (2), s. 391-397, 1960. doi:10.3891/acta.chem.scand.14-0391. 
  14. Georg Brauer (red.): Handbook of Preparative Inorganic Chemistry. T. 1. New York • London: Academic Press, 1963, s. 1057.
  15. Francis A. Carey: Advanced organic chemistry. Pt. A, Structure and mechanisms. New York: Springer, 2007, s. 804. ISBN 978-0-387-68346-1.