Cholinolityki
Cholinolityki, antycholinergiki; parasympatykolityki; substancje o działaniu cholinolitycznym (antycholinergicznym); antagoniści receptorów muskarynowych to substancje wykazujące działanie przeciwne do acetylocholiny. Cholinolityki mają wielokierunkowe działanie na organizm, wiele z nich jest truciznami, środkami psychoaktywnymi (delirianty) i lekami. Wspólną cechą wszystkich cholinolityków jest blokowanie (działanie antagonistyczne) receptorów muskarynowych. Z uwagi na powodowanie zaburzeń OUN (szczególnie u ludzi starszych) ich stosowanie wymaga dużej rozwagi i zatosowania odtrutki, w razie potrzeby. W przypadku majaczenia podaje się leki blokujące receptor D2 (np. haloperidol), przy zatruciu atropiną podaje się fizostygminę.
Spis treści |
Niektóre efekty działania [edytuj]
- rozszerzenie źrenic
- rozszerzenie oskrzeli
- spowolnienie perystaltyki jelit
- wstrzymanie wydzielania przez gruczoły wydzielania zewnętrznego (efektem jest m.in. suchość w ustach)
- pobudzenie OUN powodujące halucynacje, pobudzenie psychomotoryczne o typie majaczenia
- podnoszenie temperatury ciała
- rozkurcz mięśni gładkich
Zastosowanie [edytuj]
Jako leki cholinolityki są stosowane między innymi:
- w leczeniu astmy oskrzelowej – bromek ipratropium, dawniej skopolamina zawarta w liściach bielunia
- jako leki przeciwwymiotne – skopolamina
- w leczeniu wrzodów żołądka i refluksu – pirenzepina
- w stanach skurczowych przewodu pokarmowego – atropina, oksyfenonium
- w diagnostyce okulistycznej, do rozszerzania źrenic – atropina
- jako odtrutka w zatruciach sympatykomimetykami np. pestycydami fosforoorganicznymi – atropina
- w objawowym leczeniu choroby Parkinsona – triheksyfenidyl, pridinol, biperyden
Leków cholinolitycznych zasadniczo nie wolno stosować w jaskrze i przeroście prostaty. Obecnie dąży się do stosowania tych leków doraźnie (objawowo); jako leki "podstawowe" są stosowane jedynie w wybranych przypadkach takich jak zespół pozapiramidowy (przy leczeniu neuroleptykami starszej generacji) i pomocniczo w chorobie Parkinsona.
Substancje zaliczane do cholinolityków [edytuj]
- atropina
- hioscyjamina
- skopolamina
- bromek ipratropium
- oksyfenonium
- pirenzepina
- triheksyfenidyl
- pridinol
- biperyden
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Marianna Zając, Ewaryst Pawełczyk, Anna Jelińska: Chemia leków : dla studentów farmacji i farmaceutów. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego, 2006. ISBN 83-60187-39-8.
- Ryszard Brus, red. Andrzej Danysz, Zdzisław Kleinrok: Podstawy farmakologii dla lekarzy, farmaceutów i studentów medycyny. Wrocław: Wydaw. Volumed, 1996. ISBN 83-85564-26-8.
