Choroba Canavan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Inne sfingolipidozy
ICD-10 E75.2

Choroba Canavan (zwyrodnienie gąbczaste układu nerwowego, leukodystrofia gąbczasta, choroba Canavan-van Bogaerta-Bertranda) – uwarunkowana genetycznie, dziedziczona w sposób autosomalnie recesywny, zwyrodnieniowa choroba układu nerwowego z początkiem w okresie prenatalnym. Istotą choroby jest zwyrodnienie istoty białej i szarej mózgu w następstwie niedoboru N-acetyloaspartazy, spowodowanego mutacją w kodującym ten enzym genie ASPA w locus 17pter-p13. Zwyrodnienie gąbczaste wyodrębniono jako osobną jednostkę chorobową w 1949 roku, a pierwszy opis choroby pozostawiła Myrtelle Canavan w 1931[1].

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Choroba występuje w różnych populacjach na świecie, częściej jednak u chłopców i z predylekcją do populacji Żydów aszkenazyjskich, mieszkających w USA i pochodzących z Litwy.

Genetyka[edytuj | edytuj kod]

  • Gen dla N-acetyloaspartazy został zmapowany w 1993 na chromosomie 17pter-p13. Składa się on z 29 tysięcy par zasad, kodujących 6 eksonów przedzielonych 5 intronami. Samo białko enzymu składa się z 313 aminokwasów[2].
  • Najczęstsza mutacją jest tranzycja A>C, skutkująca zamianą kwasu glutaminowego przez alaninę w pozycji 285 białka enzymu. Ponieważ zmiana dotyczy centrum aktywnego dochodzi do całkowitego zablokowania aktywności enzymu.
  • W populacji europejskiej dominuje mutacja prowadząca do zamiany alaniny na glutaminę w pozycji 305 białka enzymu.
  • Badanie nosicielstwa opiera się na analizie DNA, przy rozpoznawaniu choroby oznaczać można również stężenie NAA w płynie owodniowym.

Objawy kliniczne[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się postacie: wrodzone, dziecięce, młodzieńcze i późne.

  • postać wrodzona i dziecięcawielkogłowie, zespół wiotkiego dziecka, opóźnienie rozwoju motorycznego i umysłowego, napady padaczkowe. W dalszym etapie dochodzi do niedowładu spastycznego i zespołu opuszkowego co prowadzi do śmierci w ciągu kilku lat.
  • postać młodzieńcza i dorosłychotępienie, objawy móżdżkowe, zwyrodnienie barwnikowe siatkówki. Obraz choroby jest mniej charakterystyczny[3].

Patomorfologia[edytuj | edytuj kod]

  • Makroskopowo: odpowiednio do klinicznie widocznego wielkogłowia mózg jest duży i ciężki (czasem nawet o 80% normy), jednak wraz z czasem trwania choroby ulega on zmniejszeniu.
    • Zatarcie granicy między istotą szarą i białą,
    • istota biała sprawia wrażenie gąbczastej, zapadającej się, o konsystencji galarety,
  • Mikroskopowo:
    • zwyrodnienie wodniczkowe istoty szarej i białej z dużą ilością okrągłych lub owalnych jamek, a w istocie białej wodniczki ułożone są charakterystycznie wzdłuż długiej osi włókien,
    • pojedyncze wodniczki w wokół neuronów i komórek glejowych,
    • proces jest najwyraźniejszy na pograniczu korowo-podkorowym z rozprzestrzenianiem się do powierzchni kory i w głąb istoty białej,
    • stan gąbczasty w gałce bladej, wzgórzu i istocie czarnej
    • móżdżek – największe zmiany w komórkach Purkinjego i w jądrze zębatym,
    • demielinizacja w obrębie zmian gąbczastych i poza nimi, aksony zazwyczaj zachowane, brak produktów rozpadu mieliny,
    • w korze mózgu rozplem astrogleju

Przypisy

  1. Canavan MM. Schilder's encephalitis periaxialis diffusa. Report of a case in a child aged sixteen and one-half months. „Archives of Neurology and Psychiatry”. 25, s. 299-308, 1931. 
  2. Kaul R, Gao G.P, Aloya M et al. "Canavan disease; mutations among Jewish and non-Jewish patients", Am J Hum.Genet, 1994;55:34-41
  3. Kozubski Wojciech: "Zaburzenia metaboliczne i genetyczne układu nerwowego". W: Choroby układu nerwowego. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2004, 287. ISBN 83-200-2636-9

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Choroby metaboliczne układu nerwowego. W: Mirosław Mossakowski: Podstawy neuropatologii. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1981.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.