Choroba Scheuermanna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Choroba Scheuermanna
Zdjęcie rentgenowskie kręgosłupa w projekcji bocznej pacjenta z chorobą Scheuermanna
Zdjęcie rentgenowskie kręgosłupa w projekcji bocznej pacjenta z chorobą Scheuermanna
ICD-10 M42.0
Młodzieńcza osteochondroza kręgosłupa – Choroba Scheuermanna

Choroba Scheuermanna, młodzieńcza kifoza (łac. kyphosis dorsalis iuvenilis) – choroba z grupy jałowych martwic kości. Wspólną cechą wszystkich chorób tej grupy jest obumieranie tkanki kost­nej i chrzęstnej bez udziału chorobotwórczych drobnoustrojów. Choroba zaczyna się w wieku 10-14 lat. Deformacja kifotyczna kręgosłupa w chorobie Scheuermanna jest powodowana zaburzeniami wzrostu trzonów kręgów i postępującym klinowaceniem trzonów. Powoduje zeszpecenie i trwałe ograniczenie sprawności życiowej (w tym czasie dochodzi do przebudowy nasad trzonów kręgowych i ich klinowatych zniekształceń). Praktycznie jest to choroba nieuleczalna – jej wykrycie we wczesnym stadium jest bardzo trudne, a w późniejszym zmiany się utrwalają, co uniemożliwia wyleczenie. Możliwe są jedynie próby łagodzenia objawów choroby.

Etiopatogeneza[edytuj | edytuj kod]

Etiologia choroby Scheuermanna nie jest do końca poznana. Wydaje się, że jest wieloczynnikowa; prawdopodobnie duże znaczenie ma czynnik genetyczny[1].

Do martwicy kości czy chrząstki dochodzi na skutek przyczyny, powodującej przerwanie lub upośledzenie ukrwienia pewnego obszaru tkanki kostnej. Tkanka ta ulega martwicy, staje się mało odporna na działanie czynników mechanicznych, rozpada się i ponownie odbudowuje, ale kości najczęściej ulegają zniekształceniu. Przyczyny niedokrwienia mogą być różnorodne: predyspozycje wrodzone, przeciążenia, mikrourazy, zaburzenia hormonalne, zatory i inne. Do zaburzeń ukrwienia dochodzi szczególnie łatwo u dzieci i młodzieży w związku z brakiem połączeń między krążeniem nasadowym i przynasadowym.

Jako jedną z przyczyn podaje się zaburzenia kostnienia nasadowego trzonów kręgów, głównie w odcinku piersiowym kręgosłupa, nasilające się w okresie pokwitania. Zmiany dotyczą kilku sąsiadujących kręgów i lokalizują się głównie w przedniej, środkowej części krążków międzykręgowych i trzonów. Dochodzi do wciskania się (uwypuklenia) zawartości krążków międzykręgowych do gąbczastej tkanki kostnej trzonów – tworzą się charakterystyczne tzw. guzki Schmorla. Stopniowo następuje przebudowa trzonów, zwłóknienie guzków i utrwalenie zmian. Trzon uszkodzony w swej części przedniej przybiera kształt klina i doprowadza do pogłębienia się fizjologicznego wygięcia kifotycznego odcinka piersiowego kręgosłupa, szpecące sylwetkę – kształtując tzw. plecy okrągłe. Z powodu powiększania się krzywizny wzrost kręgosłupa opóźnia się i zmieniają się jego obciążenia (występuje dysproporcja między wytrzymałością tkanki kostnej a jej obciążeniem). Pewne grupy mięśni ulegają rozciągnięciu i osłabieniu, inne przykurczają się (zwiększając jeszcze bardziej nieprawidłowość obciążeń kręgosłupa).

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Choroba Scheuermanna dotyczy głównie młodzieży w wieku między 12. a 17. rokiem życia. Występuje głównie wśród chłopców w wieku, kiedy najżywsze są procesy kostnienia kręgosłupa – między 14. a 17. rokiem życia, u dziewcząt przejawia się między 12. a 14. rokiem życia. Trwałe zmiany występują przeważnie w dolnym odcinku piersiowym i górnym lędźwiowym. Choroba często pojawia się rodzinnie i może współistnieć z bocznymi skrzywieniami kręgosłupa.

Proces chorobowy trwa z reguły 2-3 lata i więcej.

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Charakterystycznym objawem choroby jest ból w okolicy kręgosłupa, uczucie zmęczenia, pochylanie do przodu, tworzenie się okrągłych pleców i pojawiające się zniekształcenia kości. Ból i nasilenie objawów choroby występuje często po długotrwałym siedzeniu, staniu, a nawet chodzeniu. Dlatego przeciwwskazane jest dłuższe przebywanie w wyżej wymienionych pozycjach (siedzenie przy biurku czy stole, długie spacery, stanie w bezruchu, a nawet długa jazda samochodem). Chorzy na chorobę Scheuermanna większość czasu powinni spędzać w pozycjach odciążających kręgosłup, tj. leżenie na twardym podłożu na plecach czy pływanie (w szczególności na plecach, przeciwwskazane jest pływanie tradycyjną żabką z głową uniesioną nad wodę).

U kobiet bóle mogę nasilać się znacznie podczas miesiączki. Zwiększa się także po wysiłku lub zmęczeniu, głównie przy czynnościach w pozycji pochylonej do przodu, stojącej lub siedzącej.

Ruchomość kręgosłupa stopniowo zmniejsza się, znacznie zwiększają się krzywizny kręgosłupa zniekształcające postawę, powstają przykurcze zgięciowe w stawach biodrowych. Ból bardzo często występuje w odcinku krzyżowym ze względu na tzw. miednicę przeciążeniową i nieprawidłowe, poziome ustawienie kości krzyżowej.

Pogorszenie postawy jest najczęściej pierwszym sygnałem rozpoznawczym.

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Na obraz kliniczny choroby Scheuermanna składają się:

  • „sztywna” deformacja kifotyczna
  • poziome ustawienie kości krzyżowej wraz z tzw. miednicą przeciążeniową
  • ograniczenie ruchomości oraz ból grzbietu.

Ból według różnych autorów występuje w 20-70% przypadków. Najczęściej nasila się wraz z wiekiem, często pojawią się już przed 30. rokiem życia. Deformacja może być zlokalizowana w odcinku piersiowym (najczęściej), piersiowo-lędźwiowym bądź lędźwiowym kręgosłupa. Deformacji może towarzyszyć skolioza.

Objawy neurologiczne występują rzadko – w 1% przypadków.

Na objawy radiologiczne choroby Scheuermanna składają się: nieregularne końce górnej i dolnej płytki trzonu, zwężone tarcze międzykręgowe, niefizjologiczne kąty krzywizn kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej (na RTG bocznych).

Dla rozpoznania choroby Scheuermanna nie jest wymagana obecność wszystkich objawów klinicznych i radiologicznych.

Postępowanie i leczenie[edytuj | edytuj kod]

Wczesne rozpoznanie – jakkolwiek trudne – jest bardzo ważne, ponieważ pozwala rozpocząć leczenie, które zapobiega rozwinięciu się zniekształceń. Leczenie polega na niedopuszczeniu do zniekształceń przez:

  • odciążenie kręgosłupa we wszystkich okresach choroby (wykluczone siedzenie i stanie, leżenie w bezruchu i rozciąganie kręgosłupa trwające czasem latami),
  • stosowanie ćwiczeń wzmacniających mięśnie (według indywidualnych zaleceń) – mające na celu poprawę postawy, jednak nie likwidujące choroby i zmian z nią związanych,
  • wykonywanie ćwiczeń oddechowych, rozluźniających i masażu,
  • leczenie ogólnie wzmacniające, klimatyczne i dietetyczne (zapewniające odpowiednie odżywianie z uwzględnieniem mleka, serów twarogowych, jarzyn i owoców),
  • okresowe badania lekarskie do zakończenia wzrostu.

Najważniejsze jest utrzymywanie kręgosłupa w odpowiednich pozycjach zapewniających podparcie w miejscach najbardziej narażonych na deformacje. Zapobiega to pogłębianiu się klinowatego zniekształcenia chorobowo zmienionych kręgów i powiększaniu kifozy piersiowej. W bardziej zaawansowanych zmia­nach stosuje się również gorsety ortopedyczne.

Ćwiczenia gimnastyczne, specjalnie dobrane i wykonywane pod ścisłym nadzorem specjalistów mają na celu: zapobieganie zniekształceniu, wzmocnienie osłabionych mię­śni, zwiększenie ruchomości i elastyczności kręgosłupa, poprawienie postawy i ogólnej sprawności fizycznej. Muszą one być prowadzone systematycznie. W okresie wykonywania ćwiczeń wykluczone jest siedzenie i stanie przez długi czas.

W przypadkach nasilonych dolegliwości bólowych należy zapewnić odciążenie chorobowo zmienionego odcinka kręgosłupa. Dopiero po ustąpieniu lub zmniejszeniu dolegliwości bólowych rozpoczyna się ćwiczenia. Wyniki leczenia zależą od wczesnego rozpoznania i odpowiedniego postępowania usprawniającego, które zapobiega powstawaniu nieodwracalnych zniekształceń trzonów kręgowych.

Utrwalenie się zmian chorobowych w kręgosłupie, poza znaczną deformacją postawy, może mieć wpływ na inne części układu kostnego (miednicę, stawy biodrowe), co z kolei zmniejsza ogólną wydolność i sprawność organizmu.

Wskazaniami do operacyjnego leczenia choroby Scheuermanna są: ból, intensywnie narastająca kifoza, ograniczenie ruchomości oddechowej klatki piersiowej. W leczeniu operacyjnym stosuje się tzw. uwolnienie przednie w celu uzyskania lepszej ruchomości kifozy połączone ze spondylodezą tylną i korekcję z użyciem instrumentarium kompresyjnego. Wskazane jest pływanie i uprawianie ćwiczeń na brzuchu – tzw. nożyce rękami i „delfinki”. Choremu przeciwwskazane jest bezwzględnie siedzenie, dłuższe stanie, a nawet długie chodzenie.

W przypadku zaawansowanego postępu choroby stosuje się łóżeczko gipsowe (na 2-3miesiące), a także gorset ortopedyczny w okresie kolejnych miesięcy.

Wskazanym sportem dla chorych na chorobę Scheuermanna jest na przykład wspinaczka skalna.

Przypisy

  1. Fotiadis E., Kenanidis E., Samoladas E., Christodoulou A., Akritopoulos P., Akritopoulou K. Scheuermann's disease: focus on weight and height role. „European spine journal : official publication of the European Spine Society, the European Spinal Deformity Society, and the European Section of the Cervical Spine Research Society”. 5 (17), s. 673–8, maj 2008. doi:10.1007/s00586-008-0641-x. PMID 18301929. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.