Zaburzenia afektywne dwubiegunowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zaburzenia afektywne dwubiegunowe
ICD-10 F31
F31.0 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod hipomanii
F31.1 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod maniakalny bez objawów psychotycznych
F31.2 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod maniakalny z objawami psychotycznymi
F31.3 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod depresji o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu
F31.4 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod ciężkiej depresji bez objawów psychotycznych
F31.5 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod ciężkiej depresji z objawami psychotycznymi
F31.6 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod mieszany
F31.7 Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – remisja
F31.8 Inne zaburzenia afektywne dwubiegunowe
F31.9 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe, nie określone
Zaburzenia dwubiegunowe
DSM-IV 296.4x
DiseasesDB 7812
MeSH D001714

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe (choroba afektywna dwubiegunowa, ChAD, cyklofrenia) – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych. Do rozpoznania zaburzenia afektywnego dwubiegunowego dochodzi wtedy, gdy u pacjenta występuje epizod hipomanii, manii lub epizod afektywny mieszany, a w przeszłości wystąpił chociaż raz jeden z tych epizodów lub epizod depresji. Jeśli u pacjenta występuje powtórnie epizod depresji bez wystąpienia manii, hipomanii bądź epizodu mieszanego, rozpoznaje się zaburzenie afektywne jednobiegunowe (zaburzenie depresyjne nawracające).

Powszechnie na określenie tego zaburzenia używa się nazwy choroby maniakalno-depresyjnej, jednak do rozpoznania tego zaburzenia dochodzi również, gdy powtórnie występuje epizod hipomanii lub manii bez objawów depresyjnych. W rozpoznaniu należy określić aktualnie trwający epizod choroby (np. zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod hipomanii). Ryzyko zachorowania na zaburzenie afektywne dwubiegunowe wynosi 1%, rozpoczyna się zwykle około 20. roku życia i dotyka w takiej samej części mężczyzn i kobiety.

Chorobę afektywną dwubiegunową czasami określa się błędnie jako depresję dwubiegunową.

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Teoria monoaminowa, podobnie jak w przypadku zaburzeń depresyjnych, ma również znaczenie podczas występowania epizodu maniakalnego. Uważa się, że podczas epizodu manii dochodzi do podwyższenia poziomu noradrenaliny i serotoniny w mózgu – przeciwnie do tego, co ma miejsce w epizodzie depresji. W badaniach przeprowadzonych na bliźniętach stwierdza się większe znaczenie czynnika genetycznego niż w przypadku zaburzenia depresyjnego nawracającego. U dużej części chorych stwierdza się rodzinne występowanie tego zaburzenia. Zgodność występowania zaburzenia wśród bliźniąt monozygotycznych (jednojajowych) wynosi od 65 do 75%, u bliźniąt dwuzygotycznych (dwujajowych) 14%. Wystąpienie pierwszego epizodu manii może być spowodowane ważnym bądź stresującym wydarzeniem życiowym; istnieje ryzyko wystąpienia epizodu maniakalnego we wczesnym okresie poporodowym. Nie stwierdza się jednak żadnych cech osobowości, które wiązałyby się z występowaniem zaburzenia afektywnego dwubiegunowego.

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Epizody maniakalne charakteryzują się występowaniem następujących objawów:

  • często brak wglądu w chorobę
  • gonitwa myśli (71% chorych)
  • halucynacje lub urojenia (w przypadku zaburzenia z objawami psychotycznymi)
  • odhamowanie seksualne (57% chorych)
  • podniecenie psychoruchowe (87% chorych)
  • przymus mówienia (98% chorych)
  • trudności w koncentracji
  • zawyżona samoocena
  • zmniejszenie krytycyzmu (podejmowanie lekkomyślnych działań)
  • zmniejszona potrzeba snu (lub kilkudniowy całkowity brak potrzeby snu, 81% chorych)
  • zwiększenie energii

Podczas epizodów depresyjnych mogą występować następujące objawy:

  • problemy z koncentracją (np. może stać się niemożliwe czytanie książek i dłuższych tekstów)
  • wyraźny spadek tempa wykonywanych czynności
  • trudność w podejmowaniu nawet błahych codziennych decyzji
  • anhedonia
  • obniżenie nastroju
  • obniżenie samooceny
  • zaburzenia łaknienia (znaczące zwiększenie lub brak apetytu)
  • zmniejszenie energii - rezygnacja z dotychczas preferowanych aktywności,
  • wycofywanie się z kontaktów społecznych
  • problemy ze snem (np. wybudzanie się wczesnym rankiem lub hipersomnia)
  • myśli samobójcze
  • halucynacje lub urojenia (w przypadku zaburzenia z objawami psychotycznymi)

Typy zaburzenia[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się 4 odmiany zaburzenia afektywnego dwubiegunowego[1]:

  • typ I – objawy depresyjne i maniakalne o dużym nasileniu i kilkumiesięcznym czasie trwania (CHAD I)
  • typ II – objawy depresji i hipomanii trwające do trzech tygodni (CHAD II)
  • rapid cycling – w ciągu roku występują co najmniej cztery różne epizody zaburzeń afektywnych
  • ultra rapid cycling - w niektórych publikacjach występuje taki typ przebiegu jako wyróżnienie z rapid cycling gdy liczba epizodów jest większa, rzędu kilkunastu. Niektórzy autorzy wyróżniają nawet przebieg ultra-ultra-rapid cycling[2]
  • typ sezonowy – epizody depresji występują w okresie jesienno-zimowym; epizody manii w okresie wiosenno-letnim

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

W pewnych przypadkach epizody maniakalne w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego wymagają leczenia szpitalnego, są nimi:

  • zachowanie pacjenta stanowiące zagrożenie dla niego lub innych osób
  • występowanie nasilonych objawów psychotycznych
  • agitacja mogąca prowadzić do uszkodzenia ciała, wyczerpania czy odwodnienia
  • myśli autodestrukcyjne bądź agresywne w stosunku do innych osób

Leczenie epizodów depresji również może wymagać leczenia szpitalnego w następujących przypadkach:

  • występowanie objawów psychotycznych (urojeń lub halucynacji)
  • myśli lub tendencje samobójcze
  • zaniedbywanie własnych potrzeb (głodzenie się, odwodnienie)

Leczenie farmakologiczne[edytuj | edytuj kod]

W leczeniu epizodu manii stosuje się leki stabilizujące nastrój (lit) oraz leki przeciwpadaczkowe (kwas walproinowy, lamotryginę[3] oraz karbamazepinę). W początkowej fazie leczenie stosuje się leki przeciwpsychotyczne, aby w krótkim czasie zapobiec zaburzeniom zachowania występującym w ostrej manii, oraz benzodiazepiny, pozwalające opanować podniecenie. Po pewnym czasie, gdy zaczną działać leki stabilizujące nastrój, odstawia się leki przeciwpsychotyczne i uspokajające. W badaniach wykazano, że w zapobieganiu nawrotom manii skuteczne są atypowe leki przeciwpsychotyczne, takie jak kwetiapina, olanzapina i klozapina (ta ostatnia rzadko stosowana z uwagi na ryzyko poważnych działań niepożądanych).

Podczas leczenia epizodu depresji należy zachować ostrożność stosując leki przeciwdepresyjne, ponieważ mogą one u pacjenta wyzwolić epizod manii lub hipomanii (zmiana fazy), dlatego podczas leczenia antydepresantami niezbędne jest równoczesne podawanie leku stabilizującego nastrój. Lit (stabilizator nastroju) wykazuje pewne właściwości przeciwdepresyjne, jak również olanzapina (lek przeciwpsychotyczny) i lamotrygina (lek przeciwpadaczkowy).

W zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym z częstą zmianą faz najskuteczniejsza jest według niektórych autorów karbamazepina[4]. W standardach zalecanych w Polsce zalecane są pochodne kwasu walproinowego w monoterapii lub w połączeniu z węglanem litu[5].

Terapia elektrowstrząsowa[edytuj | edytuj kod]

Zastosowanie elektrowstrząsów w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym może wyzwolić epizod manii, jednak stosuje się je w leczeniu przeciwmaniakalnym, a ich skuteczność jest wyższa od litu. Około 80% chorych po zastosowaniu elektrowstrząsów uzyskuje znaczną poprawę.

Przebieg choroby i rokowanie[edytuj | edytuj kod]

U 90% pacjentów, u których wystąpiły epizody manii, pojawiają się kolejne epizody zaburzeń nastroju. Częstość epizodów jest różna w zależności od chorych, przeciętnie występują 4 epizody w ciągu 10 lat. Zaburzenie afektywne dwubiegunowe z częstą zmianą faz występuje u 5-15% chorych. Od 10 do 15% chorych popełnia samobójstwo.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stanisław Porczyk: Choroba afektywna dwubiegunowa, ChAD – podstawowe informacje. 14.06.2005.
  2. Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria.. T. 2. Wrocław: Urban & Parner, 2003, s. 384. ISBN 83-87944-72-6.
  3. Karta lamotryginy na mp.pl
  4. Alasdair D. Cameron: Psychiatria. Wyd. II. Wrocław: Urban & Partner, 2005, s. 122, seria: Crash Course. ISBN 978-83-8958-176-1.
  5. Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria.. T. 2. Wrocław: Urban & Parner, 2003. ISBN 83-87944-72-6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Alasdair D. Cameron: Psychiatria. Wyd. II. Wrocław: Urban & Partner, 2005, s. 7, 12-15, 117-118, 121-123, seria: Crash Course. ISBN 978-83-8958-176-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.