Chreszczatyk

Chreszczatyk współcześnie - widok w kierunku Majdanu Nezależnosti

Chreszczatyk (ukr. Хрещатик - Chreszczatyk, ros. Крещатик - Kreszczatik) – główna aleja Kijowa. Zabudowa alei została zniszczona podczas II wojny światowej, następnie odbudowana w latach 50. XX wieku w stylu socrealistycznym.

Lacka Brama prowadząca do ulicy i dzielnicy Padół.

Historia ulicy

Od wczesnego średniowiecza był to trakt łączący Górne Miasto z Padołem. Siedzibę księcia kijowskiego (przez bramę Wojewódzką) z dzielnicą kupców i rzemieślników oraz radą miejską znajdującą się na drugim końcu dzielnicy przy bramie Szczekawickiej. Z chwilą nadania praw miejskich Kijowowi w 1494 przez króla Jana I, było to miejsce przeznaczone dla największego dorocznego jarmarku tzw. "kreszczeńskiego" i targu - trwającego od 6 stycznia przez kolejne 20 dni. Wywodzącego się z przywileju króla Zygmunta I, z roku 1516.

Od roku 1797 głównym centrum działalności handlowej staje się Dom Kontraktowy. W podolskim "domu" znajdowały się liczne stoiska polskich kupców z Kijowa, Warszawy i innych miast. Od samego początku "kontrakty" związane były z jarmarkiem handlu zbożowego, od końca XIX w. także cukrowego. Z biegiem czasu kontrakty kijowskie zlewają się z dawnym jarmarkiem Nowy budynek wybudowany w latach 1815 - 1817, wyróżniał się w zespole architektonicznym centralnego placu dzielnicy. Dom kontraktowy bywał także ośrodkiem życia towarzyskiego — odwiedzili go Adam Mickiewicz, Aleksander Puszkin, Honoriusz Balzac i Taras Szewczenko. Odbywały się tu przedstawienia teatralne i koncerty, występowali tutaj m.in. Franciszek Liszt i Henryk Wieniawski.

W 1811 wybuchł na Padole pożar, który strawił większą część tej tradycyjnej dzielnicy kupieckiej. Wydarzenie to w swojej konsekwencji ułatwiło następnie władzom rosyjskim całkowitą przebudowę struktury przestrzennej Kijowa. Luźno powiązane ze sobą oddzielne części starego miasta (Pieczary-Dolne i Górne Miasto) zostały połączone nowo wybudowaną arterią, ulicą Kreszczatik. W miejscu starej, spalonej dzielnicy powstał duży rosyjski dom handlowych "Gostiny Dwor ", wybudowany w latach 1812 - 1828. Przez cały wiek dziewiętnasty nazywana była "jedyną prawdziwą ulicą Kijowa" - "the only real street in Kiev". Po rewolucji październikowej ulica zmieniła nazwę na Worowską, ale nazwa się nie przyjęła. Odbudowana z gruzów po II wojnie światowej. Zabudowa ulicy wykazuje cechy typowego eklektyzmu. Jest zarazem główna witryną stołecznego Kijowa.

Etymologicznie nazwa pochodzi od ukraińskiego słowa, w znaczeniu "na skrzyżowaniu".

XIX wiek. Okres do 1917 roku

Charakterystyczne budynki

Duma Miejska

Pocztówka przedstawiająca Radę Miejską. Początek XX wieku

W 1876 roku dokonano otwarcia budynku rady miejskiej zaprojektowanego przez O. Schillego. Kształtem przypominał rozciągnięta podkowę, zwróconą wypukłą częścią w stronę ulicy. Na parterze miały swoją siedzibę małe sklepiki, w beletażu pokoje rady miejskiej wraz z salą posiedzeń. Do budynku nadbudowana była wieża z zegarem i sygnaturką, na której szczycie stał symbol Kijowa Św. Michał Archanioł wg projektu architekt miejskiej Ewy Kulikowskiej.

Kijowska Giełda pod koniec XIX wieku

W roku otwarcia budynku zakwaterowano w ratuszu szkołę artystyczną Nikołaja Muraszki. W 1881 roku rozpoczął tu działalność pierwszy w Europie nocny punkt pomocy lekarskiej.

Za czasów radzieckich w ratuszu mieścił się rejonowy komitet wykonawczy WKP(b), a figurkę Św. Michała zastąpiono czerwoną gwiazdą. Po zniszczeniach II wojny światowej budynku nie odbudowano.

Giełda Miejska

7 stycznia 1873 roku z inicjatywy szefa kijowskiego oddziału Rosyjskiego Banku Państwowego Nikołaja Bungego i szefa komitetu na rzecz giełdy kijowskiej M. Chriakowa otwarto giełdę kijowską - w trzynastą rocznicę działalności przeniosła się do nowego budynku powstałego na rogu Chreszczatyka i ul. Instytuckiej.

Hotel Nacional

Hotel Nacional w XIX stuleciu

W 1876 roku na rogu Chreszczatyku i ulicy Besarabskiej zbudowano dwupiętrowy budynek kupca Marra wg projektu architekta Władimira Nikołajewa. Na parterze mieściły się luksusowe sklepy, dwa kolejne piętra zajmowały pomieszczenia hotelu Nacional należącego początkowo do kijowskiego przedsiębiorcy Szulca. Wcześniej na jego miejscu stał jednopiętrowy wyszynk z pokojami hotelowymi należący do architekta Wincentego Berettiego (bywali tu m.in. Nikołaj Kostomarow i Taras Szewczenko).

W 1883 roku gmach wzbogacił się o aptekę, trzecią z kolei na Chreszczatyku, a w 1906 roku otworzyło w nim swoje podwoje kino "Elektrobiograf". Swego czasu był uważany za najpiękniejszą architektonicznie budowlę ulicy. Obecnie na miejscu dawnego hotelu znajduje się kino "Orbita" (adres: Chreszczatyk 29/1).

Dom Kupiecki

Dom Kupiecki. Obecnie Narodowa Filharmonia.

Został wzniesiony w 1882 roku dla potrzeb kijowskich kupców, obecnie znajduje się tu Narodowa Filharmonia Ukrainy.

Gmach na początku XX wieku.

Okres radziecki

Pożar w pobliżu hotelu Nacional w 1941 roku

Widok na ulicę Prorizną od strony Chreszczatyku

Po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej rozpoczęło się ustawianie barykad na ulicy. Wojska radzieckie wycofując się z miasta 19 września 1941 roku zaminowały większość ważnych budynków w Kijowie, w tym prawie cały Chreszczatyk. Pięć dni później po raz pierwszy w historii zastosowano zdalnie sterowane wybuchy, które doprowadziły do pożaru całej ulicy. Niemcom nie udało się opanować sytuacji, w październiku 1941 roku większość budynków przedstawiała sobą opłakany stan.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Kijowa jesienią 1943 roku rozpoczęła się żywiołowa odbudowa ulicy, powstała towarzysząca jej piosenka autorstwa Pawła Tyczyny:

Люба сестронька, милий братику,

Попрацюймо на Хрещатику

Ти з того кінця, я з цього кінця...

Róg Chreszczatyka i Proriznej po zakończeniu okupacji w 1943 roku.