Chromosomy płci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Chromosomy płci, heterosomy[potrzebne źródło], heterochromosomy[1], allosomy[1]determinujące płeć chromosomy u rozdzielnopłciowych organizmów eukariotycznych. Płeć osobnika determinuje ich obecność lub ich liczba w stosunku do liczby autosomów.

U człowieka występują 22 pary chromosomów autosomalnych i jedna para chromosomów płci, która odpowiada za determinację płci. Łącznie kariotyp człowieka tworzą 23 pary chromosomów. Osobnik posiadający chromosomy XX jest płci żeńskiej, natomiast osobnik z jednym chromosomem X i jednym chromosomem Y – będzie płci męskiej[2]. X jest większy od Y i zawiera więcej genów. Y zawiera gen SRY determinujący płeć męską. Płeć determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od ojca. W tej sytuacji samce są płcią heterogametyczną bo mogą wytwarzać dwa rodzaje gamet a samice płcią homogametyczną[1]. Gen SRY powoduje tworzenie się jąder, a one testosteronu, który z kolei warunkuje drugorzędne cechy płciowe: prącie, nasieniowody i inne[3].

Czasem zdarza się, że powstaje chromosom Y bez genu SRY, wtedy rozwija się kobieta XY. Analogicznie rodzą się także mężczyźni z chromosomami XX, w których to gen SRY przeniósł się na jeden z chromosomów X[3].

Czasami jednak mimo, że istnieje gen SRY, a organizm wytworzy u płodu jądra, ciało nie różnicuje się dalej w kierunku męskim. Dzieje się tak, gdyż testosteron wyprodukowany przez jądra nie dostaje wiążącego go białka. Skutkiem tego pojawiają się u tych osób zewnętrzne cechy kobiety, ale nie mają nadal jajników i macicy, a jądra. Takie fizyczne kobiety są jednak bezpłodne[3].

System XY występuje też u innych ssaków[1]. U ptaków[1], żab[4] i motyli[1] system determinacji płci jest odwrotny. Samice mają dwa różne chromosomy płci (ZW), a samce dwa jednakowe (ZZ). Płeć determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od matki (zob. system determinacji płci ZW).

U muszki owocowej Drosophila melanogaster samice mają dwa chromosomy X, a samce chromosom X i chromosom Y, ale płeć osobnika zależy od stosunku liczby chromosomów X do autosomów.

Niektóre z chorób genetycznych powstają poprzez mutacje w genach, znajdujących się w chromosomach płci (choroby sprzężone z płcią). Są to między innymi: daltonizm i hemofilia, powodowane mutacjami genów położonych na chromosomie X.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Marzena Popielarska-Konieczna: Słownik szkolny : biologia. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2003, s. 84. ISBN 83-7389-096-3.
  2. praca zbiorowa: Biologia: jedność i różnorodność. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2008, s. 89–90. ISBN 978-83-7446-134-4.
  3. 3,0 3,1 3,2 Marek Maleszewski. Tajemnice płci. „Wiedza i Życie”. 2 (926), s. 54–57, 2012-02. Prószyński Media. ISSN 0137-8929. 
  4. David Biello. Nieoczekiwana zmiana płci. „Świat Nauki”. 6 (226), s. 16, czerwiec 2010. ISSN 08676380.