Chrysobothris

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zrąbień
Chrysobothris[1]
Eschscholtz, 1829
Chrysobothris chrysostigma - gatunek typowy rodzaju
Chrysobothris chrysostigma - gatunek typowy rodzaju
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd chrząszcze
Rodzina bogatkowate
Rodzaj Chrysobothris
Synonimy
  • Aglaura Gistel, 1848[2]
  • Amblis Gistel, 1834[2]
  • Buprestis (Chrysobotris) Eschscholtz, 1829[2]
  • Buprestis (Odontomus) Kirby, 1837[2]
  • Ceratobothris Pochon, 1972[2]
  • Euocys Gistel, 1856[2]
  • Tamina Gistel, 1848[2]
Chrysobothris affinis
Chrysobothris affinis
Chrysobothris affinis
Chrysobothris affinis
Budowa larwy Chrysobothris sp.

Zrąbień (Chrysobothris) – rodzaj chrząszczy zaliczany do rodziny bogatkowatych (Buprestidae Leach 1815), podrodziny Buprestinae Lacordaire, 1857 i plemienia Chrysobothrini Gory & Laporte, 1838 dla którego stanowi rodzaj typowy[3][4].

Takson Chrysobothris jako samodzielny rodzaj wyodrębniony został z rodzaju Buprestis. Jego gatunkiem typowym jest Chrysobothris chrysostigma (oryginalnie opisany przez Linneusza w 1758 roku jako Buprestis chrysostigma)[3][4]. Wyróżnia się trzy podrodzaje[4]:

  • Chrysobothris Eschscholtz 1829
  • Abothris Semenov & Richter 1934
  • Colobothris Théry 1936

Wywodząca się z greki nazwa rodzajowa oznacza „o złotych dołkach” i odnosi się budowy pokryw skrzydeł na których występują zazwyczaj metalicznie ubarwione zagłębienia. Znana jest ona w dwóch wariantach. Pierwotnie opublikowana została wersja w pisowni „Chrysobotris” która jest jednak niepoprawna ortograficznie i może być efektem przypadkowego pominięcia litery „h”. W późniejszych pracach entomologicznych a także na etykietach okazów z kolekcji Eschscholtza występuje powszechnie dziś używana, utrwalona i sugerowana jako prawidłowa wersja w pisowni „Chrysobothris”[3][4].

Chrysobothris sp., wraz z Agrilus sp., jest jednym z dwóch kosmopolitycznych rodzajów w obrębie rodziny bogatkowatych[5]. Obejmuje on 708 opisanych do 2010 r. gatunków rozsiedlonych we wszystkich krainach zoogeograficznych[4]. Z cała pewnością istnieje też duża liczba kolejnych, jeszcze nieodkrytych[6]. Cześć z gatunków różnicuje się ponadto na podgatunki których opisano około 35[5]. Rozsiedlenie znanych przedstawicieli rodzaju Chrysobothris jest nierównomierne w rożnych obszarach geograficznych, np. w USA i Kanadzie występuje około 130 z nich, w Australii natomiast zaledwie 12[7][8]. W Europie stwierdzono występowanie 9 gatunków z których cztery zaliczają się do fauny Polski[9][10]:

  • Chrysobothris affinis (Fabricius, 1794) (syn. Ch. materculae Hołyński, 1975) – zrąbień dębowiec. W Polsce prawdopodobnie występuje na całym obszarze z wyjątkiem wyższych partii gór. Larwy żyją pod korą osłabionych okazów drzew liściastych, w szczególności dębów i buków[11].
  • Chrysobothris chrysostigma (Linnaeus, 1758) – gatunek borealno-górski, w Polsce znany z nielicznych stanowisk. Larwy żyją w łyku lub pod korą świerków, rzadziej innych drzew iglastych[11].
  • Chrysobothris igniventris Reitter, 1895zrąbień sosnowiec. W kraju gatunek rzadko notowany, dawniej mylony z Ch. solieri. Larwy żerują na sosnach, rzadziej na świerkach[11].
  • Chrysobothris solieri (Castelnau et Gory, 1837) – w Polsce wykazywany z nielicznych stanowisk, często na podstawie błednie oznaczonych okazów Ch. igniventris. Jego aktualne występowanie w kraju wymaga potwierdzenia. Larwy rozwijają się na młodych, osłabionych sosnach[11][10].

Ponadto do rodzaju Chrysobothris należą następujące gatunki (pominięto wymienione wyżej)[4]:

Przypisy

  1. Chrysobothris, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Rodzaj Chrysobothris w serwisie BioLib.cz (www.biolib.cz). [dostęp 23 marca 2013].
  3. 3,0 3,1 3,2 G.H. Nelson. Chrysobothris Eschscholtz, 1829 and Dicerca Eschscholtz, 1829 (Insecta, Coleoptera): proposed conservation as the correct original spellings. „Bulletin of Zoological Nomenclature”. 4(2), s. 120-121, 1992. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Check-lista bogatkowatych świata w serwisie "The World of Jewel Beetles" (www.fond4beetles.com). [dostęp 23 marca 2013].
  5. 5,0 5,1 C. L. Bellamy. A new species of Chrysobothris Eschscholtz, 1829, the first from Fiji (Coleoptera: Buprestidae). „Zootaxa”. 2261, s. 63-65, 2009. Magnolia Press. 
  6. C. L. Bellamy. A New Species of Chrysobothris Eschscholtz from Parque Nacional de Chiribiquete, Colombia (Coleoptera: Buprestidae). „The Coleopterists Bulletin”. Vol. 49 (2), s. 191-194, 1995. The Coleopterists Society. 
  7. R. L. Westcott. Notes on Taxonomy, Ecology and Distribution for Some Species of Chrysobothris Eschscholtz (Coleoptera: Buprestidae) Occurring in the United States (including Hawaii) and Canada. „The Coleopterists Bulletin”. Vol. 44 (3), s. 323-343, 1990. The Coleopterists Society. 
  8. T. J. Hawkeswood. Review of the biology of four Australian species of the genus Chrysobothris Eschscholtz, 1829 (Coleoptera: Buprestidae). „Calodema”. 8, s. 42-44, 2006. 
  9. Rodzaj Chrysobothris w serwisie Fauna Europaea (http://www.faunaeur.org). [dostęp 23 marca 2013].
  10. 10,0 10,1 R. Królik, 2010: Check-lista bogatkowatych Polski w serwisie Entomo.pl (www.entomo.pl). [dostęp 23 marca 2013].
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Burakowski B., Mroczkowski M., Stefańska J.: Buprestoidea, Elateroidea i Cantharoidea. Chrząszcze – Coleoptera. Katalog Fauny Polski. Część XXIII, tom 10. Warszawa: 1985.