Chrystus na krzyżu (obrazy El Greco)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chrystus na krzyżu
Chrystus na krzyżu
Autor El Greco
Rok wykonania 1573
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 43 × 28 cm
Muzeum Kolekcja Barbary Piaseckiej Johnson

Chrystus na krzyżu – obraz hiszpańskiego malarza pochodzenia greckiego Dominikosa Theotokopulosa, znanego jako El Greco.

Motyw Chrystusa na krzyżu jest najczęściej podejmowanym tematem przez El Greca. Obrazy powstawały w całym okresie twórczym i na ich podstawie krytycy odkrywają proces przemian stylu artysty, zmiany jego koncepcji artystycznej i filozoficznej. Wszystkie obrazy łączy jeden wspólny pierwiastek: akcja toczy się w niebie na tle wzburzonych chmur namalowanych z ogromną ekspresją.

Opis obrazów[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy obraz El Greco namalował jeszcze w okresie włoskim, w 1573 roku (obecnie w kolekcji Barbary Piaseckiej Johnson)[1]. Chrystus wisi samotnie na krzyżu na tle jeszcze słabo zaznaczonych chmur. U dołu po prawej stronie widoczny jest pejzaż miasta - Toleda imitującego Jerozolimę. Chrystusa wisi ze spuszczoną głową. Pusty pejzaż po lewej stronie, pustka i brak jakiegokolwiek żywego elementu akcentuje jeszcze bardziej samotność śmierci Jezusa.

W kolejnych wersjach El Greco rezygnuje z koncepcji samotnej śmierci za grzechy ludzkości. W 1580 maluje Chrystus na krzyżu adorowany przez donatorów. Chrystus żyje, wznosi oczy ku niebu i zwraca się do Boga Ojca. Dziesięć lat później artysta skupia się już tylko na Chrystusie i jego męce. Maluje najważniejszą scenę nadając jej apokaliptyczny nastrój zgodnie z opisem Ewangelii Łukasza:

Było już około godziny szóstej i mrok ogarnął całą ziemię aż do godziny dziewiątej. 45 Słońce się zaćmiło i zasłona przybytku rozdarła się przez środek. 46 Wtedy Jezus zawołał donośnym głosem: Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego. Po tych słowach wyzionął ducha. (Ł 23 44-46)

Wszystkie kolejne wersje utrzymane są w podobnym nastroju, niektóre są wzbogacone o dodatkowe elementy podkreślające misterium ukrzyżowania. Na wersji z Rijksmuseum za krzyżem u dołu z ciemności, ledwie widoczne, wyłaniają się pojedyncze budynki Toledo. El Greco całą uwagę skupia na samotnym krzyżu na tle nieba.

W 1600 roku artysta maluje przynajmniej dwie wersje Chrystusa na krzyżu. Pierwszy Chrystus na krzyżu powstaje na potrzeby seminarium duchownego w Madrycie. Wersja druga, zupełnie odmienna, jest kolejnym studium wcześniejszych wersji (obecnie znajduje się w Cincinnati Art Museum). Chrystus podobnie jak w wersji z Luwru wisi na krzyżu a jego ciało wije się i pręży. Głowa skierowana jest ku niebu a z otwartych ust wydobywają się słowa Eli, Eli lamma sabachtani! W tej wersji El Greco wprowadza naturalizm oraz drugi plan z nowymi elementami. Panorama miasta jest już wyraźna, można wyróżnić wielką wschodnią kopułę obok gotyckiej wieży. Taka kopuła powstanie dopiero po śmierci artysty a stworzy ją na miejsce kaplicy mozarabskiej, syn mistrza, Jorge Manuel. Fakt ten skłonił historyk sztuki Elżbietę du Gue Trapier do wysnucia hipotezy, iż autorem tej wersji jest syn malarza a płótno powstało dużo później[2]. Prawdopodobnie jednak kopuła mogła zostać domalowana lub była to śmiała wizja artysty zrealizowana przez syna architekta. Wskazuje na to inna kopia Śmierci Chrystusa datowana na 1613 rok a dziś znajdująca się w zbiorach Fundación Banco Santander[3] Do miasta prowadzi droga na której jadą jeźdźcy na białych koniach. U dołu krzyża widać kilka rozrzuconych kości, piszczeli i czaszkę.

W 1605 roku dokonuje się istotna zmiana w kompozycji tematu.W wersji filadelfijskiej El Greco dodaje nowe postacie będące świadkami męki pańskiej. W 1610 roku El Greco zmienia koncepcje obrazu i koncentruje się ponownie na śmierci Chrystusa. Konający pogrążony jest w ciemnościach, chmury zasłaniają słońce a przebijające promienie oświetlają kontury pojedynczych budynków w tle i ludzkich kości na pierwszym planie.

Wersje obrazów[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]