Chrześcijaństwo w Iranie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Chrześcijaństwo w Iranie obecne jest od bardzo dawna, praktycznie od samych początków istnienia tej religii. Chrześcijaństwo, które dziś nie jest już tak popularną religią w Iranie jak niegdyś, zawsze poddane było tu dominacji innej wiary, kiedyś zoroastryzmu, teraz islamu szyickiego. Mimo to odegrało ważną rolę zarówno w historii tej części świata jak i całego chrześcijaństwa.

Główne wyznania[edytuj | edytuj kod]

W Iranie mieszkają wyznawcy różnych kościołów. Członkowie największych i najstarszych kościołów to zazwyczaj przedstawiciele mniejszości etnicznych, posiadają własną, odmienną od reszty społeczeństwa irańskiego, kulturę i język. Członkowie mniejszych i nowszych kościołów to w przeważającej mierze osoby wywodzące się z rodzin wyznających inną religię, potem nawróceni przez misjonarzy. Wśród nich zdarzają się jednak i ludzie wywodzący się z tradycyjnie chrześcijańskich grup etnicznych.

Główne kościoły w Iranie to:

Według danych Operation World, witryny dotyczącej misji, w Iranie żyje od 7000 do 15 000[3] Protestantów podzielonych na różne wyznania. Liczby te jednak ciężko zweryfikować, zważywszy na obecną sytuację polityczną tego kraju.

Według danych amerykańskiego Departamentu Stanu na temat wolności religijnej z 2004 roku, oraz oficjalnych danych Irańskiego w Iranie żyje około 300 000 chrześcijan, z których większość to Ormianie[4].

 Osobny artykuł: Archidiecezja isfahańska.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Świadkowie Jehowy w krajach Azji, w sekcji Świadkowie Jehowy w Iranie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według Dziejów Apostolskich wśród ludzi którzy przyjęli chrzest w dniu Pięćdziesiątnicy byli Persowie, Partowie i Medowie. Część z nich powracając w rodzinne strony zaniosła nową wiarę na tereny dzisiejszego Iranu.

W czasach apostołów chrześcijaństwo zaczęło bujnie rozwijać się przede wszystkim w krajach wokół basenu Morza Śródziemnego. Rozwój chrześcijaństwa miał jednak miejsce nie tylko w imperium rzymskim ale również w innych krainach. Nie inaczej było w Persji, choć tradycja i kultura tych chrześcijan, różniła się od tych z terenów rzymskich. Chrześcijanie perscy oparli się na tradycji dawnych gmin żydowskichi języku aramejskim (którego najprawdopodobniej używał sam Jezus), który w różnych nowszych formach używany jest przez nich do dzisiaj. Z terenów obecnego Iranu rozpoczęła się praca misyjna Świętego Tomasza Apostoła w Indiach oraz misje w Chinach (Stela z Xi’an i Pagoda Narodzenia Pańskiego).

Wczesne społeczności chrześcijańskie żyjące wzdłuż granic Rzymsko-Perskich znajdowały się w samym centrum konfliktu pomiędzy tymi państwami. W 313 kiedy chrześcijaństwo zaczęło był tolerowane w imperium rzymskim, Sasanidzi zaczęli postrzegać chrześcijan jako potencjalnych sprzymierzeńców Rzymu. W 338, kiedy w czasie walk w Azji Mniejszej, chrześcijańscy mieszkańcy Nusaybin opowiedzieli się po stronie Rzymu, rozpoczęły się represje Sasanidów wobec nich . Szapur II w 341 roku rozpoczął prześladowania na terenie całego swojego imperium. Szacuje się że za jego rządów, trwających do 379 zamordowano około 16 000 chrześcijan. Represje przejawiały się także w dodatkowych podatkach jakie chrześcijanie zmuszani byli płacić. Mimo to chrześcijaństwo ciągle rozwijało się i zyskiwało sobie na terenach rządzonych przez Sasanidów nowych wyznawców.

Prześladowania ustały na początku V wieku, za rządów Jezdegerda I, który w 409 zawarł pokój ze wschodnim cesarstwem. Był przychylny chrześcijanom, pomagał in nawet w odbudowie, zniszczonych za rządów Szapura II, kościołów. Aby uwolnić się od możliwych wpływów Rzymu na chrześcijan perskich, zdecydowano się na utworzenie oddzielnej organizacji kościelnej. Od czasów biskupa Selucji i Ktezyfonu, Mar Papy (310-329) kościół perski miał swego katolikosa. W 410 Mar Izaak połączył diecezje perskie w jedna prowincję kościelną. W 422 Perscy biskupi ogłosili podległy im kościół niezależnym od zwierzchnictwa Rzymu i Konstantynopola. W 424 katolikosa Dadiszu ogłoszono patriarchą kościoła perskiego, zrywając tym samym jakiekolwiek zależności od kościoła zachodniego.

W 2 połowie V wieku wśród chrześcijan na wschodzie coraz większe wpływy zyskiwał nestorianizm. Jego rozwój popierali perscy Szachowie, upatrując w nim szansę na podporządkowanie sobie chrześcijaństwa w ich kraju i oddzielenie go od wpływów kościołów rzymskich. Przyjęli pod swoją opiekę nestorianów uciekających z Imperium w 462 roku. W 484 uczynili nestoriańskiego biskupa Nisibis, Bar Saumę, patriarchą. W 489 roku zgodzili się na przeniesienie na teren Persji zlikwidowanej przez cesarza Zenona nestoriańskiej szkoły teologicznej z Edessy. Tymczasem, na synodach w 484 i 486 roku, kościół perski przyjął chrystologię Teodora z Mopsuestii oraz nauki Nestoriusza. Nauki te zostały potwierdzone przez patriarchę Babaja w 497. Od tamtej pory kościół perski oficjalnie uważa się za nestoriański. Do dziś jego doktorami i świętymi pozostają Teodor z Mopsuestii wraz z Nestoriuszem i Diodorem z Tarsu. Kościół nestoriański miał wówczas duże grono wyznawców i był oficjalnie uznawany przez Szachów.

Niektórzy uważają nawet, iż w Persji przez krótki okres chrześcijaństwo było religią państwową. Chosrow I Anoszirwan pojął za żonę chrześcijankę, a jego syn Nushizad był chrześcijaninem. Kiedy król zachorował przebywając w Edessie, kraj obiegła plotka jakoby umarł. Nushizad uznał się za nowego władcę Persji. Szybko okazało się że wieści o śmierci Chosrowa I to tylko plotki ale Nushizad, prawdopodobnie podjudzany przez agentów rzymskich, żądał aby to go uznano władcą. Szach na wieść o knowaniach syna wysłał swe wojska pod dowództwem Rama Berzina, aby stłumić bunt. W czasie bitwy Nushizad został ciężko rany i zabrany przez służących do obozu. Tam wyspowiadał się przed chrześcijańskim biskupem, prawdopodobnie Mar Abą I, po czym zmarł. Rebelia szybko upadła.

W VII wieku Persja została podbita przez muzułmanów i stała się częścią islamskiego imperium kalifów. Początkowo sytuacja chrześcijan była dobra i kościół perski rozwijał się bez przeszkód. To właśnie w tym okresie doszło do jego największego rozkwitu a misjonarze zwani "Nosicielami Światła" chrystianizowali wiele ludów na Dalekim Wschodzie. W X wieku doszło jednak do pierwszych prześladowań chrześcijan perskich w państwie kalifów. Sytuacja zmieniła się po raz kolejny w XIII wieku, kiedy to powstało ogromne imperium mongolskie. Początkowo chrześcijanie byli tolerowani i zezwalano im na prace misyjną i wyznawanie swojej wiary. Jednak pod koniec XIII wieku Ilchanidzi, mongolscy władcy Persji, przyjęli islam. Liczba chrześcijan na terenach pod ich panowaniem, stopniowo zaczęła się zmniejszać. Chrześcijanie zaczęli zamykać się w swoich społecznościach, izolując się od reszty społeczeństwa, czemu sprzyjała odrębność językowa (posługiwali się na co dzień aramejskim lub ormiańskim a nie perskim czy arabskim).

Ogromnym ciosem dla chrześcijan na tych terenach było panowanie Timura (1360-1405), który, chcąc zjednać sobie fanatycznych muzułmanów, często dokonywał masakr innowierców. W czasie najazdów na Persję i późniejszych kampanii Timura zginęło wielu chrześcijan w całej Azji.

W 1445 część chrześcijan perskich, używających języka aramejskiego, weszła w unię z kościołem rzymskokatolickim. Ta grupa w 1553, wraz z konsekracją Jana Sulagi na chaldejskiego patriarchę Babilonu, stała się odrębnym kościołem – kościołem chaldejskim. Ci którzy nie uznali unii, funkcjonują do dziś pod nazwą Asyryjskiego Kościoła Wschodu. Wyznawcy obydwu kościołów nie są dziś zbyt liczni w Iranie. Wśród irańskich chrześcijan dominują Ormianie.

W XVIII i XIX wieku na terenie Persji rozpoczęły swą działalność misje protestanckie. Zakładały one nie tylko nawracanie na chrześcijaństwo ale także edukację, opiekę zdrowotną i wspomaganie innych chrześcijańskich wyznań. W przeciwieństwie do tradycyjnych, etnicznych kościołów, protestanckie kościoły składają się z członków różnych grup etnicznych, także Persów.

Obecna sytuacja[edytuj | edytuj kod]

Rosyjski kościół w Kazwinie.

Iran jest obecnie państwem wyznaniowym, w którym uprzywilejowaną pozycję ma szyizm. Z powodu problemów ekonomicznych, społecznych i dyskryminacji wielu chrześcijan decyduje się na emigrację, głównie do Stanów Zjednoczonych, Kanady i Europy Zachodniej. W 1975 chrześcijanie stanowili 1,5% społeczeństwa, w 2000 roku już tylko 0,4%.

Oficjalnie prawo irańskie uznaje chrześcijańskie mniejszości i przyznaje im pewne prawa: prawo do produkowania i spożywania pokarmów bez zachowywania zasad halal, stała reprezentacja w parlamencie czy oddzielne prawo cywilne. Jednak działania rządu są często nieprzychylne wobec chrześcijan: prowadzono wywłaszczenia, zamykano prowadzone przez chrześcijan firmy i sklepy oraz utrudniano im życie codzienne. Protestujących przeciwko takiej polityce skazywano na kary więzienia. Dochodziło nawet do morderstw niewygodnych dla władzy liderów tej społeczności, z których najgłośniejsza była śmierć Haika Mehra, biskupa Jama'at-e Rabbani w 1994 i zabójstwo Ghorbana Tourani, pastora kościoła ewangelickiego[5].

Według niepotwierdzonych danych Jama'at-e Rabbani i Kościół Anglikański do dziś prowadzą misje wśród muzułmanów i akceptują zakazaną przez prawo konwersję z Islamu. Według tych samych danych około 80% wyznawców Jama'at-e Rabbani to nawróceni na chrześcijaństwo muzułmanie. Generalnie jednak liczba wyznawców chrześcijaństwa spada z powodu wspomnianych wcześniej migracji.

Katolicka archidiecezja Kościoła rzymskokatolickiego w Iranie, obejmująca swoim zasięgiem cały kraj to Archidiecezja isfahańska. Początkowo jako diecezja powstała 12 października 1629; 1 lipca 1910 została podniesiona do rangi archidiecezji. Siedziba arcybiskupa znajduje się w Kościele Konsolaty w Teheranie. W skład archidiecezji isfahańskiej wchodzi 6 parafii. Główna świątynia to Katedra: Kościół Konsolaty w Teheranie.

Władze Iranu są zaniepokojeni, dynamicznym rozwojem chrześcijańskich Kościołów domowych w ostatnich latach. Istnieje gęsta sieć tajnych wspólnot chrześcijańskich. Kościoły domowe to zjawisko bardzo dynamiczne, ale trudne do dokładnego oszacowania. Tworzą je zazwyczaj konwertyci z islamu na chrześcijaństwo, którzy zachowują swoją wiarę w tajemnicy i nie uczęszczają do oficjalnie uznanych przez państwo Kościołów. Oficjalne świątynie są często śledzone przez służby bezpieczeństwa, które wyszukują konwertytów. Z konieczności neofici tworzą małe wspólnoty domowe. Bardzo często nie mają dostępu ani do duchownych, ani do literatury religijnej. Jedynym źródłem informacji o nowej wierze pozostaje dla nich telewizja satelitarna oraz internret. Zdaniem agencji Mohabata rozwój Kościołów domowych budzi niepokój wśród władz islamskich, które naciskają na policję, aby rozprawiła się z chrześcijaństwem[6].

Od 1949 datuje się obecność kilkudziesięciu Świadków Jehowy w tym kraju. Od 1980 działają nieoficjalnie, po ich zdelegalizowaniu przez ówczesny rząd. W latach 70 XX w. w stolicy działała wówczas mała grupa głosicieli z 13 narodowości, a ich liczba w 1977 wynosiła - 61 osób. W tym też roku przybyli do Iranu misjonarze Szkoły Gilead, otwarto Biuro Oddziału. W lipcu 1980 władze zmusiły wszystkich misjonarzy do opuszczenia kraju. Obecnie w Iranie działają nieoficjalnie miejscowi Świadkowie Jehowy. Działalność prowadzona jest potajemnie. Zebrania religijne odbywają się w mieszkaniach prywatnych z zachowaniem nadzwyczajnych środków ostrożności. Obecnie brakuje oficjalnych szczegółowych danych na temat ich liczebności, sprawozdanie z ich działalności dołączane jest do ogólnego z 30 krajów, gdzie działalność tego wyznania jest ograniczona prawnie lub zakazana.

Biblia w językach irańskich[edytuj | edytuj kod]

Ormiańscy i Asyryjscy chrześcijanie korzystają z Biblii w swoich własnych językach.

Pismo Święte zostało przetłumaczone na języki używane na terenie Persji bardzo wcześnie, już w czasach pierwszych chrześcijan. W czasach nam bliższych, pierwszym który dokonał przekładu Biblii na perski był Henry Martyn w XVIII wieku.

Fragmenty Biblii były też tłumaczone na azerski (Nowy Testament), mazanderański (część Ewangelii) i kurdyjski (Ewangelie).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Iranu przetrwało wiele starych i zabytkowych kościołów, pochodzących jeszcze z czasów wczesnego chrześcijaństwa. Kościół Świętej Marii w północnej części Iranu, jest uważany przez niektórych historyków za najstarszą po kościele betlejemskim świątynię chrześcijaństwa. O kościele tym wspomina między innymi Marco Polo.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]