Chrziby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chrziby
Chřiby - pohled od Hýsel.JPG
Chrziby od południa
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Karpaty Zachodnie
Podprowincja Zewnętrzne Karpaty Zachodnie
Makroregion Karpaty Środkowomorawskie
Mezoregion Chrziby
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Czechy:
kraj zliński
kraj południowoczeski

Chrziby (513.2*; cz. Chřiby, niem. Marsgebirge) – pasmo górskie w południowych Morawach. Należą do łańcucha Karpat Środkowomorawskich w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich.

Pasmo Chrzibów ma około 35 km długości, do 10 km szerokości i 335 km² powierzchni. Rozciąga się łagodnym łukiem z południowego zachodu, od okolic miasta Kyjov, na północny wschód, do okolic miasta Kromieryż. Od zachodu Chrziby graniczą z niższymi pasmami Pogórza Litenczyckiego i Lasu Żdanickiego, na południu przechodzą w Pogórze Kyjowskie. Obniżenie Górnomorawskie na północy i dolina Morawy na wschodzie dzielą Chrziby od równoległych pasm górskich należących do sąsiedniego łańcucha Bielaw. Najwyższe wzniesienie to Brdo (587 m n.p.m.) w centralnej części pasma. Chrziby dzieli się na dwie części: Pogórze Halenkowickie (Halenkovická vrchovina) i Pogórze Stupawskie (Stupavská vrchovina).

Chrziby są zbudowane z paleogeńskich piaskowców, iłowców i zlepieńców współtworzących flisz karpacki (magurski). Charakterystyczne dla Chrzibów są skałki na szczytach wzniesień. Chrziby w całości leżą w zlewni Morawy. Pokryte są przeważnie lasami liściastymi, głównie bukowymi i dębowo-grabowymi ze sztucznymi nasadzeniami świerka. Występują tu ropa naftowa i gaz ziemny.

Chrziby były zasiedlone już w paleolicie (20-40 tysięcy lat temu) i w epoce brązu (2,7-3 tys. lat temu). Znaleziono tu pozostałości z okresu Wielkich Moraw (u podnóża Chrzibów leży wieś Velehrad, którą ludowa tradycja identyfikuje z jednym z głównych ośrodków Wielkich Moraw, na co jednak brak dowodów). Chrziby leżały na szlaku handlowym znad Adriatyku nad Bałtyk, wobec czego już we wczesnym średniowieczu zaczęto tu budować umocnienia strzegące tego szlaku. Działało tu również kilka klasztorów.

Wraz z pozostałymi pasmami Karpat Środkowomorawskich Chrziby dzielą regiony etnograficzne Haná na północy i Slovácko na południu.

Nazwa "Chrziby" pochodzi albo od staroczeskiego słowa chřib – "pagórek", albo jeszcze od praindoeuropejskiego rdzenia grib- / hrib- – "skała, pagórek". Nazwa niemiecka pochodzi od tłumaczenia na staroniemiecki – Mar – zniekształconej nazwy gór Hřebec (cz. "ogier").

W Chrzibach znajdują się dwa obszary chronionego krajobrazu (Přírodní park Chřiby i Přírodní park Stříbrnické paseky), kilka rezerwatów oraz kilkanaście pomników przyrody.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Wrzosek Czechosłowacja, w: Antoni Wrzosek (red.) Geografia Powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR), PWN Warszawa 1965
  • Henryk Górski, Wanda Jędrzejewska (red.) Atlas geograficzny, wyd. XIV, PPWK Warszawa 1979 ISBN 83-7000-011-8
  • Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Czechosłowacja. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983
  • Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3