Ciała ketonowe

Wzory związków zaliczanych do ciał ketonowych: acetonu, acetooctanu i β-hydroksymaślanu

Ciała ketonowe – grupa organicznych związków chemicznych, zawierających w strukturze cząsteczek grupę ketonową i będących pośrednimi metabolitami przemian tłuszczów.

Należą do nich:

• aceton (powstaje w wyniku spontanicznej dekarboksylacji acetooctanu)
• kwas acetylooctowy
• kwas β-hydroksymasłowy

U człowieka głównym miejscem produkcji i wydzielania do krwi ciał ketonowych jest wątroba. Zwykle skład procentowy wynosi:

• 75-80% kwasu beta-hydroksymasłowego
• 20-25% kwasu acetylooctowego
• poniżej 2% acetonu

Jednak może on w pewnych warunkach ulegać zmianie.

Ketogeneza

Ciała ketonowe są alternatywnym produktem utleniania wolnych kwasów tłuszczowych w wątrobie, a proces ich powstawania określa się terminem ketogeneza.

Stężenie ciał ketonowych w surowicy u zdrowych osób pozostających na prawidłowej diecie nie przekracza 0,2 mmol/l.

Mózg, serce, mięśnie oraz nerki potrafią wykorzystywać je jako materiał energetyczny, ale w prawidłowych warunkach, głównym wykorzystywanym materiałem jest glukoza.

W pewnych warunkach metabolicznych dochodzi do zwiększenia produkcji ciał ketonowych. Najczęściej zachodzi to w cukrzycy przy znacznym niedoborze insuliny i może prowadzić do ketonemii i kwasicy ketonowej (nazywanej też ketozą), a w zaawansowanych przypadkach ketonowej śpiączki cukrzycowej.

Stwierdzono, że nadmierne stężenie ciał ketonowych we krwi jest spowodowane raczej zwiększoną ich produkcją niż zmniejszoną przemianą w tkankach pozawątrobowych.

Inne przypadki kiedy dochodzi do zwiększonego produkowania ciał ketonowych to:

• głodzenie
• dieta niskowęglowodanowa
• nadużywanie alkoholu
• w ciąży przy ograniczeniu spożycia węglowodanów
• w czasie znacznego wysiłku fizycznego u cukrzyków