Ciało globalne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ciała globalne – skończone rozszerzenia ciała liczb wymiernych (zwane ciałami liczb algebraicznych) oraz ciała \mathbb{F}_q(t) funkcji wymiernych jednej zmiennej nad ciałami q-elementowymi (zwane globalnymi cialami funkcyjnymi).

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

  • kwadratowe ciała liczbowe \mathbb{Q}(\sqrt{d}), gdzie d jest liczbą całkowitą nie będącą kwadratem żadnej liczby naturalnej różnej od 1, np. \mathbb{Q}(\sqrt{2}).
  • ciała funkcji algebraicznych nad ciałem skończonym takie jak \mathbb{F}_{25}(t)(\sqrt{1-t^2}).

Te dwie klasy ciał wyróżnia się, bo po pierwsze mają dużo nierównoważnych metryk zgodnych z działaniami (norm, waluacji), a po drugie szereg obiektów związanych z ciałami dla ciał globalnych można wyznaczyć badając (prostsze) obiekty związane z ich uzupełnieniami we wszystkich metrykach. Takie uzupełnienie jest ciałem lokalnym.

Na przykład, w ciele liczb wymiernych można wprowadzić dokładnie jedną metrykę archimedesową, którą jest wartość bezwzględna różnicy:

\varrho (x,y) = |x-y|,\, x,y\in \mathbb{Q}

Uzupełnieniem przestrzeni (\mathbb{Q}, \varrho) jest zbiór liczb rzeczywistych, który sam jest ciałem (z naturalnie wprowadzonymi działaniami),

Dla każdej liczby liczby pierwszej p można natomiast wprowadzić, tzw. metrykę p-adyczną

\varrho_p (x,y) = |x-y|_p,\, x,y\in \mathbb{Q}

gdzie

|0|_p=0
|r|_p=p^{-w_p(r)}

oraz w_p(r) jest wykładnikiem przy podstawie p w rozkładzie liczby wymiernej r na czynniki pierwsze:

r=\sgn(r)\cdot 2^{w_2(r)}\cdot 3^{w_3(r)}\cdot 5^{w_5(r)}\cdot 7^{w_7(r)}\cdot \dots

Uzupełnieniem przestrzeni (\mathbb{Q}, \varrho_p) jest ciało liczb p-adycznych.

Grupa multyplikatywna, Brauera, Witta itd. ciała liczb wymiernych jest (izomorficzna z) podgrupą produktu grup multyplikatywnych, Brauera, Witta itd. jego uzupełnień. Grupy Brauera czy Witta ciał lokalnych można wyznaczyć stosunkowo łatwo.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alfred Czogała: Równoważność Hilberta ciał globalnych. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2001. ISBN 83-226-1081-5.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]