Ciborowate

Ciborowate
Morfologia sitowia
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Klad	jednoliścienne
Rząd	wiechlinowce
Rodzina	ciborowate
Nazwa systematyczna
Cyperaceae Juss. Gen. Pl.: 26. 04.08.1789
Zdjęcia i grafiki w Commons

Kwiatostan Cyperus polystachyos

Ciborowate, turzycowate (Cyperaceae Juss.) – rodzina roślin w rzędzie wiechlinowców. Obejmuje około 5500 gatunków zgrupowanych w 109 rodzajów. Rodzina jest kosmopolityczna – jej przedstawiciele spotykani są na całym świecie, szczególnie często w strefie klimatu umiarkowanego. Wyróżniają się znaczną redukcją kwiatów.

Charakterystyka

Pokrój

Należą tu rośliny jednoroczne i byliny, rzadko drewniejące lub pnące.

Liście

Charakterystyczne, trawiaste, otaczające łodygę zamkniętą pochwą. Liście nasycone są krzemionką. U ponikła i oczeretu zamierające w trakcie ontogenezy.

Kwiaty

Obupłciowe (sitowie, ponikło, wełnianka) lub rozdzielnopłciowe (turzyca), wiatropylne, zebrane w kłosokształtne kwiatostany. Pręciki są zwykle trzy, słupek jeden zbudowany z trzech owocolistków, ale o jednym zalążku.

Owoc

Orzeszek.

Systematyka

Około 35% rodzajów w rodzinie jest monotypowych, do 26% należy od 2 do 5 gatunków, jest tu też 7 rodzajów liczących ponad 200 gatunków w tym cibora (Cyperus) z 686 gatunkami i turzyca (Carex) z 1757 gatunkami.

Pozycja rodziny wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd wiechlinowce (Poales), rodzina ciborowate (Cyperaceae). Rodzina stanowi grupę siostrzaną dla rodziny sitowatych Juncaceae, wraz z którymi tworzy grupę siostrzaną rodziny turniowatych Thurniaceae.

Podział rodziny

Podrodzina: Mapanioideae

• plemię Chrysitricheae
  • Chrysitrix L.
  • Chorizandra R.Br.
  • Hellmuthia Steud.
  • Lepironia Rich.
• plemię Hypolytreae
  • Capitularina Kern
  • Diplasia Rich.
  • Exocarya Benth.
  • Hypolytrum Rich.
  • Mapania Aubl.
  • Mapaniopsis C.B.Clarke
  • Paramapania Uittien
  • Principina Uittien
  • Scirpodendron Zipp. ex Kurz

Podrodzina Cyperoideae

• plemię Abildgaardieae
  • Actinoschoenus Benth.  
  • Arthrostylis R.Br.
  • Bulbostylis Kunth
  • Crosslandia W.Fitzg.
  • Fimbristylis Vahl
  • Nemum Desv.
  • Trachystylis S.T.Blake
• plemię Bisboeckelereae
  • Becquerelia Brongn.
  • Bisboeckelera Kuntze
  • Calyptrocarya Nees
  • Diplacrum R.Br.
• plemię Cariceae
  • Carex L. – turzyca
  • Cymophyllus Mack. ex Britton & A.Br.
  • Kobresia Willd.
  • Schoenoxiphium Nees
  • Uncinia Pers.
• plemię Cryptangieae
  • Didymiandrum Gilly
  • Exochogyne C.B.Clarke
  • Lagenocarpus Nees
• plemię Cypereae
  • Alinula J.Raynal
  • Androtrichum (Brongn.) Brongn.
  • Ascolepis Nees ex Steud.
  • Courtoisina Sojak
  • Cyperus L. – cibora
  • Desmoschoenus Hook.f.
  • Ficinia Schrad.
  • Hellmuthia Steud.
  • Isolepis R.Br. – sitniczka
  • Kyllinga Rottb.
  • Kyllingiella R.W.Haines & Lye
  • Lipocarpha R.Br.
  • Pycreus P.Beauv.
  • Queenslandiella Domin
  • Remirea Aubl.
  • Scirpoides Seg. – hołoszeń
  • Sphaerocyperus Lye
  • Volkiella Merxm. & Czech
• plemię Dulichieae
  • Blysmus Panz. ex Schult. – ostrzew
  • Dulichium Pers.
• plemię Eleocharideae
  • Chillania Roiv.
  • Eleocharis R.Br. – ponikło
• plemię Fuireneae (grupa polifiletyczna)
  • Actinoscirpus (Ohwi) R.W.Haines & Lye
  • Bolboschoenus (Asch.) Palla – sitowiec
  • Fuirena Rottb.
  • Schoenoplectus (Rchb.) Palla – oczeret
• plemię Rhynchosporeae
  • Pleurostachys Brongn.
  • Rhynchospora Vahl – przygiełka
• plemię Scirpeae
  • Amphiscirpus Oteng-Yeb.
  • Eriophorum L. – wełnianka
  • Oreobolopsis Koyama & Guagl.
  • Phylloscirpus C.B.Clarke
  • Scirpus L. – sitowie
  • Trichophorum Pers. – wełnianeczka
• plemię Schoeneae
  • Carpha Banks & Sol. ex R.Br.
  • Caustis R.Br.
  • Cladium P.Browne – kłoć
  • Costularia C.B.Clarke
  • Cyathochaeta Nees
  • Epischoenus C.B.Clarke
  • Evandra R.Br.
  • Gahnia J.R.Forst. & G.Forst.
  • Gymnoschoenus Nees
  • Lepidosperma Labill.
  • Machaerina Vahl
  • Mesomelaena Nees
  • Morelotia Gaudich.
  • Neesenbeckia Levyns
  • Oreobolus R.Br.
  • Pseudoschoenus (C.B.Clarke) Oteng-Yeb.
  • Rhynchocladium T.Koyama
  • Schoenus L. – marzyca
  • Tetraria P.Beauv.
  • Trianoptiles Fenzl ex Endl.
  • Trichoschoenus J.Raynal
  • Tricostularia Nees ex Lehm.
• plemię Sclerieae
  • Scleria Bergius
• plemię Trilepideae
  • Coleochloa Gilly
  • Microdracoides Hua
  • Trilepis Nees Tylocarya Nelmes

Rodzaje z podrodziny Cyperoideae o niejasnej pozycji systematycznej:

Afrotrilepis (Gilly) J.Raynal, Cephalocarpus Nees, Egleria G.Eiten, Everardia Ridl., Koyamaea W.W.Thomas & Davidse, Nelmesia Van der Veken, Oxycaryum Nees, Ptilanthelium Steud., Reedia F.Muell., Sumatroscirpus Oteng-Yeb., Websteria S.H.Wright.

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Juncanae Takht., rząd ciborowce (Cyperales Hutch.), rodzina ciborowate (Cyperaceae Juss.)

Rodzaje reprezentowane we Florze Polski

cibora (Cyperus) hołoszeń (Scirpoides) kłoć (Cladium) marzyca (Schoenus) oczeret (Schoenoplectus) ostrzew (Blysmus) ponikło (Eleocharis) przygiełka (Rhynchospora)

sitniczka (Isolepis) (w tym sitnik Eleogiton) sitowie (Scirpus) sitowiec (Bolboschoenus) turzyca (Carex) wełnianeczka (Trichophorum) wełnianka (Eriophorum)