Ciemiernik
| Ciemiernik | |
|---|---|
 Ciemiernik biały
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Rząd | jaskrowce |
| Rodzina | jaskrowate |
| Rodzaj | ciemiernik |
| Nazwa systematyczna | |
| Helleborus L. Sp. Pl. 557. 1753 |
|
| Synonimy | |
|
Helleboraster Moench |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Ciemiernik (Helleborus L.) – rodzaj roślin należących do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Liczy około 20 gatunków. Występuje szeroko w Europie (poza Europą północną): od Wysp Brytyjskich, poprzez Francję i Półwysep Iberyjski, Włochy, Karpaty i Alpy aż po Bałkany oraz w Azji: Azja Mniejsza, Kaukaz, Izrael. Występuje też na Dalekim Wschodzie poprzez oderwany systematycznie osobliwy gatunek H. thibetanus. Gatunkiem typowym jest Helleborus niger L.[2].
Spis treści |
[edytuj] Morfologia i biologia
- Morfologia
- Rośliny dorastające do 70 cm wysokości. Liście grube, skórzaste, odziomkowe liście długoogonkowe. Kwiaty najczęściej o pięciu trwałych, dużych i barwnych działkach okwiatu, uważanych czasami za działki kielicha, 8-12 miodnikach, będących przekształconymi płatkami korony i licznymi pręcikami, 2-15 słupków (najczęściej 5, natomiast u H. foetidus i H. dumentorum – 3). Owoce: wielonasienne mieszki, u niektórych gatunków nasiona zawierają elajosom.
- Biologia
- Byliny, geofity kłączowe. Wszystkie gatunki są trujące[3]. Zawierają toksyczne, w smaku piekące alkaloidy – helleborynę i helleborydynę (stosowane też w medycynie).
[edytuj] Systematyka
- Pozycja wg APweb (2001...) – aktualizowany system APG II
Rodzaj z podrodziny Ranunculoideae Arnott, rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) z rzędu jaskrowców (Ranunculales), należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].
- Pozycja w systemie Reveala (1993_1999)
Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal), rząd jaskrowce (Ranunculales Dumort.), podrząd Ranunculineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jaskrowate (Ranunculaceae Juss.), podrodzina Helleboroideae (DC.) Beilschm., plemię Helleboreae DC., rodzaj ciemiernik (Helleborus L.)[4].
- Gatunki flory Polski[5]
- ciemiernik czerwonawy, c. purpurowy (Helleborus purpurascens Waldst. & Kit.)
- ciemiernik zielony (Helleborus viridis L.)
- ciemiernik abchaski (Helleborus abchasicus)
- ciemiernik biały (Helleborus niger L.)
- ciemiernik błękitnawy (Helleborus lividus)
- ciemiernik bośniacki (Helleborus bosniacus)
- ciemiernik cuchnący (Helleborus foetidus)
- ciemiernik gajowy (Helleborus dumetorum Waldst. & Kit.)
- ciemiernik istryjski (Helleborus istriacus)
- ciemiernik kaukaski (Helleborus caucasicus)
- ciemiernik korsykański (Helleborus corsicus)
- ciemiernik ogrodowy (Helleborus hybridus hort.)
- ciemiernik okrągłolistny (Helleborus cyclophyllus Boiss.)
- ciemiernik rdzawoczerwony (Helleborus atrorubens)
- ciemiernik serbski (Helleborus serbicus)
- ciemiernik tybetański (Helleborus thibetanus)
- ciemiernik wielodzielny (Helleborus multifidus)
- ciemiernik wonny (Helleborus odorus)
- ciemiernik wschodni (Helleborus orientalis)
[edytuj] Zastosowanie
- Rośliny ozdobne: wiele gatunków jest uprawianych na rabatach jako rośliny ozdobne. Uprawiane są głównie ze względu na ładne kwiaty oraz fakt, że kwitną bardzo wczesną wiosną, a niektóre gatunki nawet w zimie[7]. Ich kwiaty są dość trwałe, mogą więc być używane na kwiat cięty[3].
- Rośliny lecznicze: w Polsce (niegdyś w Bieszczadach) i na Słowacji ciemiernik purpurowy (H. purpurascens) stosowany był w medycynie ludowej w dolegliwościach sercowych. Ciemiernik kaukaski (sprzedawany pod rosyjską nazwą "moroznik") jest wykorzystywany jako lek oczyszczający organizm i wspomagający przy odchudzaniu. Ze względu na silne własności trujące stosowanie ciemiernika lub jego preparatów dopuszczalne jest tylko pod kontrolą lekarza.
[edytuj] Uprawa
Ciemierniki najlepiej rosną na częściowo zacienionych stanowiskach, na przepuszczalnej, próchnicznej i stale wilgotnej ziemi[7]. Rozmnaża się je przez nasiona wysiewane zaraz po ich zbiorze, gdyż szybko tracą one zdolność kiełkowania[3]. Można też rozmnażać je przez podział silnie rozrośniętych kęp, najlepiej robić to również zaraz po przekwitnieniu[3]. Po przekwitnieniu wskazane jest usuwanie kwiatostanów oraz ściółkowanie gleby kompostem. Rośliny bywają atakowane przez mszyce, zwalcza się je preparatami chemicznymi.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-04].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Ciemierniki. [dostęp 2010-02-01].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Helleborus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-04].
- ↑ 5,0 5,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
- ↑ 7,0 7,1 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
