Cierlicko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cierlicko
Kościół Św. Wawrzyńca w Kościelcu
Kościół Św. Wawrzyńca w Kościelcu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Moravian-Silesian Region.svg morawsko-śląski
Powiat Karwina
Historyczna ziemia Śląsk
Starosta Martin Polášek
Powierzchnia 24,65 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności

4275[1]
Kod pocztowy 735 42
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba obrębów ewidencyjnych 9
Liczba części gminy 3
Liczba gmin katastralnych 3
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Mapa lokalizacyjna kraju morawsko-śląskiego
Cierlicko
Cierlicko
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Cierlicko
Cierlicko
Ziemia 49°45′N 18°30′E/49,748333 18,500278Na mapach: 49°45′N 18°30′E/49,748333 18,500278
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Cierlicko (cz. Těrlicko i, niem. Tierlitzko[2]) – wieś gminna i gmina w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Karwina w Czechach, w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego. Według danych z dnia 1 stycznia 2012 liczyła 4275 mieszkańców[1], powierzchnia wynosi 24,65 km².

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Obszar gminy wynosi 24,65 km² i składa się z 9 obrębów ewidencyjnych objętych przez 3 gminy katastralne[3]:

  • Cierlicko Dolne (cz. Dolní Těrlicko, niem. Nieder-Tierlitzko) – położona w północnej części gminy, ma powierzchnię 502,42 ha[4] (20,5% obszaru gminy). W 2001 mieszkało tu 407 z 4126 osób zemieszkujących całą gminę (9,9%)[5]. Z Cierlickiem Górnym połączona w jedną gminę w 1964.
  • Cierlicko Górne (cz. Horní Těrlicko, niem. Ober-Tierlitzko) – położona w środkowej części części gminy, ma powierzchnię 1181,51 ha[6] (47,9% obszaru gminy). W 2001 mieszkało tu 2890 osób (70%)[5]. Z Cierlickiem Dolnym połączona w jedną gminę w 1964. Większość zamieszkuje na zachód od Zalewu Cierlickiego, zaś na wschodnim brzegu znajduje się mniej ludny Kościelec (cz. Kostelec), dawniej samodzielna wieś.
  • Grodziszcz (cz. Hradiště, niem. Grodischcz), gm. katastralna Hradiště pod Babí horou (Grodziszcz pod Babią Górą) – położona w południowej części gminy, ma powierzchnię 781,08 ha[7] (31,7% obszaru gminy). W 2001 mieszkało tu 829 osób (20,1%)[5]. Do 1975 roku samodzielna gmina.

Obręby ewidencyjne to: Broguvka, Dolní Těrlicko, Horní Těrlicko, Hradiště, Kamenka, Kostelec, Pacalůvka II, Rozsudek i Vrazidlo.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest nad rzeką Stonawką, który wpływa do gminy z południa w kierunku północnym i przepływa najpierw przez Grodziszcz, następnie jej wody spiętrzone są przez zaporę w Zalewie Cierlickim, który rozdziela na dwie części zarówno Cierlicko Górne jak i Dolne. Na północnym-zachodzie gmina sąsiaduje z Hawierzowem (Błędowicami i Żywocicami), na północy z Olbrachcicami, na wschodzie z Czeskim Cieszynem (ze Stanisłowicami i Koniakowem), na południu z nalężącymi do powiatu Frydek-Mistek Trzanowicami, Domasłowicami Dolnymi, Szobiszowicami i Żermanicami.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 2001 do narodowości polskiej przyznało się 12,9% mieszkańców, następne mniejszości stanowili Słowacy (2,1%), Ślązacy (1%) i Morawianie (0,9%). Osoby wierzące stanowiły 56,5%, z czego 61,7% katolicy[8].

Na obszarze gminy działają koła Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego (PZKO), polskie przedszkole i szkoła.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Na przestrzeni lat różnie zapisywano nazwę wsi. W dokumentach pojawia się jako Cierlitzko (1229), Czerliczcho (1250), Sierliczko (1268), Czerlitzko (1447), Čerličko (1473), Tierlitzko (1523), Czerlisko (1652), Czerlitzko (1679) i Tierliczko (1736). Później, do 1918 roku, w pismach urzędowych stosowano formę Tierlitzko. Prawnik Ludwik Klucki stosował konsekwentnie formę Cierlicko, zyskując tym sympatię u miejscowych chłopów, nie znających języka niemieckiego[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Cierlicko to jedna z najstarszych miejscowości na Śląsku Cieszyńskim. Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w 1229 roku, w bulli papieża Grzegorza IX dla benedyktynów tynieckich, zatwierdzającej ich posiadłości w okolicy Orłowej, w tym właśnie Cierlicko jako Cierli(t)zko[10][11]. W 1268 powstał klasztor Benedyktynów w Orłowej, który odtąd miał prawo do pobierania dziesięcin w Cierlicku[12]. Benedyktyni orłowscy opiekowali się również kaplicą na Kościelcu.

Wieś politycznie znajdowała się początkowo w granicach piastowskiego (polskiego) księstwa opolsko-raciborskiego. W 1290 w wyniku trwającego od śmierci księcia Władysława opolskiego w 1281/1282 rozdrobnienia feudalnego tegoż księstwa powstało nowe księstwo cieszyńskie, w granicach którego znalazło się również Cierlicko. Od 1327 księstwo cieszyńskie stanowiło lenno Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii). W połowie XV wieku benedyktyni orłowscy nie mieli już żadnych praw do pobierania czynszów z Cierlicka, który był już wsią szlachecką[13]. Przez następne stulecia wieś miała wielu właścicieli, ale od 1731 roku stała się własnością wpływowego rodu Larisch-Mönnich. Rodzina ta uruchomiła pierwszą kopalnię węgla kamiennego w Karwinie w 1798, a wielu mieszkańców Cierlicka właśnie tam zaczęło pracować (niektórzy byli do tego wręcz zmuszeni).

Według austriackiego spisu ludności z 1910 Cierlicko Dolne miało 617 mieszkańców, z czego 611 (99%) było polsko-, a 6 (1%) niemieckojęzycznymi, 278 (45.1%) było katolikami a 339 (54,9%) ewangelikami, Cierlicko Górne miało 1390 mieszkańców, z czego 1387 było zameldowanych na stałe, 1368 (98,6%) było polsko-, 10 (0,7%) niemiecko- a 9 (0,6%) czeskojęzycznymi, 925 (66,5%) było katolikami a 464 (33,4%) ewangelikami, zaś w Grodziszczu mieszkało 785 osób, z czego 756 było zameldowanych na stałe, 735 (97,2%) było polsko-, 13 (1,7%) niemiecko-, a 8 (1,1%) czeskojęzycznymi, 370 (47,1%) było katolikami, 398 (50,7%) ewangelikami, 8 (1%) wyznawcami judaizmu, a 9 osób innej religii lub wyznania. Były to 3 niezależne gminy, a łącznie miały 2792 mieszkańców. Wśród nich 98,3% stanowiły osoby polsko-, 1,1% niemiecko-, a 0,6% czeskojęzyczne, 56,3% katolicy, 43% ewangelicy[2]

Po podziale Śląska Cieszyńskiego w 1920 r. te trzy gminy znalazły się w granicach Czechosłowacji i powiatu Czeski Cieszyn. Od roku 1926 miejscowości nie mogły być już dłużej własnościami rodów pokroju Larischów, zaczęła się więc nowa era w historii Cierlicka.

W październiku 1938 r. Cierlicko Górne, Cierlicko Dolne i Grodziszcz zostały wraz z resztą tzw. Zaolzia zaanektowane przez Polskę, a podczas II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy. Po wojnie zgodnie z wolą Józefa Stalina zostały przyłączone do Czechosłowacji[potrzebne źródło]. W 1960 r. powiat czeskocieszyński przestał istnieć, a obszar gminy wszedł w skład powiatu Karwina.

W roku 1963 r. oddano do użytku Zaporę Cierlicką (wówczas największą tamę sypaną w Europie Środkowej), a woda zalała 141 budynków, w tym wiele użyteczności publicznej wraz z kościołem.

W 1964 r. połączono Cierlicko Dolne i Górne w jedną gminę, zaś Grodziszcz dołączono do nich w 1975 r. Dzięki Zalewowi Cierlickiemu gmina przeobraziła się w popularny ośrodek sportów wodnych i lokalny ośrodek rekreacji.

Szkoły i kościoły[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą szkołą na terenie gminy była założona przez benedyktynów w XIII wieku. W 1705 postawiono pierwszy drewniany kościół, a w 1794 nową szkołę. Szkoła ewangelicka powstała w 1852, a lekcje były wykładane w językach niemieckim i polskim. Szkołę czeską uruchomiono w 1920.

W Cierlicku znajdował się drewniany kościół, zastąpiony ceglanym wybudowanym w latach 1769-1772 w stylu barokowym. Świątynia ta została zniszczona w trakcie budowy tamy. W Kościelcu znajduje się kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca, całkowicie przebudowany w 1908.

Żwirkowisko[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Żwirkowisko.

11 września 1932 w Cierlicku rozbił się samolot polskich pilotów Stanisława Wigury i Franciszka Żwirki, 2 tygodnie wcześniej biorących udział w prestiżowych zawodach lotniczych Le Challenge International Avions de Tourisme. W miejscu ich rozbicia w 1935 wybudowano mauzoleum i postawiono krzyż, w 1940 zniszczone przez nazistów. W 1950 postawiono nowe mauzoleum nazwane Żwirkowiskiem. Obecnie zarządzane jest przez Miejscowe Koło PZKO Kościelec (cz. Kostelec).

Osoby urodzone w Cierlicku[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Počty obyvatel v obcích k 1. 1. 2012 (cz.). www.mvcr.cz. [dostęp 2012-02-16].
  2. 2,0 2,1 Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  3. Územně identifikační registr ČR: Obce (cz.). [dostęp 2010-10-07].
  4. Informace o katastrálním území Dolní Těrlicko (cz.). [dostęp 2010-10-03].
  5. 5,0 5,1 5,2 Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869 - 2005 - 1. díl (cz.). 20 sierpnia 2008. [dostęp 2010-10-03]. s. 718-719.
  6. Informace o katastrálním území Horní Těrlicko (cz.). [dostęp 2010-10-07].
  7. Informace o katastrálním území Hradiště pod Babí horou (cz.). [dostęp 2010-10-03].
  8. Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 (cz.). [dostęp 2010-09-16].
  9. E. Buława, Ludwik Klucki, "Kalendarz Cieszyński 2001", Cieszyn 2000, s. 238.
  10. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 286, 294. ISBN 978-83-926929-3-5.
  11. Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego (online). (Wyd.) Wojciech Kętrzyński, Stanisław Smolka. Lwów: 1875, s. XIa, XIb.
  12. I. Panic, 2010, s. 430
  13. I. Panic, 2010, s. 432

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hosák, Rudolf Šrámek: Místní jména na Moravě a ve Slezsku I, A-L. Praha: Academia, 1970.
  • Irena Cicha: Stonawka od źródła do ujścia. Český Těšín: Regio, 2004. ISBN 80-239-3850-9.
  • Martyna Radłowska-Obrusnik. Ani mogiła, ani pojednanie. „Głos Ludu”, s. 3, 28 Września 2007. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]