Cios (geologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Cios - zbiór seryjnych spękań i szczelin w skałach uporządkowanych geometrycznie w odstępach większych niż kilka centymetrów, występujących w zespołach i systemach. Przez to pojęcie można też rozumieć zdolność skały do pękania według określonego wzoru.

Cios może powstawać wskutek wietrzenia, ruchów tektonicznych lub w skałach magmowych na skutek krzepnięcia magmy.

Rodzaje (ze względu na genezę):

  • cios denudacyjno-odprężeniowy - spękania odprężeniowe powstałe na skutek częściowego lub całkowitego usunięcia nadkładu przez denudację.
  • cios diagenetyczny - spękania odprężeniowe złożone ze spękań diagenetycznych, czyli utworzonych w skałach osadowych wskutek zmniejszania się objętości osadu w czasie procesu diagenezy.
  • cios ekstensyjny - spękania odprężeniowe złożone ze spękań ekstensyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń rozciągających.
  • cios kompresyjny - spękania złożone ze spękań kompresyjnych, czyli utworzonych pod wpływem naprężeń ściskających.
  • cios magmowy - spękania powstające zwykle w głęboko zlegających skałach o składzie granitoidowym, obejmuje trzy zespoły spękań - dwa w przybliżeniu pionowe, jeden w przybliżeniu poziomy - tworzące system w przybliżeniu prostopadłościenny, często nazywany ciosem granitowym. Spękania te często są zajęte przez żyły mineralne.
  • cios termiczny - spękania powstające w skale magmowej w końcowym etapie jej krzepnięcia lub tuż po zakrzepnięciu. Zachodzi w wyniku naprężeń rozciągających, powstających na skutek kurczenia się stygnącej masy skalnej. Najczęściej występuje w skałach wulkanicznych i subwulkanicznych.

Rodzaje (ze względu na geometrię):

  • cios diagonalny - w przybliżeniu skośny do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
  • cios katetalny - prostopadły do ławic, niezależnie od ich ułożenia.
  • cios komplementarny - utworzony z dwu sprzężonych zespołów, powstałych jednocześnie.
  • cios ławicowy - równoległy do uławicenia.
  • cios ortogonalny - zespół spękań prostopadły w stosunku do innego zespołu.
  • cios ostrokątny (romboidalny) - złożony z dwu zespołów wzajemnie nieprostopadłych.
  • cios podłużny - w przybliżeniu równoległy do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
  • cios pokładowy - ułożony mniej więcej równolegle do powierzchni terenu.
  • cios poprzeczny - w przybliżeniu prostopadły do generalnego kierunku strukturalnego na danym obszarze.
  • cios słupowy - cios termiczny polegający na podziale skały na przylegające do siebie słupy o wielobocznym przekroju.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Jaroszewski, L. Marks, A. Radomski, 1985: Słownik geologii dynamicznej. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.