Cis (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cis
Cis pospolity
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd cyprysowce
Rodzina cisowate
Nazwa systematyczna
Taxus L.
Sp. Pl. 1040. 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
Taxus baccata L.[2][3]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Cis (Taxus) – rodzaj roślin z rodziny cisowatych (Taxaceae), których przedstawiciele występują w Europie, Azji północnej, wschodniej i południowo-wschodniej, północno-zachodniej Afryce oraz Ameryce Północnej (na południu sięgając po Salwador)[4]. W Polsce rośnie w naturze tylko jeden gatunek – cis pospolity (Taxus baccata). W sumie w obrębie rodzaju wyróżnia się 7[5]–9[6] mało zróżnicowanych gatunków, na tyle do siebie podobnych, że przez niektórych systematyków opisywane są jako podgatunki w ramach jednego gatunku – cisa pospolitego[7]. Są to krzewy i drzewa zazwyczaj dwupienne[5] i pozbawione żywicy [7]. Wszystkie gatunki z rodzaju są trujące z powodu zawartości w roślinach (z wyjątkiem osnówek) alkaloidu taksyny. Zawierają także diterpen o nazwie paklitaksel, zwany też taksolem, będący lekiem przeciwnowotworowym. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, także ich mieszańce, wyróżnia się setki odmian uprawnych[4]. Drewno jest ciężkie, twarde, o kolorze czerwonobrunatnym i z tych względów poszukiwane jako surowiec snycerski i meblarski[8].

Cis japoński
Cis japoński

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Zimozielone krzewy i drzewa o korze czerwono zabarwionej i odpadającej płatami[7].
Liście
Ułożone pozornie dwurzędowo – w jednej płaszczyźnie (ich nasady ułożone są na pędzie skrętolegle). Równowąskie, osadzone są na krótkich ogonkach. Płaskie, ale często wygięte. Od spodu z dwoma paskami aparatów szparkowych w kolorze żółto-zielonym lub szaro-zielonym[5][7].
Organy generatywne
Strobile męskie są drobne, kuliste, żółtawe i pojawiają się pojedynczo w kątach liści na dolnej stronie pędów. Dojrzałe rozchylają łuski ukazując od 4 do 16 mikrosporofili zawierające po 6–8 worków pyłkowych ułożonych w kręgi. Strobil żeński okryty łuskami zawiera tylko jeden zalążek. Po zapyleniu rozwija się pojedyncze nasiono otoczone z boków kubkowatą i mięsistą osnówką[5][7][4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jeden z rodzajów rodziny cisowatych (Taxaceae). Wykaz gatunków[6]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o cisie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website. 2001–.
  2. 2,0 2,1 2,2 Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-22].
  4. 4,0 4,1 4,2 Taxus (ang.). W: The Gymnosperm database [on-line]. [dostęp 2011-11-18].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 John Silba: Encyclopaedia Coniferae. Harold N. Moldenkeand, Alma L. Moldenke, 1986, s. 205, seria: Phytologia Memoroirs VIII.
  6. 6,0 6,1 Taxus (ang.). W: The Plant List [on-line]. The Kew Gardens. [dostęp 2011-11-18].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  8. Czesław Jura & Halina Krzanowska, 1998: Encyklopedia biologiczna. Hasło "Cis" (Bogdan Zemanek ). Wydawnictwo OPRES, Kraków.