Cisplatyna (ATC: L 01 XA 01, nazwa systematyczna: cis-diaminadichloroplatyna(II)) – nieorganiczny związek chemiczny platyny, o działaniu cytostatycznym. Stosowany jest jako lek w chemioterapii kilku rodzajów raka.
[edytuj] Mechanizm działania
Jest to chemioterpeutyk fazowo-niespecyficzny, swoisty dla cyklu komórkowego. Jego działanie polega na utworzeniu krzyżowych wiązań między sąsiadującymi nićmi DNA oraz w obrębie tej samej nici. Tworzenie tych poprzecznych wiązań uniemożliwia replikację DNA i podział komórki. Wywiera też wpływ na funkcje metaboliczne, uruchamiając proces apoptozy komórki.
Dla prawidłowego funkcjonowania leków z tej grupy, konieczna jest obecność dwóch ligandów aktywnych chemicznie, będących względem siebie w położeniu cis (w cisplatynie są to atomy chloru), oraz dwóch ligandów niereaktywnych, obojętnych elektrycznie (na ogół funkcję tę pełnią grupy aminowe). Reaktywne atomy chloru są wymieniane w procesie substytucji nukleofilowej na atomy azotu zasad guanylowych w łańcuchu DNA.
[edytuj] Zastosowanie
Istnieją doniesienia o skuteczności cisplatyny w trakcie leczenia u chorych na raka sutka z istniejącą mutacją BRCA1[5][6].
[edytuj] Działania niepożądane
- nudności i wymioty (najsilniejsze ze wszystkich cytostatyków, utrzymujące się w niektórych przypadkach do dwóch tygodni po odstawieniu leku)[7],
- upośledzenie pracy nerek,
- neuropatie[8], drętwienie kończyn,
- uszkodzenie słuchu (szum w uszach, rzadko głuchota),
- objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze),
- możliwość indukowania wtórnych nowotworów (nieudowodnione u ludzi)[9],
- supresja szpiku (zwykle łagodna),
- łysienie (rzadko),
- obniża dość mocno morfologię krwi (krwinki białe WBC, krwinki czerwone RBC i płytki krwi PLT).
[edytuj] Dawkowanie
Cisplatynę podaje się dożylnie we wlewie kroplowym lub niekiedy miejscowo (np. dopęcherzowo).
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
|
ATC (L01) – Cytostatyki |
|
| L 01 A – Leki alkilujące |
|
L 01 AA – Analogi iperytu azotowego
|
|
|
|
L 01 AB – Estry kwasu sulfonowego
|
|
|
|
L 01 AC – Iminy etylenowe
|
|
|
|
L 01 AD – Pochodne nitrozomocznika
|
|
|
|
L 01 AG – Epitlenki
|
|
|
|
L 01 AX – Inne
|
|
|
|
| L 01 B – Antymetabolity |
|
L 01 BA – Analogi kwasu foliowego
|
|
|
|
L 01 BB – Analogi puryn
|
|
|
|
L 01 BC – Analogi pirymidyn
|
|
|
|
L 01 C – Alkaloidy roślinne i inne
związki pochodzenia naturalnego |
|
L 01 CA – Alkaloidy Vinca i ich analogi
|
|
|
|
L 01 CB – Pochodne podofilotoksyny
|
|
|
|
L 01 CC – Pochodne kolchicyny
|
|
|
|
L 01 CD – Taksoidy
|
|
|
|
L 01 CX – Inne
|
|
|
|
L 01 D – Antybiotyki cytotoksyczne i
związki pochodne |
|
L 01 DA – Aktynomycyny
|
|
|
|
L 01 DB – Antracykliny i
związki pochodne
|
|
|
|
L 01 DC – Inne
|
|
|
|
L 01 X – Pozostałe
leki przeciwnowotworowe |
|
L 01 XA – Związki platyny
|
|
|
|
L 01 XB – Metylohydrazyny
|
|
|
|
L 01 XC – Przeciwciała monoklonalne
|
|
|
|
L 01 XD – Środki stosowane w
terapii fotodynamicznej
|
|
|
|
L 01 XE – Inhibitory kinazy białkowej
|
|
|
|
L 01 XX – Inne
|
|
|
|
| Leki cytostatyczne |
|
