Clifford Geertz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Clifford James Geertz (ur. 23 sierpnia 1926 w San Francisco, zm. 30 października 2006 w Filadelfii) - antropolog amerykański.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Podczas drugiej wojny światowej służył w wojsku. Po zakończeniu służby wojskowej studiował filozofię w Antioch College w Yellow Springs, Ohio). Studia te ukończył w 1950 roku. Następnie studiował antropologię społeczną na Wydziale Relacji Społecznych na Harvard University. Studia zakończył w 1956 roku obroną doktoratu. Uczył w kilku szkołach a w końcu dołączył do antropologów pracujących na University of Chicago i wykładał na tym uniwersytecie w latach 1960-1970. Następnie został profesorem nauk społecznych na uniwersytecie w Princeton. Pracował tam w latach 1970-2000 po czym przeszedł na emeryturę.

Geertz otrzymał doktorat honoris causa z piętnastu uczelni i uniwersytetów, w tym Harvard University, University of Chicago i University of Cambridge.

Był dwukrotnie żonaty z antropolożkami. Z Hildred Geertz, a po rozwodzie z Karen Blu.

Zmarł w 2006 roku na skutek komplikacji po wykonanej operacji serca.

Koncepcje i publikacje[edytuj | edytuj kod]

Geertz zaczął zajmować się antropologią dość późno, w zasadzie przez przypadek. Z czasem stworzył oryginalną koncepcję badań, stał się jednym z najbardziej inspirujących antropologów swego pokolenia i radykalnie odmienił oblicze współczesnej antropologii.

Koncepcje swoje rozwinął w oparciu o filozofię hermeneutyczną, fenomenologię, semiotykę. Wpływ na jego idee mieli tacy myśliciele jak Paul Ricoeur (znany z filozofii łączącej opis fenomenologiczny z interpretacją hermeneutyczną), Martin Heidegger, Max Weber, Alfred Schütz (który łączył fenomenologię Edmunda Husserla z rozwijaną przez Maxa Webera teorią działania oraz z amerykańskim interakcjonizmem symbolicznym) oraz Kenneth Burke.

Prowadził własne badania w Afryce Północnej (w Maroku) i Azji Południowo-Wschodniej (na Bali i Jawie).

Był jednym z pierwszych antropologów, którzy zdali sobie sprawę ze złudzenia niewinności i fikcji jaka pojawia się w badaniach terenowych, przy uprawianiu antropologii. Stał się twórcą i najwybitniejszym przedstawicielem (obok Victora Turnera) antropologii interpretatywnej, która charakteryzuje się położeniem nacisku na osobę badacza, jego przeżycia i jego "nieprzezroczystość" - skupia się bardziej na interpretacji kultury, niż na doszukiwaniu się jej struktur.

Geertz podkreślał uwikłanie badacza w proces tworzenia opisu, niemożność dotarcia w badaniach antropologicznych do absolutnej prawdy i problemy komunikacji między kulturami.

Zamiast badania ujednolicających, syntetycznych, całościowych kategorii (takich jak sztuka, światopogląd czy prawo zwyczajowe) postulował on analizy skoncentrowane na szczegółach i fragmentach. Geertz był jednak zdania, że badacz nawet w najdokładniejszym opisie nie osiągnie obiektywnej reprezentacji rzeczywistości innej kultury – może wytworzyć jedynie pewne wyobrażenia z pozoru obiektywnej rzeczywistości a w istocie zgodnej z tym co w jego kulturze uznawane jest za obiektywne. Antropolog prowadząc badania nieświadomie przypisuje temu co zaobserwował swoje prawdy i stawia je ponad prawdy badanych. Dlatego antropologia powinna zdawać sobie sprawę z niemożności osiągnięcia pełnego zrozumienia, z niekompletności i fragmentaryczności wiedzy na temat innych kultur. Dlatego też w badaniach należy na pierwszym miejscu stawiać wiedzę, którą posługują się na co dzień badani (wiedzę lokalną) a nie wiedzę badacza.

Na wiedzę lokalną składają się skomplikowane, zmienne relacje symboli. Relacje te swoje znaczenie wyrażają i uzyskują w działaniach członków danego kręgu kulturowego. Innymi słowy zdaniem Geertza to symbole kierują działaniem. Pracując na uniwersytecie w Chicago, Geertz stał się głównym rzecznikiem antropologii symbolicznej, która skupia uwagę na roli jaką w społeczeństwie odgrywa myślenie czyli "symbole". W swojej pracy z 1973 roku Interpretation of Cultures (Interpretacja kultur) definiuje kulturę jako system dziedzicznych idei wyrażanych w symbolicznej formie, za pomocą których ludzie komunikują się, uwieczniają i rozwijają swoją wiedzę o życiu i podejścia wobec życia. Kultura nadaje światu znaczenia i czyni go zrozumiałym. Zadanie antropologa polega na próbie (choć nie jest to w pełni możliwe) interpretacji symboli, które w danej kulturze pełnią funkcje przewodnie. Geertz też, podobnie jak Victor Turner, wskazywał na trudność w stawianiu jednoznacznych hipotez na temat istniejących w danej kulturze symboli z uwagi na ich kondensację (jeden symbol może określać wiele sensów, działań i znaczeń) oraz sprzeczność, wykluczanie i polaryzację znaczeń. Określony sens powstaje dynamicznie. Niemożliwe jest więc określenie tego co oznacza na przykład dany gest, zachowanie, rytuał gdyż w zależności od kontekstu może on oznaczać każdorazowo coś innego.

Członkowie danej kultury dokonują interpretacji doświadczeń, które im się przydarzają w życiu codziennym i odpowiednio do tych interpretacji podejmują określone działania. Badacz natomiast dokonuje interpretacji tych interpretacji starając się w ten sposób zrozumieć badanych. Ustalenia badacza są więc zawsze jedynie pewną fikcją wytwarzaną przez badacza. Nie można więc na gruncie antropologii interpretatywnej raz na zawsze ustalić wersji prawdy tej samej dla badacza i badanego - możliwe jest natomiast osiągnięcie pewnego chwilowego porozumienia.

Dlatego też według Geertza antropologia powinna uwzględniać niemożliwość osiągnięcia pełnego zrozumienia, a co za tym idzie niekompletności i fragmentaryczności wiedzy antropologicznej na temat innych kultur.

Geertz wskazał na myślowy związek pomiędzy działaniami członków danej społeczności i sensem. Jeśli działania ludzi zawsze niosą ze sobą jakieś sensy (i wytwarzają je) to powinny być odczytywane w sposób podobny do tekstów literackich. Kulturę można więc traktować jak tekst a działalność antropologa można upodobnić do badań literackich, mających na celu interpretację tekstów kulturowych. Nie należy więc poprzestawać na tym co Geertz określił jako „opis rzadki” czyli tradycyjnej rejestracji zaobserwowanych faktów i rozszyfrowywaniu na ich podstawie praw danej kultury. Trzeba przyjąć perspektywę badawczą określoną przez Geertza mianem „opisu gęstego”, który uwzględnia nie tylko zachowania, ale także ich kontekst. Jego często cytowany esej Deep Play. Notes on the Balinese Cockfight (Głeboka gra. Notatki na temat walk kogutów na Bali) zawarty w książce Interpretation of Cultures to klasyczny przykład opisu gęstego. Opis taki nie formułuje uniwersalnych teorii. Zamiast tego skupia się na badaniu znaczenia - dąży do zrozumienia sensów jakie swoim działaniom przypisują członkowie obcych kultur. Antropologia Geertza jest czymś w rodzaju przekopywania się przez warstwy utrwalone w danej kulturze i ukazywania ich z pomocą warstw opisu.

Takie podejście było bardzo nowatorskie. Geertz był jednym z pierwszych badaczy, którzy spostrzegli, że wgląd jaki daje filozofia operująca zwykłym językiem i analiza literacka mogą mieć w naukach społecznych znaczacą moc objaśniania.

Praca Works and Lives to zbiór czterech portretów kluczowych postaci dwudziestowiecznej antropologii: Claude'a Levi-Straussa, Edwarda Evans-Pritcharda, Bronisława Malinowskiego, Ruth Benedict. Geertz zapuścił się w tej pracy jeszcze dalej ze swoim podejściem interpretacjonistycznym i zinterpretował twórczość samych badaczy kultury. Geertz ukazuje sposoby skonstruowania ich prac (a ściślej konstruowania świata jaki przedstawiają w swoich pracach). Wskazuje dlaczego dzieła te oddziałują tak mocno i wytyczają drogi dla innych. Analizuje sposoby obrazowania i metafory stosowane przez wybranych autorów i dowodzi, że antropologia jest po prostu odmianą pisarstwa.

Najważniejsze prace[edytuj | edytuj kod]

  • The Religion of Java (1960)
  • Peddlers and Princes: Social Development and Economic Change in Two Indonesian Towns (1963)
  • Agricultural Involution: the process of ecological change in Indonesia (1964)
  • Islam Observed, Religious Development in Morocco and Indonesia (1968)
  • The Interpretation of Cultures (1973)
  • Kinship in Bali (1975)
  • Negara: The Theatre State in Nineteenth Century Bali (1980)
  • Local Knowledge: Further Essays in Interpretive Anthropology (1983)
  • Works and Lives: The Anthropologist As Author (1988)
  • After the Fact: Two Countries, Four Decades, One Anthropologist (1995)
  • Available Light: Anthropological Reflections on Philosophical Topics (2000)

Tłumaczenia na język polski[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]