Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stary cmentarz
Na Pęksowym Brzyzku
Obiekt zabytkowy nr rej. A-56 z 07.12.1931 [A-1109/M][1]
Stary cmentarzNa Pęksowym Brzyzku
Państwo  Polska
Miejscowość Zakopane
Adres ul. Kościeliska
Powierzchnia cmentarza ok. 0,5 ha
Data otwarcia ok. 1850
Zarządca Urząd Miasta Zakopane
Położenie na mapie Zakopanego
Mapa lokalizacyjna Zakopanego
Stary cmentarzNa Pęksowym Brzyzku
Stary cmentarz
Na Pęksowym Brzyzku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stary cmentarzNa Pęksowym Brzyzku
Stary cmentarz
Na Pęksowym Brzyzku
Ziemia 49°17′48,90″N 19°56′49,84″E/49,296917 19,947178
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem (nazywany też starym cmentarzem) – pierwszy zakopiański cmentarz przy ul. Kościeliskiej, powstały w połowie XIX wieku, na którym od lat dwudziestych XX wieku chowano – oprócz tych, którzy posiadali tu rodzinne grobowce – już tylko ludzi wybitnych i zasłużonych dla Zakopanego, Tatr i Podhala.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tablica przy wejściu
Zabytkowy kościółek przy cmentarzu na Pęksowym Brzyzku
Wnętrze zabytkowego kościółka przy cmentarzu na Pęksowym Brzyzku

Nazwa cmentarza pochodzi od nazwiska darczyńcy ziemi, na której jest zlokalizowany, Jana Pęksy. W gwarze góralskiej „brzyz” („brzyzek”) oznacza urwisko nad potokiem.

Pęksowy Brzyzek jest miejscem szczególnym w historii Zakopanego. Jest śladem istnienia tych, którzy jak Tytus Chałubiński kreowali rzeczywistość miasta i tych, którzy tworzyli jego legendę, jak Sabała, czy słynny skoczek narciarski i kurier tatrzański Stanisław Marusarz. Jest śladem ostatnim artystów związanych z Tatrami, wrosłych swą twórczością w podhalański folklor oraz pamięcią o znanych przewodnikach tatrzańskich. Prawie każdy, kto zapisał się w dziejach miasta i Tatr znalazł tu swoje miejsce.

Na Pęksowym Brzyzku znajduje się około 500 grobów, w tym 250 osób zasłużonych. Cmentarz otacza kamienny mur. Prawie wszystkie nagrobki są niepowtarzalnymi dziełami sztuki, wykonanymi w drewnie, metalu lub kamieniu kapliczkami, góralskimi krzyżami, rzeźbionymi w motywy podhalańskie, malowanymi na szkle. Wiele z nich powstało w pracowni Władysława Hasiora (gdy jeszcze uczył w Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem), m.in. rzeźby na grobie Marii Witkiewiczowej, Józefa Fedorowicza „Pimka”, Antoniego Rząsy, Wandy Widigierowej.

Zaraz przy wejściu, z prawej strony, znajduje się symboliczny grób Witkacego, razem z mogiłą jego matki. Nieco dalej pochowany jest Stanisław Marusarz (z żoną lreną), Helena Marusarzówna i Kornel Makuszyński,

na którego nagrobku palą się lampki przyniesione przez dzieci. 

Naprzeciw, po drugiej stronie alejki, znalazł swoje miejsce grób Władysława Orkana, z jego lewej strony spoczęły prochy Kazimierza Przerwy-Tetmajera, z prawej zaś Tytusa Chałubińskiego, a w drugim rzędzie Sabały i Stanisława Witkiewicza. W głębi cmentarza, znajdują się nagrobki Karola Stryjeńskiego, Antoniego Kenara, Jana Długosza, Antoniego Rząsy (którego dłuta jest pomnik na mogile Antoniego Kenara), Władysława Hasiora. Przy bramie – grobowiec rodziny Chramców, mogiła ks. Józefa Stolarczyka, a nieco dalej Beaty Obertyńskiej.

Na końcu cmentarza, pod murem, najnowsza historia w dziejach cmentarza –
kamienny nagrobek Mieczysława Biernacika, artysty-kowala i muzyka, 

który góralską filozofią połączył rzemiosło i sztukę.

Przed cmentarzem po lewej stronie od wejścia znajduje się zabytkowy kościółek pw. Matki Boskiej Częstochowskiej,

najstarszy drewniany kościół w Zakopanem, powstały w latach 1847–1852. 

Wystrój wnętrza tworzą obrazy ludowe oraz drewniane figurki pochodzące z

połowy XIX wieku. Na ołtarzu replika częstochowskiego obrazu Czarnej Madonny.

Od 1 lipca 2013 pobierana jest przez parafię opłata od zwiedzających cmentarz. Pieniądze przeznaczane będą na konserwację obiektów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy