Coś (film)

Coś The Thing
Gatunek	science-fiction, horror
Data premiery	25 czerwca 1982
Kraj produkcji	Stany Zjednoczone
Język	angielski, norweski
Czas trwania	109 min
Reżyseria	John Carpenter
Scenariusz	Bill Lancaster John W. Campbell
Główne role	Kurt Russell Wilford Brimley T. K. Carter David Clennon
Muzyka	Ennio Morricone
Zdjęcia	Dean Cundey
Scenografia	Henry Larecq
Montaż	Todd Ramsay
Wytwórnia	Universal Pictures David Foster Productions Turman-Foster Company
Budżet	10 000 000$

Coś (tyt. oryg. ang. The Thing, inny tytuł: Rzecz) – amerykański horror science-fiction z 1982 r., w reżyserii Johna Carpentera.

Pod pozorem nakręcenia remake’u filmu Howarda Hawksa Rzecz (The Thing from Another World) z 1951 roku, Carpenter stworzył znacznie wierniejszą adaptację noweli Johna W. Campbella Who Goes There?, która była inspiracją dla filmu z 1951 roku. W 2011 r. uzkazał się

Opis fabuły

W 1982 roku obsługa amerykańskiej stacji antarktycznej zostaje zaalarmowana przez strzały. Ścigany przez norweski helikopter pies wpada do obozu, kiedy jego mieszkańcy przyglądają się wszystkiemu w osłupieniu. Załoga śmigłowca nie przestaje strzelać, próbując za wszelką cenę zabić zwierzę. Norwegowie lądują, a chwilę później, w wyniku wypadku, jeden z nich ginie podczas eksplozji helikoptera, spowodowanej użyciem granatu z termitem. Pozostały przy życiu mężczyzna, próbując zabić psa, przypadkowo trafia Benningsa (Peter Maloney), jednego z Amerykanów. Zaraz potem zostaje zastrzelony przez Garry’ego (Donald Moffat), dowódcę stacji. Nie mając pojęcia, co się dzieje, Amerykanie przygarniają ściganego psa.

Nie mogąc nawiązać łączności radiowej z norweską stacją badawczą ani światem zewnętrznym, pilot R.J. MacReady (Kurt Russell) i doktor Copper (Richard Dysart) ryzykują w złą pogodę lot do obozu Norwegów. Na miejscu okazuje się, że placówka jest zniszczona, a załoga nie żyje lub zaginęła. Znajdując jednak ślady wskazujące, że Norwegowie znaleźli coś w lodzie, MacReady i Copper wracają do swojej stacji ze spalonymi szczątkami zdeformowanego w potworny sposób organizmu, który częściowo przypomina człowieka. Na miejscu autopsja dokonana przez Blaira (Wilford Brimley), doktoranta biologii, nie daje żadnych wniosków na temat dziwacznego organizmu.

Na polecenie Benningsa Clark (Richard Masur), opiekun zwierząt, zamyka nowego psa w psiarni. Chwilę później hałas i ujadanie dochodzące z psiarni ściągają tam z powrotem Clarka, który jest świadkiem przemiany nowego psa w odrażające monstrum, atakujące pozostałe psy. MacReady ściąga do pomieszczenia resztę załogi przy pomocy alarmu pożarowego i rozkazuje Childsowi (Keith David) spalić wszystkie psy przy użyciu miotacza ognia. Dalsza autopsja i badania wykonane przez Blaira prowadzą do odkrycia, że pies ścigany przez Norwegów był obcym organizmem, zdolnym do wchłonięcia i doskonałego imitowania innych organizmów. Zdając sobie sprawę ze swojego odkrycia, Blair natychmiast staje się podejrzliwy wobec reszty załogi. Na podstawie norweskiego materiału wideo wszyscy pojmują, że Norwegowie znaleźli coś w lodzie niedaleko swojej bazy. Na miejscu okazuje się, że udało im się wykopać gigantyczny statek kosmiczny. MacReady i jego towarzysze odnajdują również ślad po bloku lodu, który widzieli w opuszczonej bazie. Wszystko wskazuje na to, że obcy przeżył w stanie hibernacji setki tysięcy lat.

Bennings i Windows (Thomas G. Waites) poddają kwarantannie pozostałości psów oraz zwłoki przywiezione z norweskiej stacji w magazynie. W trakcie pracy Bennings pozostaje na chwilę sam. Moment później Windows odkrywa ciało Benningsa absorbowane przez obcego. Załoga stacji zabija i pali kopię, zanim ta zdążyła się do końca upodobnić do prawdziwego Benningsa. Blair, wyliczając, że ludzkość zostałaby w całości wchłonięta przez obcego w nie więcej niż trzy lata, jeśli ten wydostałby się z Antarktydy, niszczy helikopter, radio i zabija pozostałe przy życiu psy zaprzęgowe. Reszta załogi obezwładnia go i zamyka w odosobnionej szopie. Odcięci całkowicie od świata zewnętrznego naukowcy zastanawiają się, jak sprawdzić, kto jest jeszcze człowiekiem, a kto już zamienił się w obcego. Szybko jednak ulegają paranoi, a nieznana osoba niszczy niewielki bank krwi bazy, sabotując tym samym test porównawczy.

Fuchs (Joel Polis), kontynuując badania Blaira, znika chwilę po awarii zasilania. Szukając Fuchsa, MacReady staje się podejrzanym i zostaje zamknięty na zewnątrz podczas ciężkiej zamieci. W jakiś sposób, bez pomocy liny i świateł naprowadzających, MacReady odnajduje drogę powrotną i włamuje się do magazynu, grożąc reszcie załogi wysadzeniem sporej ilości dynamitu. W wyniku zastraszenia Norris (Charles Hallahan) dostaje zawału serca. Kiedy doktor Copper próbuje go reanimować, ciało Norrisa przemienia się i zabija lekarza. Załoga podpala zwłoki, jednak głowa Norrisa oddziela się, wykształca nogi i próbuje uciec, jednakże chwilę później zostaje spalona. MacReady dochodzi do wniosku, że każda komórka ciała obcego działa jako samodzielny organizm, dążący do przetrwania. Podczas sprzeczki o nowy test na człowieczeństwo Clark próbuje zaatakować MacReady’ego nożem, jednak ten strzela i zabija go. MacReady, grożąc załodze miotaczem ognia i dynamitem, zmusza Windowsa, by związał pozostałych i pobrał od każdego próbkę krwi, łącznie z martwymi Clarkiem i Copperem. Test polega na umieszczeniu w próbce rozgrzanego miotaczem drutu, by sprawdzić, czyja zareaguje w obronny sposób. MacReady udowadnia najpierw swoje człowieczeństwo, potem potwierdza także Windowsa, Clarka (który po prostu uległ paranoi) i doktora Coppera. Wkrótce jednak Palmer (David Clennon), rezerwowy pilot, zostaje zdemaskowany jako imitacja i zabija Windowsa zanim ten lub MacReady byli w stanie go spalić.

Potwierdzając, że wszyscy pozostali przy życiu (MacReady, Childs, Garry, i Nauls, gramy przez T.K. Cartera) są nadal ludźmi, załoga postanawia przebadać jeszcze Blaira. Odkrywają jednak, że ten zniknął, a pod szopą rozpoczął budowę urządzenia przypominającego miniaturową wersję znalezionego statku kosmicznego. Ponadto Childs z nieuzasadnionego powodu opuszcza swoją pozycję u wejścia do bazy, a chwilę później pada zasilanie. Ludzie rozumieją, że obcy, nie mogąc teraz opuścić bazy, postanawia zamrozić się aż do przybycia ekipy ratunkowej, która z pewnością przybędzie wraz z poprawieniem się pogody. Pozostali przy życiu członkowie załogi zdają sobie sprawę, że sami nie mają szans na przeżycie, dlatego postanawiają zniszczyć stację z nadzieją, że obcy także nie przetrwa. Podkładając ładunki wybuchowe pod kompleksem, Garry zostaje zabity przez Blaira. Nauls podąża za odgłosami i nigdy więcej się nie pojawia. Nagle osamotniony MacReady szykuje się do zdetonowania ładunków, kiedy spod podłogi wyłania się znacznie większy, niż dotychczasowe egzemplarze obcy. MacReady bez zastanowienia wysadza go przy użyciu ostatnich lasek dynamitu, powodując przy tym eksplozję pozostałych ładunków. Kompleks zostaje całkowicie zniszczony.

Po jakimś czasie MacReady kręci się wśród płonących ruin. Spotyka Childsa, który twierdzi, że widział Blaira i zgubił się wśród śniegu podczas pościgu za nim. Obóz zaczyna dogasać, a obydwaj zdają sobie sprawę, że w obecnej sytuacji wzajemna nieufność jest bezsensowna – i tak żaden nie ma szans na przeżycie. Dzielą się znalezioną przez MacReady’ego butelką whisky i obserwują dogasające płomienie. Nigdy nie zostaje wyjaśnione, czy któryś z nich został zarażony przez obcego.

Krytyka

Film spotkał się z raczej chłodnym przyjęciem widowni. Na fakt ten złożyło się wiele czynników, ale wydaje się, że tylko jeden z nich odegrał tak znaczącą rolę – dwa tygodnie później odbyła się premiera wyczekiwanego E.T., przedstawiającego wielokrotnie bardziej optymistyczną wizję spotkania z obcym. Sławę i popularność Coś zyskał dopiero po wydaniu na kasetach VHS. W roku 1998 i 2004 film został wydany w formacie DVD. W roku 2002 wydana została gra komputerowa The Thing, której fabuła stanowi kontynuację filmu.

Przychody z filmu były znacznie niższe od oczekiwanych przez producentów. Carpenter oraz krytycy, którzy ogólnie ciepło przyjęli jego film, tłumaczyli to przede wszystkim premierą E.T. Spielberga, która miała miejsce dwa tygodnie wcześniej i przedstawiał wielokrotnie bardziej optymistyczną wizję kontaktu z obcym. Przy tym efekty specjalne były równocześnie chwalone i krytykowane jako doskonałe pod względem technicznym, ale równocześnie wizualnie odpychające. Roger Ebert określił je mianem „najbardziej dopracowanego, przerażającego i wywołującego mdłości widoku, jaki osiągnęli do tej pory hollywoodzcy magicy od efektów”. Ponadto chwalono atmosferę nieustannej niepewności i wszechogarniającej paranoi, gdzie widz nie jest pewny niczego, nawet tego, czy główny bohater jest tym, za kogo się podaje.

W książce Prince of Darkness Carpenter poproszony o wyjaśnienie słabego wyniku filmu zwrócił uwagę także na fakt, że skurczyła się także widownia na horrory. Pomimo niskich przychodów, Coś zyskało znacznie w oczach widzów oraz zyskało spore grono fanów po wypuszczeniu filmu na kasetach VHS. W rankingu stu najlepszych filmów science-fiction w historii sporządzonego przez serwis Rotten Tomatoes film zajął 97 pozycję. Z kolei w rankingu stu najstraszniejszych scen filmowych sporządzonego przez sieć Bravo Coś ze sceną badania krwi zajęło 48 miejsce.

Produkcja

Autorem scenariusza jest Bill Lancaster; skrypt był gotowy już w 1981 roku. Muzykę do filmu skomponował Ennio Morricone, co jest ewenementem w filmach Carpentera, który sam tworzył muzykę do własnych produkcji. Zdjęcia kręcono w północnych rejonach Kolumbii Brytyjskiej. Dekoracje stacji badawczej zostały zbudowane przez ekipę filmową latem, a sam film kręcony był zimą, w warunkach niczym nie odbiegających od polarnych. Jedyną kobiecą rolą jest głos komputera szachowego, podłożony przez ówczesną żonę Carpentera, Adrienne Barbeau.

Zdjęcia trwały łącznie prawie trzy miesiące, podczas których ekipa filmowców oraz aktorzy pracowali w kilku miejscach równocześnie. Spora część scen jest kręcona w studiu, specjalnie do tego celu „zmrożonym” do temperatury poniżej zera. Kurt Russell żartował, że schodząc z planu po wyjściu ze studia czuł się jakby wchodził do piekarnika. Ruiny norweskiego obozu to pozostałości amerykańskiej placówki po tym, jak została zniszczona w eksplozji podczas ostatniej sceny filmu.

Na jednym z dodatków umieszczonych w wydaniu DVD montażysta filmu, Todd C. Ramsay, opowiada o propozycji, jaką złożył Carpenterowi. Chodziło o nakręcenie alternatywnego zakończenia z happy endem, z przyczyn czysto ochronnych, dopóki Russell był wciąż w pobliżu. Carpenter zgodził się i nakręcił scenę, w której MacReady zostaje uratowany i poddany badaniu krwi, które potwierdza, że nadal jest człowiekiem. Scena ta była umieszczona w dwóch próbnych pokazach filmu, jednak ostatecznie Carpenter zrezygnował z niej i uznał, że znacznie lepsza będzie wersja o nihilistycznym wydźwięku. Należy jednak dodać, że alternatywne zakończenie stanowi ważny punkt zaczepienia dla wydanej w 2002 roku gry komputerowej The Thing. Nakręcone zostało także drugie alternatywne zakończenie. Ukazuje ono płonące ruiny bazy następnego dnia po ostatniej rozmowie McReadego z Childsem. Z ruin wybiega Coś, podobnie jak na początku filmu ukrywające się pod postacią psa.

Bohaterowie i obsada

• R. J. MacReady (Kurt Russell) – główny bohater filmu (choć przez długi czas widz nie ma co do tego pewności), pilot śmigłowca. Szorstki, z ciągotami do alkoholu. Z początku trzyma się z boku, jednak zachowuje zimną krew w sytuacji zagrożenia, co przyczynia się do jednogłośnego uznania go za nowego przywódcę, gdy Garry rezygnuje. Później załoga zaczyna mieć wątpliwości co do jego intencji, lecz badania krwi je rozmywają. Udaje mu się zabić obcego, po czym wraz z Childsem oczekuje śmierci.
• Blair (A. Wilford Brimley) – biolog; gdy odkrywa, jakie zagrożenie stanowi obcy, jeśli dostanie się do zamieszkanych obszarów, za wszelką cenę usiłuje to uniemożliwić. O mało nie zabija przy tym kilku członków załogi, którzy w konsekwencji zamykają go w szopie. Szczególnie podejrzliwy względem Clarka. Zainfekowany w nieznanych okolicznościach, pod swoim więzieniem buduje wierną replikę statku obcych. Blair jest ostatnią ludzką formą przybraną przez przybysza – zabija on w niej Garry’ego i (prawdopodobnie) Naulsa.
• Childs (Keith David) – czarnoskóry mechanik, podejrzliwy zwłaszcza wobec MacReady’ego. Jeden z trzech głównych podejrzanych o noszenie obcego, badania jednak to wykluczają. Pościg za Blairem pod koniec filmu ratuje mu na kilka godzin życie, potem oczekuje na śmierć w towarzystwie MacReady’ego.
• Nauls (T.K. Carter) – czarnoskóry kucharz, najmłodszy członek załogi. To właśnie za jego sprawą podejrzenie padło na MacReady’ego. Jego los nie jest znany, najpewniej zabity przez obcego jako ostatni.
• Palmer (David Clennon) – pilot rezerwowy i drugi mechanik na placówce. Zainfekowany przez obcego zostaje podpalony i wysadzony w powietrze przez MacReady’ego, uprzednio ciężko raniąc i zarażając Windowsa.
• doktor Copper (Richard Dysart) – lekarz. Jeden z głównych podejrzanych o zniszczenie banku krwi. Zabity (ale nie zainfekowany) przez obcego podczas reanimacji zarażonego Norrisa.
• Vance Norris (Charles Hallahan) – geofizyk. Podczas zamieszania z prawdziwą tożsamością MacReady’ego dostaje pod wpływem emocji ataku serca (symptomy zarażenia wykazywał nieco wcześniej). W trakcie reanimacji ożywa jako obcy – w dwóch częściach, obie ulegają spaleniu.
• George Bennings (Peter Maloney) – meteorolog, pierwsza ofiara obcego, zainfekowany przez ożywające zwłoki z bazy norweskiej. Spalony zanim obcy w pełni się ukształtował.
• Clark (Richard Masur) – opiekun zwierząt, który przygarnia zainfekowanego psa, kiedy ten pojawia się w stacji. Ze względu na długi kontakt ze „zwierzęciem” najbardziej podejrzany o noszenie w sobie obcego (zwłaszcza przez Blaira). Pośmiertne badania krwi wykazują, że były to podejrzenia bezpodstawne. Zastrzelony przez MacReady’ego podczas próby rozbrojenia go, co czyni go jedynym załogantem, z którego śmiercią obcy nie miał bezpośredniego związku.
• Garry (Donald Moffat) – dowódca i ochroniarz stacji, na początku filmu zabija jednego z Norwegów. Jeden z głównych podejrzanych o zniszczenie banku krwi, a zarazem o noszenie w sobie obcego. Badania jednak to wykluczają. W trakcie początkowego zamieszania z rozwścieczonym Blairem oddaje dowodzenie MacReady’emu. Zainfekowany/zabity przez kosmitę w ciele Blaira w ostatnich minutach filmu.
• Fuchs (Joel Polis) – drugi biolog, pomysłodawca osobnych posiłków i możliwie ograniczonego kontaktu między członkami załogi. To on informuje MacReady’ego o podejrzeniach Blaira. Zabity i spalony przez nieokreśloną osobę, być może popełnił samobójstwo.
• Windows (Thomas G. Waites) – operator radia, który znalazł zainfekowanego Benningsa. Ciężko (jeśli nie śmiertelnie) ranny i zarażony przez obcego w ciele Palmersa, gdy tylko badania krwi wskazały prawdziwą naturę rezerwowego pilota. Spalony zaraz potem przez MacReady’ego.

Ciekawostki

• W filmie ani razu nie pada słowo obcy, kosmita lub jakiekolwiek inne określenie istoty. Bohaterowie mówią zawsze o niej the thing – coś.
• Dwóch fanów filmu w 2002 roku wyruszyło na saniach na poszukiwania oryginalnej dekoracji stacji badawczej, o której Carpenter mówił, że jest nie do odnalezienia. Udało im się osiągnąć cel swojej podróży i rozpoczęli stamtąd satelitarna konferencje internetową. W jej trakcie urwała się na prawie dwie minuty łączność – wyczerpała się bateria laptopa. Po jej wymianie transmisja była kontynuowana.
• Według pierwotnego scenariusza w skład załogi stacji miała wchodzić kobieta, jednak z powodu problemów zdrowotnych została zastąpiona mężczyzną a sceny z jej udziałem nakręcone ponownie. Postacią wprowadzoną na miejsce kobiety jest Bennings.
• Utwór muzyczny którego Nauls słucha z radia podczas sceny sprzątania w kuchni to piosenka Superstition Steviego Wondera.
• W 2011 r. powstał prequel filmu pod tym samym tytułem. Opowiada on o zdarzeniach w norweskiej bazie przed zdarzeniami z filmu Johna Carpentera.

Linki zewnętrzne

• Coś w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• Coś w bazie filmweb.pl
• Coś w bazie stopklatka.pl
• Plakat filmu