Corpus Aristotelicum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strona tytułowa wydania Corpus Aristotelicum Bekkera z 1837 r.

Corpus Aristotelicum – pisma Arystotelesa, które przetrwały do naszych czasów.

Dzieła Arystotelesa i jego współpracowników z Lykeionu dzieliły się na dwie grupy. Pisma egzoteryczne przeznaczone były do szerokiego kręgu odbiorców. Do dnia dzisiejszego przetrwały jedynie w niewielkich fragmentach. Zachowane dzieła były pismami ezoterycznymi, przeznaczonymi dla wąskiego grona uczniów i współpracowników szkoły.

Pierwsze wydanie krytyczne pism Arystotelesa przygotowane zostało przez Augusta Immanuela Bekkera w latach 1831-1836. Wydanie Bekkera jest obecnie podstawą do specjalnego systemu cytowania dzieł Arystotelesa. Odwołując się do dzieł Stagiryty podaje się czterocyfrową liczbę oznaczającą numer strony w wydaniu Bekkera, literę a lub b oznaczającą kolumnę, a następnie numer wersu. Np. 765a12 oznacza s. 765, lewą kolumnę, wers 12.

Numeracja Bekkera nie uwzględnia zachowanych fragmentów z zaginionych dzieł Arystotelesa (np. Zachęty do filozofii czy O filozofii), oraz odnalezionego w 1890 r. Ustroju politycznego Aten.

Dzieła Arystotelesa[edytuj | edytuj kod]

Podane w nawiasach liczby oznaczają początek danego tekstu w wydaniu krytycznym Bekkera. Podano tytuł polski, tytuł oryginału greckiego oraz tytuł łaciński.

Znakiem ? oznaczono dzieła, których przypisywanie Arystotelesowi jest obecnie dyskusyjne,
Znakiem ??? oznaczono dzieła, obecnie uznawane za niepochodzące od Arystotelesa (autorstwo Pseudo-Arystotelesa).

Logika (Όργανον, Organon)[edytuj | edytuj kod]

Wydanie pism logicznych Arystotelesa z 1570 r.
  • (1a) Kategorie (Κατηγοριαι, Categoriae)
  • (16a) O interpretacji (Περὶ Ἑρμηνείας, De Interpretatione)
  • (24a) Analityki pierwsze (Ἀναλυτικῶν προτέρων, Analytica Priora)
  • (71a) Analityki wtóre (Ἀναλυτικῶν ὑστέρων, Analytica Posteriora)
  • (100a) Topiki (Τοπικῶν, Topica)
  • (164a) O dowodach sofistycznych (Περὶ σοφιστικῶν ἐλέγχων, De Sophisticis Elenchis)

Fizyka[edytuj | edytuj kod]

Strona ze średniowiecznego rękopisu De Anima (ok. 1362)
  • (791a) O barwach (Περὶ χρωμάτων, De Coloribus) ???
  • (800a) O głosach (Περὶ ἀκουστῶν, De audibilibus) ???
  • (805a) Fizjognomika (Φυσιογνωμονικῶν, Physiognomonica) ???
  • (815a) O roślinach (Περὶ φυτῶν, De Plantis) ???
  • (830a) Opowiadania zdumiewające(Περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων, De mirabilibus auscultationibus) ???
  • (847a) Mechanika (Μηχανικά, Mechanica) ???

Metafizyka[edytuj | edytuj kod]

  • (980a) Metafizyka (Τῶν μετὰ τὰ φυσικά, Metaphysica)

Etyka i polityka[edytuj | edytuj kod]

  • (1094a) Etyka nikomachejska (Ἠθικῶν Νικομαχείων, Ethica Nicomachea)
  • (1181a) Etyka wielka (Ἠθικῶν Μεγάλων, Magna Moralia) ?
  • (1214a) Etyka Eudemejska (Ἠθικῶν Εὐδημίων, Ethica Eudemia)
  • (1249a) O cnotach i wadach (Περὶ ἀρετῶν καὶ κακίων, De Virtutibus et Vitiis Libellus) ???
  • (1252a) Polityka (Πολιτικά, Politica)
  • (1343a) Ekonomika (Οἰκονομικῶν, Oeconomica) ?

Retoryka i poetyka[edytuj | edytuj kod]

  • (1354a) Retoryka (Τέχνης ῥητορικῆς, Ars Rhetorica)
  • (1420a) Retoryka dla Aleksandra (Ῥητορικὴ πρὸς Ἀλέξανδρον, Rhetorica ad Alexandrum) ???
  • (1447a) Poetyka (Περὶ ποιητικῆς, Ars Poetica)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego pociągnął za sobą głęboki kryzys kulturowy. Tylko nieliczne prace Arystotelesa były znane w początkowym okresie średniowiecza. Do IX w. znane było O interpretacji w tłumaczeniach Mariusza Wiktoryna i Boecjusza. Pod koniec wieku X znane były również jego Kategorie (tłum. Boecjusza). W tzw. renesansie XII w. odkryto kolejne dzieła Stagiryty: pierwszą księgę Analityk pierwszych, Topiki i O dowodach sofistycznych. Lokalnie znane były także druga księga Analityk pierwszych i Analityki wtóre, lecz nie były rozpowszechniane. Pod koniec XII wieku powszechnie znany był już cały Organon, zaczynają się też pojawiać tłumaczenia innych dzieł Arystotelesa: fragmenty Fizyki, Metafizyki czy O duszy[1]. W konsekwencji, przez większość średniowiecza, Arystoteles był znany przede wszystkim jako logik. Przekonanie to utwierdzane było także przez dostępne opracowania i komentarze do jego dzieł. Szczególnie popularne były Isagoga Porfiriusza i komentarze do Kategorii i O interpretacji Boecjusza. Dopiero od XII wieku więcej tekstów staje się dostępne. Znane jest ok. 2000 rękopisów przekładów Stagiryty. Faktyczna ich liczba musiała więc być większa[2]. Od XII wieku rośnie znaczenie jego tekstów z filozofii przyrody i metafizyki. Dodatkowo w średniowieczu krążyło wiele tekstów niesłusznie przypisywanych Arystotelesowi (obok wymienionych w powyższym spisie, także Liber de causis czy Secretum secretorum).

Większość dzieł Arystotelesa została przybliżona łacińskiemu zachodowi za pośrednictwem filozofów muzułmańskich i żydowskich. Znacznie mniejsze znaczenie miało natomiast pośrednictwo Bizancjum. Z języka greckiego dzieła Stagiryty tłumaczył na normańskiej Sycylii Henryk Aristippus. Na północy Włoch działali natomiast Burgundiusz z Pizy, Mojżesz z Bergamo, Jakub z Wenecji i Wilhelm z Moerbecke. Ten ostatni był najważniejszym tłumaczem z języka greckiego, tłumacząc niemal wszystkie dzieła Arystotelesa[3].

Przypisy

  1. Stefan Swieżawski: Dzieje europejskiej filozofii klasycznej. Warszawa - Wrocław: PWN, 2000, s. 465. ISBN 83-01-13188-8.
  2. Edward Grant: Średniowieczne podstawy nauki nowożytnej w kontekście religijnym, instytucjonalnym oraz intelektualnym. Warszawa: 2005, s. 45.
  3. Grant, s. 44

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arystoteles: Dzieła wszystkie. Warszawa: PWN, 1990-2003.