Corpus Inscriptionum Latinarum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Corpus Inscriptionum Latinarum - (CIL) epigraficzna seria wydawnicza którą zaprojektował i we współpracy z innymi specjalistami pod patronatem Berlińskiej Akademii Nauk zrealizował niemiecki uczony Theodor Mommsen.

Wydawnictwo zaplanowane zostało na 15 tomów (pierwszy ukazał się w 1863 r.) a cały materiał inskrypcyjny został podzielony według kryterium geograficznego. Tom II - Hiszpania, III Azja Mniejsza, Grecja, Iliria, V Galia Cisalpińska, VI Rzym, VII Brytania, VIII Afryka, IX regiony Italii m.in. Kalabria, Apulia, X m.in. Kampania, Sycylia, Sardynia, XI Etruria, Umbria, XII Galia Narbońska, XIII Galia i Germania, XIV Latium. Z ogólnej zasady wyłamują się: tom I — obejmujący napisy najstarsze, do śmierci Juliusza Cezara, następnie tom IV zawierający napisy ścienne pompejańskie (napisy kamienne z Pompejów umieszczone są w tomie X) oraz tom XV mieszczący tzw. instrumentum (napisy na cegłach, amforach, różnych przedmiotach codziennego użytku) z miasta Rzymu (w obu tych tomach umieszczono napisy pochodzące z jednego miasta, ale są to wybrane kategorie zabytków). Później dodany tom XVI został zbudowany także według innej zasady: zawiera tylko jedną kategorię dokumentów epigraficznych — diplomata militaria (odpisy cesarskiego nadania obywatelstwa weteranom odziałów posiłkowych auxilia przyznawanego na zaszczytne zakończenie służby wojskowej).

Wewnątrz każdego tomu CIL napisy są rozmieszczone według kryterium geograficznego. Napisy pochodzące z obszaru każdej wydzielonej jednostki terytorialnej (np. prowincji) poprzedzone są wstępem zawierającym podstawowe informacje dotyczące jej historii. Podobnie napisy z mniejszych jednostek terytorialnych czy osadniczych (colonia, municipium, pagus, vicus itp.) opatrzone są takimi wstępami historycznymi.

Napisy z terenu jednego miasta antycznego publikowane są według kategorii: inskrypcje wotywne (bóstwa w kolejności alfabetu), honoryfikacyjne (ku czci osób według ich hierarchii — cesarze, namiestnicy prowincji itd., przy czym każda kategoria osób, o ile to możliwe, zgodnie z chronologią od najwcześniejszych poczynając), nagrobne (zmarli według alfabetu) itd. W końcu tomu (lub jego części) poświęconego wydzielonemu obszarowi (prowincji) umieszczone są napisy, których miejsce znalezienia nie da się dokładniej określić (incertae), oraz osobno miliaria (kamienie milowe ) i instrumenta (stemplowane cegły i dachówki, napisy na różnych przedmiotach itp.).

Każdy w zasadzie tom zakończony jest rozbudowanymi indeksami ułatwiającymi badaczowi dotarcie do interesujących go napisów. Indeksy podzielone na szereg działów (ze szczegółowymi podziałami) mają strukturę następującą: indeks antroponomastyczny (nazwiska a następnie przydomki osób według alfabetu, nazwiska ludzi ze stanu senatorskiego wyróżnione wersalikami); indeksy osób według ich hierarchii (cesarze, konsulowie, inni urzędnicy — w ramach każdej kategorii osób w porządku chronologicznym); indeks spraw związanych z wojskiem (formacje według ich kategorii, funkcje wojskowe, wojny); sprawy kultu religijnego (bóstwa według alfabetu, funkcje kapłańskie); rzymskie tribus; indeks geograficzny (prowincje, miasta, wsie, rzeki itp.); sprawy związane z ustrojem i organizacją wewnętrzną miast; stowarzyszenia (collegia); indeks zawodów i zajęć; indeks napisów wierszowanych (carmina — alfabetycznie według pierwszych słów napisu); wykaz skrótów występujących w napisach; indeks zjawisk językowych i wreszcie indeks obejmujący pozostałe sprawy godne uwagi (notabilia varia).

Wszystkie indeksy obejmują wyłącznie zjawiska występujące w tekstach napisów. Inny charakter ma indeks ostatni, obejmujący nazwy nowożytnych miejscowości, w których napisy były znajdowane lub które zostały wspomniane w komentarzach do nich. Ostatnią częścią zamykającą tom są szczegółowe mapy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Corpus Inscriptionum Graecarum

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

"Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu." t. I, Warszawa 1982 ISBN 83-01-00743-5 rozdział IV "Epigrafika" (s. 155 - 213)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]