Cudzysłów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Cudzysłów – para znaków interpunkcyjnych, służących w języku polskim m.in. do wyodrębniania cytatów, pseudonimów, ironii.

Cudzysłów w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim używa się najczęściej cudzysłowu o postaci: „ ” (tzw. cudzysłów apostrofowy podwójny). W szczególnych przypadkach pojawia się cudzysłów ostrokątny: » « lub « » (znaki te nazywane są szewronami). Cudzysłów niemiecki » « jest używany do specjalnych wyróżnień w tekście i w przypadku, gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie. Cudzysłów francuski « » służy głównie do wyodrębniania znaczeń (w pracach naukowych i w słownikach) oraz do wyodrębniania partii dialogowych i przytoczeń, zwłaszcza w utworach poetyckich. Niezależnie od tej reguły cudzysłów ostrokątny może być używany do wszelkich wyróżnień i mieć identyczne zastosowanie jak cudzysłów apostrofowy. Ważne jest, żeby konsekwentnie używać jednego typu cudzysłowów w danej publikacji. W publikacjach naukowych występuje też cudzysłów pojedynczy apostrofowy (definicyjny) o formie ‘ ’ lub ‛ ’[1].

Próbka Unicode (dziesiętnie) HTML opis
„O” U+201E (8222), U+201D (8221) „ ” Polski cudzysłów apostrofowy
»O« U+00BB (187), U+00AB (171) » « Cudzysłów ostrokątny, tzw. niemiecki
«O» U+00AB (171), U+00BB (187) « » Cudzysłów ostrokątny, tzw. francuski
‚O’ U+201A (8218), U+2019 (8217) ‚ ’ Polski cudzysłów pojedynczy
‘O’ U+2018 (8216), U+2019 (8217) ‘ ’ Polski cudzysłów definicyjny; cudzysłów brytyjski
‛O’ U+201B (8219), U+2019 (8217) ‛ ’ Polski cudzysłów definicyjny, forma alternatywna

Cudzysłowy zagnieżdżone[edytuj | edytuj kod]

Według obowiązującej polskiej normy PN-83/P-55366 z 1983 roku Zasady składania tekstów w języku polskim można używać zarówno „zwykłych polskich cudzysłowów”, jak i «francuskich cudzysłowów» (bez odstępu) dla pierwszego poziomu oraz ‚pojedynczych polskich cudzysłowów’ albo «francuskich cudzysłowów» dla drugiego poziomu, z czego wynikają trzy style zagnieżdżenia cytatów:

  1. „Cytat «wewnątrz» cytatu”
  2. „Cytat ‚wewnątrz’ cytatu”
  3. «Cytat ‚wewnątrz’ cytatu»

Powyższe reguły nie zmieniły się od czasu poprzedniej normy branżowej BN-76/7440-02 z 1976 roku i są prawdopodobnie znacznie starsze.

Zasady dotyczące użycia cudzysłowów zagnieżdżonych ujęte w normie PN-83/P-55366 stoją w sprzeczności z zasadami interpunkcji języka polskiego. Słowniki ortograficzne i interpunkcyjne języka polskiego, w tym rekomendowany przez Radę Języka Polskiego Wielki słownik ortograficzny PWN, podają następujące zasady użycia cudzysłowów zagnieżdżonych:

Cudzysłów o ostrzach skierowanych do środka jest używany (…) w przypadku, gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie[1].

Zgodnie z tą regułą podstawowym stylem dla cudzysłowów zagnieżdżonych jest:

  1. „Cytat »wewnątrz« cytatu”

Konwencja ta jest praktycznie jedyną spotykaną w publikacjach w języku polskim[potrzebne źródło].

Po wewnętrznej stronie cudzysłowu nie wstawia się odstępów, z wyjątkiem ¼ firetu pomiędzy cudzysłowami różnych poziomów nie oddzielonych innymi znakami (np „cytat »wewnątrz« ”).

Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym[edytuj | edytuj kod]

Cudzysłów i kropka[edytuj | edytuj kod]

Kropkę stawia się zawsze po cudzysłowie

  1. Nie ma się nad czym zastanawiać, „jaki jest koń, każdy widzi”.

Cudzysłów i znak zapytania[edytuj | edytuj kod]

Jeżeli znak zapytania odnosi się do całego zdania, znak zapytania stawia się za cudzysłowem:

  1. Czy można jeszcze wątpić, że „tak naprawdę nie dzieje się nic i nie stanie się nic aż do końca”?

Jeżeli znak zapytania należy do frazy zamkniętej cudzysłowami, znak zapytania stawia się przed cudzysłowem. Jeżeli bezpośrednio następuje koniec zdania, stawia się jeszcze kropkę. W tej sytuacji zbiegają się trzy znaki: znak zapytania, cudzysłów zamykający i kropka.

  1. Kandydat na posła potrafił tylko powtarzać za Gierkiem „Pomożecie?”.

Cudzysłów i publikacje elektroniczne[edytuj | edytuj kod]

Dostępność cudzysłowu z klawiatury[edytuj | edytuj kod]

Z klawiatury Macintosha z polskim układem klawiatury różne rodzaje cudzysłowu można uzyskać następująco:

Próbka Unicode (dziesiętnie) Układ maszynistki Układ programisty opis
„ ” U+201E (8222), U+201D (8221) Alt+0 , Alt+Shift+0 Alt+[ , Alt+Shift+[ Polski cudzysłów apostrofowy
‚ ’ U+201A (8218), U+2019 (8217) Alt+Ż , Alt+Shift+Ż Alt+] , Alt+Shift+] Polski cudzysłów pojedynczy
« » U+00AB (171), U+00BB (187) Alt+< , Alt+Shift+< Alt+\ , Alt+Shift+\ Cudzysłów francuski
‘ ’ U+2018 (8216), U+2019 (8217) Alt+p , Alt+Shift+Ż (brak skrótu) Cudzysłów brytyjski
„ “ U+201E (8222), U+201C (8220) Alt+0 , Alt+Shift+P (brak skrótu) Niemiecki cudzysłów apostrofowy
‹ › U+2039 (8249), U+203A (8250) Alt+Y , Alt+Shift+Y Shift+Alt+3, Shift+Alt+4 Francuski cudzysłów pojedynczy

W systemie Linux powyższe znaki uzyskać można w programach Gtk+, korzystając z kodu szesnastkowego. Przykładowo, kombinacja Ctrl+Shift+u+201e pozwoli na uzyskanie odpowiadającego symbolu.

Znaki te nie są dostępne bezpośrednio z klawiatury w systemie operacyjnym Windows. Można je natomiast uzyskać, naciskając klawisz Alt i wpisując następujące kody na klawiaturze numerycznej:

Znak Kod
0132
0145
0146
0147
0148
« 0171
» 0187

Powyższe kody działają we wszystkich europejskich wersjach Windows, a także w wersji arabskiej, hebrajskiej i wietnamskiej. W polskim układzie programisty znaki: » oraz « można uzyskać także poprzez wciśnięcie odpowiednio: Alt+175 oraz Alt+174.

Dostępny też jest darmowy sterownik klawiatury „Mocny Akcent”, który umożliwia wprowadzanie znaków cudzysłowów apostrofowych bezpośrednio z klawiatury przez kombinacje AltGr + ; (otwierający) i AltGr + ' (zamykający).

HTML[edytuj | edytuj kod]

W przypadku gdy wprowadzanie znaków cudzysłowów z klawiatury jest niemożliwe albo uciążliwe lub gdy używany edytor nie obsługuje tych znaków, możliwe jest użycie następujących kodów:

Znak Kod numeryczny dziesiętny Kod symboliczny
« &#171; &laquo;
» &#187; &raquo;
&#8216; &lsquo;
&#8217; &rsquo;
&#8218; &sbquo;
&#8219; brak
&#8221; &rdquo;
&#8222; &bdquo;
&#8249; &lsaquo;
&#8250; &rsaquo;

Znaki zastępcze[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ typograficznie poprawny cudzysłów często nie jest dostępny bezpośrednio z klawiatury i nie należał do standardu ASCII, często spotykamy użycie w charakterze cudzysłowu pary znaków " (U+0022) lub ' (U+0027).

Tak na komputerach PC, jak i Macintoshach, znaki zastępcze: " i ' można uzyskać bezpośrednio z klawiatury.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wielki Słownik Ortograficzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło cudzysłów w Wikisłowniku