Cukrzyca typu MODY

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Cukrzyca typu MODY (MODY – akronim od ang. Maturity Onset Diabetes of the Young) – grupa rzadkich i uwarunkowanych genetycznie postaci cukrzycy, których objawy pojawiają się u osób w wieku 15-35 lat, a ich przebieg kliniczny jest zbliżony do cukrzycy typu 2. W przeciwieństwie do typu 1, który zawsze wymaga przyjmowania insuliny, chorzy z MODY często mogą przyjmować leki doustne. Stanowią 1–5% wszystkich przypadków cukrzycy[1].

Rozpoznanie i patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Chociaż u dzieci i młodzieży zdecydowanie przeważa cukrzyca typu 1 na tle autoimmunologicznym, a także coraz częściej występujące w tej grupie wiekowej przypadki cukrzycy typu 2, to można wyróżnić też odmienne od nich przypadki cukrzycy dziedziczonej monogenowo - w tym cukrzycę typu MODY.

Cukrzycę typu MODY można podejrzewać jeśli:

  • występuje w młodym wieku zazwyczaj w drugiej lub trzeciej dekadzie życia
  • występuje w rodzinach w kolejnych pokoleniach dziedziczona autosomalnie dominująco
  • klinicznie charakteryzuje się stosunkowo łagodnym przebiegiem w porównaniu z cukrzycą typu 1
  • u chorego nie występuje otyłość
  • występuje hipoinsulinemia (niski poziom insuliny we krwi)
  • nie występuje insulinooporność.

Cukrzyca typu MODY dziedziczona jest autosomalnie dominująco i związana jest z mutacjami genów, których ekspresja ma miejsce w komórkach β (beta) trzustki, co powoduje zaburzenia w wydzielaniu przez nie insuliny. Choroba występuje równie często u kobiet jak u mężczyzn. Prawdopodobieństwo odziedziczenia przez potomstwo jeżeli u jednego z rodziców występuje ta mutacja wynosi 50% zarówno u potomków płci męskiej jak i żeńskiej.

Ze względu na rodzaj mutacji wyróżnia się obecnie 11 typów choroby[2]:

Nazwa Gen Inne zaburzenia Lokalizacja mutacji Częstość Początek choroby Leczenie
MODY 1 odkryty w 1996 roku defekt syntezy HNF4-α (Hepatocyte Nuclear Factor - hepatocytowy czynnik jądrowy) obniżone stężenie w surowicy: trójglicerydów, apolipoprotein AII i CII i lipoproteiny Lp(a) gen HNF4A - chromosom 20[3] rzadka dojrzewanie lub wczesna dojrzałość dla większości - pochodne sulfonylomocznika doustnie; insulina dla niektórych
MODY 2 najlepiej poznana postać, spowodowana mutacją genu dla glukokinazy (chromosom 7), enzymu przekształcającego glukozę w glukozo-6-fosforan. Wskutek mutacji wyższe glikemie są konieczne do pobudzenia prawidłowej sekrecji insuliny.
Cechuje ją łagodny przebieg bez tendencji do kwasicy i ketozy.
upośledzenie wątrobowej syntezy glikogenu, zwiększenie wątrobowej glukoneogenezy i jej upośledzenie jej zahamowania przy hiperglikemii, niska masa urodzeniowa noworodków gen GCK - chromosom 7[4] druga najczęstsza postać MODY, MODY 2 i 3 stanowią 2/3 wszystkich przypadków MODY możliwa umiarkowana hiperglikemia przy urodzeniu; inaczej - wczesne dzieciństwo dieta i ćwiczenia; lekarstwa zazwyczaj niepotrzebne; niektórzy nie wymagają leczenia w dzieciństwie
MODY 3 najczęstsza postać MODY, mutacja w genie czynnika transkrypcyjnego dla HNF1-α, cechuje się dużą wrażliwością na leczenie pochodnymi sulfonylomocznika tubulopatia, duża wrażliwość na działanie pochodnych sulfonylomocznika, wady rozwojowe układu moczowo-płciowego gen TCF1 (syn. HNF1A) chromosom 12[5] najczęstsza postać MODY dojrzewanie lub wczesna dojrzałość początkowo - dieta; dalej - pochodne sulfonylomocznika doustnie; insulina dla niektórych
MODY 4 opisana w 1997 r. wyjątkowo rzadko spotykanej mutacja IPF-1 (czynnik promotora insuliny). W przypadku homozygot istnieje ryzyko agenezji trzustki. agenezja trzustki (homozygoty) gen IPF1 - chromosom 13[6] rzadka wczesna dojrzałość; również później pochodne sulfonylomocznika doustnie; insulina dla niektórych
MODY 5 mutacja HNF1-β agenezja i torbielowatość nerek, inne wady układu moczowo-płciowego gen TCF2 (syn. HNF1B) - chromosom 17 rzadka dojrzewanie lub wczesna dojrzałość insulina; leczenie przyczynowe niewydolności nerek lub torbieli
MODY 6 opisana w 1999 roku mutacja genu NEUROD1/BETA2, produkt tego genu (czynnik transkrypcyjny Neuro D1) w połączeniu z IPF-1 przyłącza się do promotora genu insuliny[7]   gen NEUROD1/BETA2 - chromosom 2 rzadka w czwartej dekadzie życia insulina
MODY 7 opisana w 2005 r. heterozygotyczna mutacja KLF11 (Kruppel-Like factor 11)   gen KLF11 - chromosom 2 rzadka dojrzewanie lub wczesna dojrzałość insulina
MODY 8 odkryty w latach 2003 i 2006 r. zespół dysfunkcji trzustkowej, spowodowany przez delecje z przesunięciem ramki odczytu w dużej liczbie powtórzeń tandemowych genu CEL (Carboxyl-ester lipase gene - gen lipazy karboksyloestrowej) dysfunkcja trzustki w jej zewnątrzwydzielniczej części, włóknienie i metaplazja śluzowa miąższu trzustki gen CEL - chromosom 9 rzadka dojrzewanie lub wczesna dojrzałość insulina
MODY 9 specyficzna mutacja genu PAX4, odkryta u 46 mieszkańców Tajlandii w roku 2007   gen PAX4 - chromosom 7 rzadka wczesna dojrzałość; również później insulina
MODY 10 mutacja genu insuliny INS, odkryta w roku 2008 cukrzyca bez otyłości, o łagodnym przebiegu gen INS - chromosom 11 rzadka wczesna dojrzałość; również później początkowo dieta, później doustne środki hipoglikemizujące i ewentualnie niskie dawki insuliny
MODY 11 odkryte w 2003 roku, a kompletnie rozpoznane genetycznie w 2009 roku przez zespół pod przewodnictwem Polaka, heterozygotyczne mutacje w genie BLK cukrzyca, nadwaga lub otyłość (BMI ok. 28) gen BLK - chromosom 8 rzadka wczesna dojrzałość; również później dieta, ewentualnie u niektórych pacjentów insulina

MODY 1, 3, 5 przebiegają z znaczną hiperglikemią, zwłaszcza poposiłkową, wymagają leczenia insuliną kilka-kilkanaście lat po rozpoznaniu choroby. Opisano pozatrzustkowe manifestacje choroby związane z mutacjami w hepatocytowych czynnikach jądrowych. Są to np. zaburzenia lipidowe, tubulopatia nerkowa (np. pod postacią obniżenia progu nerkowego dla glukozy), wady rozwojowe nerek i macicy.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie danych z analizy dużych grup pacjentów z cukrzycą MODY można stwierdzić, że w 1/3 leczeni są oni dietą, 1/3 pochodnymi sulfonylomocznika, a w 1/3 insuliną. W typie MODY3 ze względu na znaczną wrażliwość na pochodne sulfonylomocznika przez wiele lat można z powodzeniem stosować leczenie tymi lekami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. What is maturity-onset diabetes of the young (MODY)?. „Diabetes Information Clearinghouse (NDIC)”, 2007. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, NIH. NIH Publication No. 07–6141 (ang.). [dostęp 2008-07-29]. 
  2. Appendix: Characteristics of Monogenic Forms of Diabetes. „Diabetes Information Clearinghouse (NDIC)”, 2007. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, NIH. NIH Publication No. 07–6141 (ang.). [dostęp 2008-08-20]. 
  3. Yamagata K, Furuta H, Oda N, et al. Mutations in the hepatocyte nuclear factor-4a gene in the maturity-onset diabetes of the young (MODY1). Nature 1996; 385: 458-60.
  4. Velho G, Froguel P, Clement K, et al. Primary pancreatic beta-cell secretory defect caused by mutations in glucokinase gene in kindreds of maturity onset diabetes of the young. Lancet 1992; 340: 444-8.
  5. Yamagata K, Oda N, Kaisaki PJ, et al. Mutations in the hepatocyte nuclear factor-1a gene in maturity-onset diabetes of the young (MODY3). Nature 1996; 384: 455-8.
  6. Stoffers DA, Ferrer J, Clarke WL, et al. Early-onset type-II diabetes mellitus (MODY4) linked to IPF1. Nat Genet 1997; 17: 138-9.
  7. MT Malecki, US Jhala, A. Antonellis. Mutations in NEUROD1 are associated with the development of type 2 diabetes mellitus. „Nature Genet.”. 23. 323–328, 1999. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maciej T. Małecki, Tomasz Klupa Rzadkie formy cukrzycy u dzieci i młodzieży, Przewodnik Lekarza 3/2006
  • Andrzej Szczeklik (red.) Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2005, ISBN 83-7430-031-0.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.