Cyjanowodór

Cyjanowodór
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) cyjanowodór
Inne nazwy i oznaczenia kwas cyjanowodorowy kwas pruski Cyklon B
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	HCN
Inne wzory	H–C≡N
Masa molowa	27,03 g/mol
Wygląd	bezbarwna ciecz o słabym zapachu gorzkich migdałów
Identyfikacja
Numer CAS	74-90-8
PubChem	768
Właściwości Gęstość i stan skupienia 0,697 g/cm³; ciecz Rozpuszczalność w wodzie 1000 g/l Temperatura topnienia −13,4 °C Temperatura wrzenia 25,6–27 °C Temperatura krytyczna 184 °C Ciśnienie krytyczne 53,23 MPa logP -0,25 Kwasowość (pKa) 9,2 Lepkość 0,26 cP (-28 °C) Napięcie powierzchniowe 17,2
Budowa Moment dipolowy 2,98 D
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI Niebezpieczeństwo Zwroty H H224, H330, H400, H410 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia wg Rozporządzenia CLP, zał. VI Skrajnie łatwopalny (F+) Silnie toksyczny (T+) Groźny dla środowiska (N) Zwroty R R12, R26, R50/53 Zwroty S S1/2, S7/9, S16, S36/37, S38, S45, S60, S61 NFPA 704 4 4 1   Temperatura zapłonu −18 °C Temperatura samozapłonu 538 °C Numer RTECS MW6825000 Dawka śmiertelna LD50 0,486 mg/kg (królik, domięśniowo)
Podobne związki
Podobne związki	cyjanek potasu cyjan kwas tiocyjanowy chlorowodór acetylen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Cyjanowodór – nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z wodoru, węgla i azotu. Jest silnie toksyczny (dawka śmiertelna wynosi ok. 50-60 mg). W temperaturze pokojowej jest to bezbarwna, łatwo parująca ciecz o intensywnym zapachu gorzkich migdałów, który może być jednak niewyczuwalny przez niektóre osoby. Z wodą tworzy stosunkowo słaby kwas cyjanowodorowy (pK_a 9,2), którego sole noszą nazwę cyjanków.

Otrzymywanie

W skali przemysłowej cyjanowodór otrzymuje się w największych ilościach za pomocą reakcji Andrussowa, w której metan reaguje z amoniakiem w obecności tlenu w temperaturze ok. 1200 °C na katalizatorze platynowym:

2CH₄ + 2NH₃ + 3O₂ → 2HCN + 6H₂O

W mniejszej skali otrzymuje się go zazwyczaj w reakcji cyjanków z silnymi kwasami, np.:

2KCN + H₂SO₄ → 2HCN + K₂SO₄

Cyjanek potasu reaguje również z kwasami słabymi oraz kwasami o małym stężeniu – w tym również z rozcieńczonym kwasem solnym zawartym w soku żołądkowym, dlatego też jest równie niebezpieczny przy spożyciu jak cyjanowodór.

Cyjanowodór występuje w niektórych roślinach w postaci glikozydów – zapach gorzkich migdałów to właśnie zapach cyjanowodoru, który powstaje z hydrolizy amigdaliny.

Cyjanki pod wpływem wilgoci i dwutlenku węgla mogą rozkładać się na powietrzu z wydzielaniem cyjanowodoru zgodnie z reakcją:

KCN_(s) + CO_2(g) + H₂O_(g) → KHCO_3(s) + HCN_(g)

Zastosowanie

• w syntezie organicznej
• w analizie chemicznej
• jako pestycyd
• jako gaz bojowy
• przy wykonywaniu wyroków śmierci (egzekucjach) z użyciem komory gazowej

Oznaczenia wojskowe

• Francja – Foresite
• Niemcy – Blausäure
• USA – AC
• Wielka Brytania – VN

Zagrożenia

Po dostaniu się do organizmu, cyjanowodór tworzy z jonami żelaza(III), zawartymi w enzymach oddechowych (dokładnie w oksydazie cytochromowej^{[potrzebne źródło]}) trwałe połączenia Fe–CN, przez co blokuje proces przenoszenia tlenu z hemoglobiny do komórek. Śmierć następuje w ciągu kilku sekund.

Zobacz też

• cyjanek potasu
• cyjan