Cynober (minerał)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy minerału. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Cynober
Krzyształy cynobru na skale Cynober na dolomicie
Krzyształy cynobru na skale Cynober na dolomicie
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny HgS[1]
Twardość w skali Mohsa 2 -2,5[1]
Przełam nierówny, muszlowy
Łupliwość wyraźna, doskonała
Układ krystalograficzny trygonalny
Gęstość minerału 8,1[1] g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa zazwyczaj czerwona w różnych odcieniach[1], brązowa, bywa też szary lub czarny
Rysa czerwona, szkarłatna
Połysk diamentowy

Cynober, cynabaryt – stosunkowo rzadki minerał z gromady siarczków składający się z siarczku rtęci. Jest najczęściej eksploatowaną rudą rtęci. Ze względu na fakt, iż rtęć jest pierwiastkiem bardzo łatwo uruchamialnym i mobilnym w geochemicznym środowisku, złoża cynobru są nietrwałe i zdarzało się, iż znikały w ciągu kilku dni ze złoża na skutek wypłukania przez krążące w górotworze roztwory hydrotermalne.

Nazwa pochodzi od:

  • perskiego zinijfrach = dracena (żywica) lub smocza krew i nawiązuje do czerwonej barwy minerału.
  • gr. kinnabari lub łac. Cinnabaris – tymi nazwami określano czerwony pigment otrzymywany z cynobru.

Jest kruchy, niekiedy strugalny, przezroczysty. Tworzy kryształy tabliczkowe, rzadziej słupkowe, niekiedy przyjmuje postać romboedrów. W skupieniach ziarnistych i nalotach, rzadko w postaci grubotabliczkowych kryształów; częste zbliźniaczenia przerosłe dwóch rombów.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Składnik niskotemperaturowych utworów hydrotermalnych. Występuje w postaci żył. Spotykany jest w gejzerach i gorących źródłach. Czasami tworzy się w utworach osadowych.

Powstawanie Jest jednym z bardzo niewielu siarczków, których powstawanie można zaobserwować współcześnie. Powstaje on pod wpływem wysokich temperatur z gazów wulkanicznych. W taki sposób powstało prawdopodobnie wiele ważnych dla przemysłu złóż rtęci.

Miejsca występowania:

HiszpaniaAlmadén – największe złoża na świecie, Włochy – Abadia, San Salvador, Monte Amiata, Stany ZjednoczoneTerlingua/Teksas, New Almaden, Kalifornia, ChinyKuejczou, SłoweniaIdrija, AustriaErzberg, Steiermark, NiemcyMoschellandsberg/Palatynat .

W Polsce – niewielkie ilości stwierdzono na Dolnym Śląsku: Kletno, ok. Stronia, w Boguszowie, w okolicach Szklarskiej Poręby. Spotykany jest też w Pieninach i Bieszczadach.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsza ruda rtęci[1]. Dawniej służył jako naturalny czerwony barwnik, w kopalniach w Hiszpanii wydobywany był przez Greków 700 lat p.n.e. Służy do produkcji farb. Ma duże znaczenie kolekcjonerskie. Niekiedy jest stosowany do wyrobu biżuterii, najczęściej obrabiany w formie kaboszonu.

Wykorzystywany jest w wielu gałęziach techniki regulacyjnej i pomiarowej.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Jan Flis: Szkolny słownik geograficzny. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1985, s. 79. ISBN 83-02-00870-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rainer Bode, Minerały, Multico, Warszawa 1997 str. 16, ISBN 83-7073-118-X
  • Olaf i Ulrike Medenbach, Atlas minerałów, wydawnictwo RM, str. 30
Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło cynober w Wikisłowniku