Cynober (minerał)
| Cynober | |||||
|
|||||
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |||||
| Skład chemiczny | HgS | ||||
| Twardość w skali Mohsa | 2 -2,5 | ||||
| Przełam | nierówny, muszlowy | ||||
| Łupliwość | wyraźna, doskonała | ||||
| Układ krystalograficzny | trygonalny | ||||
| Gęstość minerału | 8,1 g/cm³ | ||||
| Właściwości optyczne | |||||
| Barwa | zazwyczaj czerwona w różnych odcieniach, brązowa, bywa też szary lub czarny | ||||
| Rysa | czerwona, szkarłatna | ||||
| Połysk | diamentowy | ||||
Cynober, cynabaryt – stosunkowo rzadki minerał z gromady siarczków składający się z siarczku rtęci. Jest najczęściej eksploatowaną rudą rtęci. Ze względu na fakt, iż rtęć jest pierwiastkiem bardzo łatwo uruchamialnym i mobilnym w geochemicznym środowisku, złoża cynobru są nietrwałe i zdarzało się, iż znikały w ciągu kilku dni ze złoża na skutek wypłukania przez krążące w górotworze roztwory hydrotermalne.
Nazwa pochodzi od:
- perskiego zinijfrach = dracena (żywica) lub smocza krew i nawiązuje do czerwonej barwy minerału.
- gr. kinnabari lub łac. Cinnabaris – tymi nazwami określano czerwony pigment otrzymywany z cynobru.
Jest kruchy, niekiedy strugalny, przezroczysty. Tworzy kryształy tabliczkowe, rzadziej słupkowe, niekiedy przyjmuje postać romboedrów. W skupieniach ziarnistych i nalotach, rzadko w postaci grubotabliczkowych kryształów; częste zbliźniaczenia przerosłe dwóch rombów.
Występowanie [edytuj]
Składnik niskotemperaturowych utworów hydrotermalnych. Występuje w postaci żył. Spotykany jest w gejzerach i gorących źródłach. Czasami tworzy się w utworach osadowych.
Powstawanie Jest jednym z bardzo niewielu siarczków, których powstawanie można zaobserwować współcześnie. Powstaje on pod wpływem wysokich temperatur z gazów wulkanicznych. W taki sposób powstało prawdopodobnie wiele ważnych dla przemysłu złóż rtęci.
Miejsca występowania:
Hiszpania – Almaden – największe złoża na świecie, Włochy – Abadia, San Salvador, Monte Amiata, Stany Zjednoczone – Terlingua/Teksas, New Almaden, Kalifornia, Chiny – Kuejczou, Słowenia – Idrija, Austria – Erzberg, Steiermark, Niemcy – Moschellandsberg/Palatynat .
W Polsce – niewielkie ilości stwierdzono na Dolnym Śląsku: Kletno, ok. Stronia, w Boguszowie, w okolicach Szklarskiej Poręby. Spotykany jest też w Pieninach i Bieszczadach.
Zastosowanie [edytuj]
Najważniejsza ruda rtęci. Dawniej służył jako naturalny czerwony barwnik, w kopalniach w Hiszpanii wydobywany był przez Greków 700 lat p.n.e. Służy do produkcji farb. Ma duże znaczenie kolekcjonerskie. Niekiedy jest stosowany do wyrobu biżuterii, najczęściej obrabiany w formie kaboszonu.
Wykorzystywany jest w wielu gałęziach techniki regulacyjnej i pomiarowej.
Bibliografia [edytuj]
- Rainer Bode, Minerały, Multico, Warszawa 1997 str. 16, ISBN 83-7073-118-X
- Olaf i Ulrike Medenbach, Atlas minerałów, wydawnictwo RM, str. 30
