Cytron
Cytron, cedrat (Citrus medica L.) – gatunek roślin wieloletnich z rodziny rutowatych (Rutaceae Juss.). Prawdopodobnie pochodzi z podnóża Himalajów (północno-wschodnie Indie, północna Birma). Rozprzestrzeniony już w starożytności do Chin i Europy (tu dotarł jako pierwszy z owoców cytrusowych ok. 300 r. p.n.e.).
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Małe drzewo lub krzew o wysokości do 3 m. Na pędach posiada grube, krótkie kolce.
- Liście
- Duże, lancetowatojajowate, o piłkowanych lub karbowanych brzegach. Ogonki liściowe bardzo słabo oskrzydlone.
- Kwiaty
- Obupłciowe, albo męskie. Mają czerwonawą, 5-płatkową koronę, 1 słupek i liczne pręciki.
- Owoce
- Żółte, jajowate jagody o długości 10–20 cm z grubą, woskowatą i pomarszczoną skórką. Miąższ jest żółty, podzielony na segmenty i kwaśny. Miąższ jest niejadalny, do celów spożywczych wykorzystuje się jedynie skórkę[2].
[edytuj] Zmienność
- Odmiana 'Etrog' – stosowana w tradycji żydowskiej podczas święta Sukkot (Święto Namiotów, Kuczki). Owoc jest jedną z czterech składowych części lulawu i przechowywany w specjalnych, często srebrnych puszkach.
- Odmiana 'Fingered' (ew. var. sarcodactylus) – owoc o długich, palczastych wyrostkach (dlatego zwyczajowo odmiana nazywana jest mianem "ręka Buddy"). Uprawiana jest głównie w Chinach i innych krajach wschodniej Azji.
[edytuj] Zastosowanie
- Roślina jadalna. Owoce posiadają grubą skórę używaną do kandyzowania i następnie wyrobu słodyczy. W celu uzyskania kandyzowanej skórki, zielone, niedojrzałe owoce kroi się na pół, fermentuje w solance i w końcu moczy w mocnym roztworze cukru. Miąższ nie jest używany do celów konsumpcyjnych.
- Inne zastosowania: odmiana 'Fingered' ("ręka Buddy") stosowana jest do produkcji perfum oraz w medycynie. Odmiana ethrog Engler jest przez Żydów używana podczas obrzędów religijnych[2].
[edytuj] Uprawa
Pierwsze informacje o uprawie cedratu pochodzą z Persji. Datuje się je na rok 300 p.n.e. Udomowiono go niezależnie w Chinach i Indiach. Już w czasach antycznych znany był w rejonie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie. Współcześnie uprawia się go w krajach klimatu śródziemnomorskiego (kraje śródziemnomorskie, Kalifornia), na Florydzie i Karaibach.
[edytuj] Znaczenie kultowe w hinduizmie
W hinduizmie drzewo to, pod nazwą sanskrycką matulinga, stanowi atrybut w przedstawieniach postaci boga Śiwy[3]. Znaczenie takie podaje Wisznudharmottarapurana (III.44.19, 48.11). Symbolizuje niezliczone atomy, będące nasionami, z których powstał wszechświat[3].
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
- ↑ 2,0 2,1 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ 3,0 3,1 Agnieszka Sylwia Staszczyk: Tworzenie i konsekracja boskich przedstawień w sztuce hinduistycznej. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Nariton, 2007, s. 78, seria: Artystyczny Orient Seria Pracowni Sztuki Orientu UMK i Polskiego Stowarzyszenia Sztuki Orientu. ISBN 978-83-7543-001-1.
[edytuj] Bibliografia
- J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001. ISBN 83-7255-326-2.
