Cytron

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cytron
Owoc
Owoc
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj cytrus
Gatunek cytron
Nazwa systematyczna
Citrus medica L.
Sp. Pl. 2: 782. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Odmiana "ręka Buddy"
Kwiaty

Cytron, cedrat (Citrus medica L.) – gatunek roślin wieloletnich z rodziny rutowatych (Rutaceae Juss.). Prawdopodobnie pochodzi z podnóża Himalajów (północno-wschodnie Indie, północna Mjanma). Rozprzestrzeniony już w starożytności do Chin i Europy (tu dotarł jako pierwszy z owoców cytrusowych ok. 300 r. p.n.e.)[2]. Jest prawdopodobnie jednym z trzech gatunków rodzicielskich (obok pomarańczy olbrzymiej i mandarynki) większości form uprawnych cytrusów[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Małe drzewo lub krzew o wysokości do 3 m[4]. Na pędach posiada grube, krótkie kolce.
Liście
Duże, lancetowatojajowate, o drobno piłkowanych lub karbowanych brzegach, z wydatnymi żyłkami[4]. Ogonki liściowe bardzo słabo oskrzydlone.
Kwiaty
Obupłciowe, albo męskie. Mają czerwonawą, 5-płatkową koronę, 1 słupek i liczne pręciki.
Owoce
Żółte, jajowate jagody o długości 10–20 cm z grubą, woskowatą i pomarszczoną skórką. Miąższ jest żółty, podzielony na segmenty i kwaśny[5]. Główną część owocu (do 70% masy) stanowi skórka i biały mezokarp[4].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • Odmiana 'Etrog'
  • Odmiana 'Fingered' (ew. var. sarcodactylus) – owoc o długich, palczastych wyrostkach (dlatego zwyczajowo odmiana nazywana jest mianem "ręka Buddy"). Uprawiana jest głównie w Chinach i innych krajach wschodniej Azji.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina jadalna
Owoce posiadają grubą skórę używaną do kandyzowania i następnie wyrobu słodyczy. W celu uzyskania kandyzowanej skórki, zwanej cykatą[3], zielone, niedojrzałe owoce kroi się na pół, fermentuje w solance i w końcu moczy w mocnym roztworze cukru[2] (kandyzowana cykata zawiera ok. 80% cukrów)[4]. Na Korsyce cytron używany jest do wyrobu likieru zwanego Cedratine[4]. Miąższ jest w zasadzie niejadalny[4][5].
Inne zastosowania
Odmiana 'Fingered' stosowana jest do produkcji perfum oraz w medycynie. Odmiana 'Ethrog' Engler jest od I w p.n.e.[3] używana przez Żydów podczas obrzędów religijnych[5] podczas święta Sukkot (Święto Namiotów, Kuczki). Owoc jest jedną z czterech składowych części lulawu i przechowywany jest w specjalnych, często srebrnych puszkach.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze informacje o uprawie cedratu pochodzą z Persji. Datuje się je na rok 300 p.n.e. Udomowiono go niezależnie w Chinach i Indiach. Już w czasach antycznych znany był w rejonie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie. Współcześnie uprawia się go w krajach klimatu śródziemnomorskiego (kraje śródziemnomorskie, Kalifornia), na Florydzie i Karaibach (Portoryko)[4].

Znaczenie kultowe w hinduizmie[edytuj | edytuj kod]

W hinduizmie drzewo to, pod nazwą sanskrycką matulinga, stanowi atrybut w przedstawieniach postaci boga Śiwy[6]. Znaczenie takie podaje Wisznudharmottarapurana (III.44.19, 48.11). Symbolizuje niezliczone atomy, będące nasionami, z których powstał wszechświat[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. 2,0 2,1 J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001. ISBN 83-7255-326-2.
  3. 3,0 3,1 3,2 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. T. I. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 323. ISBN 83-7079-778-4.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Ben-Erik van Wyk: Food plants of the world. Portland: Timber Press, 2006, s. 142. ISBN 978-0-88192-743-6.
  5. 5,0 5,1 5,2 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  6. 6,0 6,1 Agnieszka Sylwia Staszczyk: Tworzenie i konsekracja boskich przedstawień w sztuce hinduistycznej. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Nariton, 2007, s. 78, seria: Artystyczny Orient Seria Pracowni Sztuki Orientu UMK i Polskiego Stowarzyszenia Sztuki Orientu. ISBN 978-83-7543-001-1.