Człuchów

Człuchów
Herb Człuchowa
Państwo	Polska
Województwo	pomorskie
Powiat	człuchowski
Gmina	gmina miejska
Prawa miejskie	1348
Burmistrz	Ryszard Szybajło
Powierzchnia	12,48 km²
Wysokość	160 m n.p.m.
Populacja (2009) • liczba ludności	14 292
Strefa numeracyjna	+48 59
Kod pocztowy	77–300
Tablice rejestracyjne	GCZ
Położenie na mapie województwa pomorskiego Człuchów
Położenie na mapie Polski Człuchów
53°39′N 17°22′E
TERC (TERYT)	6222803011
Urząd miejski ul. Wojska Polskiego 1 77–300 Człuchów
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Człuchów w Wikisłowniku
Strona internetowa

Gotycka wieża zamkowa

Człuchów widziany z wieży zamkowej

Wieża ciśnień z XIX wieku

Człuchów (dawniej pols. Słuchów, kaszb. Człuchòwò lub też Człochòwò, niem. Schlochau) – miasto i gmina w woj. pomorskim, stolica powiatu człuchowskiego.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto miało 14292 mieszkańców.

Położenie

Miasto leży pomiędzy jeziorami: Urzędowym, Miejskim Małym, Miejskim Dużym oraz największym – Rychnowskim, w północnej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), w odległości 136 km na południowy zachód od Gdańska. Człuchów przecinają drogi krajowe nr 22 i 25, które są drogami:

• z Koszalina do Warszawy
• z Berlina do Królewca (tzw. Berlinka)

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002 Człuchów ma obszar 12,48 km², w tym:

• użytki rolne: 33%
• użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 0,79% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2008:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
Jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
Populacja	14 352	100	7532	52,5	6820	47,5
Gęstość zaludnienia [mieszk./km²]	1123		589,3		533,6

Miasta partnerskie

• Uslar (Niemcy)
• Conches-en-Ouche (Francja)
• Gdynia (Polska)
• Kaniów (Ukraina)
• Oslo (Norwegia)^{[potrzebne źródło]}

Historia

Człuchów był starym osiedlem pomorskim, wzmiankowanym w XII wieku. Prawa miejskie posiada od 1348 roku. Od 1312 był własnością Krzyżaków, rezydował tu wielki Mistrz zakonu, brat Urlika, Konrad V von Jungingen. Od 1466 (koniec wojny trzynastoletniej) Człuchów należał do Polski, od 1772 (I rozbiór Polski) do Prus. Od 1945 roku znajduje się ponownie w Polsce.

W latach 1945-1999 Człuchów zmieniał przynależność administracyjną. Przed utworzeniem województwa szczecińskiego w 1946 był przejściowo częścią województwa pomorskiego/bydgoskiego. W latach 1946-1950 był częścią województwa szczecińskiego, w latach 1950-1975 województwa koszalińskiego, w latach 1975-1998 województwa słupskiego. Od 1999 należy do województwa pomorskiego.

Jednym z tych, którzy najlepiej udokumentowali historię Ziemi Człuchowskiej, był Edmund Kloskowski. Swój wkład w badania nad dziejami miasta i okolic mają również Marian Fryda i Wiktor Zybajło.

Muzeum Regionalne prezentuje w swym dziale archeologicznym pradzieje Ziemi Człuchowskiej. Zabytki pochodzą z badań nad wczesnośredniowiecznych, osadnictwa w rejonie jeziora Krępsko i Szczytno oraz cmentarzyska ludności kultury pomorskiej w Olszanowie, Sąpólnie i Gwieździnie^{[potrzebne źródło]}.

Architektura

Zabytki

Zabytkami prawnie chronionymi są

• barokowy kościół parafialny pw. św. Jakuba z XVII wieku, z wieżą z XVIII wieku, następnie rozbudowany. Ufundowany był przez ówczesnego starostę Jakuba Wejhera, konsekrowany w 1647 r.
• park miejski „Lasek Luizy” z XIX w.
• park z 1828 r.
• dwór murowano-szachulcowy z 1 poł. XIX w. przy ul. Wojska Polskiego 5
• budynek poczty z 1892 roku;
• budynek dawnej szkoły średniej przygotowującej do zawodu nauczyciela „Preporanda” z 1901 roku, ul. Szczecińska (obecnie siedziba Urzędu Gminy);
• zabytkowe kamienice z XIX wieku przy ul. Królewskiej;
• budynek dawnej szkoły specjalnej dla dzieci głuchoniemych z 1882 roku przy ul. Parkowej (obecnie siedziba ZSA);
• wille z końca XIX wieku przy ul. Batorego;
• budynek browaru Rudolfa Leya z XIX wieku (obecnie siedziba PSS Społem);
• budynek dawnej szkoły miejskiej z 1892 roku przy ul. Traugutta (obecnie siedziba CKU).
• budynek dworu miejskiego z 2 poł. XIX w., dawniej siedziba starostwa przy al. Wojska Polskiego 3 (obecnie Muzeum Regionalne)
• układ urbanistyczny d. śródmieścia

Zamek

W Człuchowie znajdował się drugi po Malborku pod względem wielkości zamek krzyżacki (a terytorialnie największy). Był on siedzibą komtura i konwentu krzyżackiego. Rezydowali w nim m.in. komtur Ulrich von Jungingen i Konrad von Wallenrode (1377-1382). Do dziś przetrwały mury, wieża i nie odkryte jeszcze podziemia. W XIX wieku zamek został w większości rozebrany na odbudowę miasta po pożarze.

Organizacje

Religia

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące wyznania:

• Kościół rzymskokatolicki
• Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego
• Kościół Zielonoświątkowy w RP
• Zbór Świadków Jehowy

Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów

Związek Strzelecki „Strzelec” OSW Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów

W Człuchowie mieści się Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów. Jest to jednostka terenowa Związku Strzeleckiego „Strzelec” Organizacji Społeczno-Wychowawczej, który jest jest patriotycznym stowarzyszeniem – kontynuatorem istniejącego w okresie międzywojennym Związku Strzeleckiego. Działa jako stowarzyszenie rejestrowe we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej. JS4039 Człuchów poprzez wychowanie obywatelskie członków oraz przygotowywanie młodzieży do służby wojskowej działa na rzecz niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej i jej umacniania. JS4039 Człuchów przez cały rok bierze udział w życiu miasta, między innymi poprzez udział w uroczystościach państwowych ze szczególnym uwzględnieniem Narodowego Święta Niepodległości oraz Święta Konstytucji 3 maja. Bardzo często jest również współorganizatorem lub nawet organizatorem wszelkiego rodzaju obchodów związanych z lokalnym patriotyzmem oraz tradycjami niepodległościowymi i historycznymi.

Komturia Człuchowska

Stowarzyszenie Komturii Człuchowskiej skupia pasjonatów epoki rycerskiej. Komturia Człuchowska jest głównym organizatorem turnieju rycerskiego (Człuchowskiego Turnieju Rycerskiego o Miecz Konrada Wallenroda, wcześniej Człuchowskiego Turnieju Rycerskiego o Miecz Arnolda von Baden), który odbywa się zawsze w przedostatni weekend sierpnia. Jest to obecnie jedno z największych wydarzeń w regionie. Na turniej zjeżdża się co roku rycerstwo z całej Polski.

Transport

Człuchów leży na przecięciu dróg krajowych nr 25 i nr 22. Są to szlaki komunikacyjne na trasach: Koszalin – Bydgoszcz – Warszawa i Berlin – Gorzów Wlkp. – Elbląg – Kaliningrad. Miasto posiada obwodnicę w ciągu drogi krajowej nr 22. Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 210: Chojnice – Runowo Pomorskie, przy której znajduje się stacja kolejowa Człuchów. PKP zapewnia połączenia z Chojnicami i Szczecinkiem. Działa tu również przedsiębiorstwo PKS Człuchów, zapewniające połączenia z Gdańskiem, Chojnicami, Bydgoszczą, Toruniem, Koszalinem, Kołobrzegiem, Szczecinem, Szczecinkiem, Złotowem, Piłą. Komunikację z miastem zapewniają również autobusy PKS Szczecinek, PKS Bytów, PKS Bydgoszcz, PKS Koszalin, PKS Wałcz i inne.

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Człuchowie
• TON Szkolna

Linki zewnętrzne

• Przewodnik multimedialny po mieście
• Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów
• Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów na Facebooku
• Blog ze zdjęciami Człuchowa
• Historia Żydów w Człuchowie na portalu Wirtualny Sztetl

• Człuchowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.