Czampa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Położenie państwa Czampa
Czam Thap w pobliżu Mũi Né

Czampa (wiet. Chăm Pa) – państwo ludu Czamów, istniejące na obszarze dzisiejszego środkowego i południowego Wietnamu, od przełęczy Ngang (zwanej również Bramą Annamu) po skraj delty Mekongu, między II a XVII w. n.e. Ich państwo było lokalną potęgą morską. Według współczesnych poglądów Czampa była związkiem kilku odrębnych państewek. Geograficznie Czampę dzieli się na pięć odrębnych regionów: Indrapura, Amarawati, Widżaja, Kauthara, Panduranga. Państwo Czamów toczyło ustawiczne walki z sąsiadami: imperium Khmerów na zachodzie i państwem Wietnamczyków Đại Việt na północy. W 1177 r. Dżaja Indrawarman IV podczas morskiej wyprawy złupił stolicę Khmerów Angkor. W odwecie Khmerowie czasowo okupowali Czampę. Za najwybitniejszego władcę Czampy uważa się Che Bong Nga (13601390, który w 1371 r. doszedł z wojskiem aż pod Hanoi. W 1472 r. Wietnamczycy zdobyli stolicę Czampy – Widżaja i anektowali kraj. Czamowie utrzymali swą niezależność tylko w Pandurandze (okolica dzisiejszego Phan Rang), zaś całkowicie stracili niezależność w 1697 r. W tym czasie część ludności przeszła na islam. Odrębność administracyjna Czampy w ramach Wietnamu utrzymała się jeszcze do 1832 r. Czampa pozostawała pod silnym wpływem kultury indyjskiej, a główną religią był hinduizm.

Kontrowersyjność historii Czampy

Najnowsze badania dowodzą, że Czampa jako państwo, nie była jednolitą strukturą, lecz federacją mniejszych królestw łączących się w razie potrzeby w tzw. Mandalę – Krąg Królów, formę organizacyjną często spotykaną w historii Azji. Z tego względu dotychczasowa historia Czampy wymaga weryfikacji, a poniższa lista dynastii, utworzona głównie w oparciu o klasyczną pracę Georges'a Maspero, powinna być traktowana z dużą rezerwą[1].

 Osobny artykuł: Historiografia Czampy.

Władcy Czampy[edytuj | edytuj kod]

I Dynastia

  • 192- ? Sri Mara
  •  ?
  •  ?
  • ok. 270 Fan Xiong
  • ok. 284-336 Fan Yi

II Dynastia

  • 336-349 Fan Wen
  • 349- ? Fan Fo
  • ok. 377 Bhadravarman I
  •  ? Gangaraja
  •  ? Manorathavarman
  • ok. 420 Wen Ti

III Dynastia

  • ok. 420-Fan
  •  ?
  • ok. 510 Devavarman
  • ok. 526/9 Vijayavarman

IV Dynastia

  • ok. 529 ? Rudravarman I
  • ok. 605 Sambuvarman
  • ok. 629 ? Kanharpadharma
  •  ? -645 Bhasadharma
  • 645- ? Bhadresvaravarman
  •  ?
  • 653- ? Vikrantavarman I
  • ok. 685-ok. 730 Vikrantavarman II
  • ok. 749/58 Rudravarman II

Dynastia z Panduranga

  • ok. 757 : Prithivîndravarman
  • ok. 774 : Satyavarman
  • ok. 793 : Indravarman
  • ok. 801 : Harivarman
  • ok. 820-860 : Vikrantavarman III

Dynastia z Bhrigu

  • ok. 877 : Indravarman II
  • ok. 896-905 : Jayasimhavarman
  • 905-910 : Bhadravarman II
  • 911-po 971 : Indravarman III
  • 989- ? : Vijaya Shrî Harivarman II
  • ok. 989 : Yanpuku Vijaya Shrî

Dynastia Południowa

  • 1041-1059 : Jayasimhavarman II
  • 1059-1060? : Bhadravarman III
  • ok. 1060 : Rudravarman
  • ok. 1081 : Jaya Indravarman IV
  •  ? -1086 : Paramabodhisattva
  • 1086-1139 : Jaya Indravarman V
  • 1139-1147 : Jaya Indravarman VI
  • 1147-1163 : Jaya Harivarman VI
  • 1163- ? : Jaya Indravarman VII
  •  ? – 1190 : Jaya Indravarman VIII
  • 1226- ? : Jaya Parameshvaravarman IV
  •  ? – 1237 : Jaya Indravarman X
  • 1266- ? : Indravarman IX
  •  ? – 1307 : Jayasimhavarman IV
  • 1307- ? : Mahendravarman
  • 1342-1360 : Bo-dê
  • 1360-1390 : Che Bong Nga
  • 1441-1446 : Bichai
  •  ?
  • 1627 – 1651 Po Rome
  • 1660 – 1692 Po Sot

Dynastia z Po Saktiraidaputih

  • 1695 – 1728 Po Saktiraidaputih
  • 1728 – 1730 Po Ganvuhdaputih
  • 1731 – 1732 Po Thuttirai
  • 1732 – 1735 wakat
  • 1735 – 1763 Po Rattirai
  • 1763 – 1765 Po Tathundamohrai
  • 1765 – 1780 Po Tithuntiraidapaguh
  • 1780 – 1781 Po Tithuntiraidaparang
  • 1781 – 1783 wakat
  • 1783 – 1786 Chei Krei Brei
  • 1786 – 1793 Po Tithundaparang
  • 1793 – 1799 Po Lathundapaguh
  • 1799 – 1822 Po Chong Chan

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Historia Wietnamu

Przypisy[edytuj | edytuj kod]