Czarcikęs łąkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czarcikęs łąkowy
Succisa pratensis01.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd szczeciowce
Rodzina szczeciowate
Rodzaj czarcikęs
Gatunek czarcikęs łąkowy
Nazwa systematyczna
Succisa pratensis Moench
Methodus 489. 1794
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pokrój

Czarcikęs łąkowy (Succisa pratensis) – gatunek rośliny należący do rodziny szczeciowatych (Dipsacaceae). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju czarcikęs (Succisa). Posiada liczne synonimy[2]. Występuje na Syberii, Kaukazie, w zachodniej Azji i w Europie[3]. Rozprzestrzenił się także gdzieniegdzie poza tym obszarem rodzimego występowania[3]. W Polsce jest średnio pospolity.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodzaju Succisa Haller, rodziny szczeciowatych Dipsacaceae, która wraz z siostrzaną rodziną kozłkowatych Valerianaceae stanowią jedną z linii rozwojowych w obrębie rzędu szczeciowców Dipsacales w grupie euasterids II wchodzącej w skład kladu astrowych (asterids) należącego do dwuliściennych właściwych (eudicots).

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa Rosopsida, podklasa dereniowe, nadrząd Dipsacanae, rząd szczeciowce, rodzina szczeciowate, rodzaj czarcikęs Moench[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, rozgałęziająca się, o wysokości 15-50 (80) cm. Dołem jest nagą, górą przylegająco owłosiona. Pod ziemią roślina posiada krótkie, ucięte kłącze.
Liście
Ulistnienie nakrzyżległe. Liście eliptyczne lub jajowatolancetowate, dość grube, całobrzegie lub słabo piłkowane. Dolne mają nasadę zwżającą się w ogonek, górne są siedzące.
Kwiaty
Kwiatostan typu koszyczek, z początku półkulisty, potem bardziej płaski, 2-3 cm średnicy. Korona kwiatu niebieskofioletowa. Przysadki w postaci wąskolancetowatych plewinek. Kielich kwiatów złożony z 5 długich ości. Prócz niego występuje miseczkowaty, czterokanciasty kieliszek o 4 jajowatych ząbkach. Korona o długości 4-7 mm jest owłosiona. Kwiaty środkowe tej samej wielkości, co brzeżne. Wewnątrz kwiatów dwukrotny słupek i 4 pręciki.
Owoce
Czterokanciaste, silnie owłosione orzeszki o długości ok. 5 mm.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Czarcikęs łąkowy

Bylina, hemikryptofit. Roślina miododajna, o przedprątnych kwiatach, kwitnie od lipca do września[5] . Rośnie na wilgotnych łąkach, torfowiskach, obrzeżach lasów. Występuje na słabo kwaśnych i wilgotnych glebach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Molinion caeruleae i Ass. Junco-Molinietum (opt.)[6]. Jest rośliną żywicielską chronionego motyla przeplatki aurinii[7].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina nosi w dawnej farmacji nazwę morsus diaboli, dosłownie ukąszenie diabła. Nazwa ta wywodzi się z ludowego podania: „Diabeł zazdrośnie chciał pozbawić ludzi czarcikęsu, będącego lekiem przeciwko zarazie, dlatego podgryzł jego korzenie. Bóg jednak sprawił, że mimo to czarcikęs rósł dalej.” Podobne nazwy: francuska mors du diable, włoska morso del diavolo, angielska devil's bit, duńska djævlebid, czeska čertkus, niemiecka Teufelsabbiß.
  • Kłącze Rhizoma Succisae zawiera alkaloidy, saponiny, kwas kawowy i garbniki. Dawniej było wykorzystywane w lecznictwie.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
  2. Synonimy nazw gatunków. [dostęp 2007-12-03].
  3. 3,0 3,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-03-08].
  4. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Succisa (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-09].
  5. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. Marcin Sielezniew, Izabela Dziekańska, Motyle dzienne, wyd. Multico, Warszawa 2010, s. 248.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.